Bij een somatisch-symptoomstoornis (SSD) is sprake van belastende lichamelijke klachten, samen met aanhoudende, buitensporige gedachten, angst of gedragingen rond de gezondheid die het dagelijks leven verstoren. De klachten zijn echt. Ze kunnen naast een vastgestelde lichamelijke aandoening voorkomen. Dat een onderzoek geen verklaring oplevert, is op zichzelf niet voldoende om SSD vast te stellen. [1]
Wat betekent de oudere term ‘somatoforme stoornis’?
‘Somatisch’ betekent lichamelijk. ‘Somatoforme stoornissen’ was een oudere diagnostische categorie. In de DSM-5 is deze opnieuw ingedeeld als somatisch-symptoomstoornis en verwante stoornissen. Daarbij zijn verschillende diagnoses gewijzigd; niet elke aandoening heeft simpelweg de nieuwe naam SSD gekregen. Oudere termen zoals somatisatiestoornis en ongedifferentieerde somatoforme stoornis vragen daarom om context. Staat een van deze termen in uw dossier, vraag dan welke huidige diagnose, als die van toepassing is, uw situatie het beste beschrijft. [2]
Symptomen en diagnose
Er kan sprake zijn van pijn, vermoeidheid, krachtsverlies of kortademigheid. Deze klachten kunnen veel oorzaken hebben; hun aanwezigheid alleen is niet voldoende om SSD vast te stellen. [3]
Een behandelaar kijkt zowel naar de lichamelijke klachten als naar de reactie daarop. Bij SSD veroorzaken de klachten aanzienlijke lijdensdruk of belemmeren ze dagelijkse activiteiten, samen met ten minste een van de volgende aanhoudende patronen: [1]
- Gedachten over de ernst van de klachten die niet in verhouding staan tot de klinische situatie.
- Een hoge mate van angst over de klachten of de gezondheid.
- Buitensporig veel tijd of energie besteden aan klachten of zorgen over de gezondheid.
Het totale klachtenpatroon is aanhoudend en duurt doorgaans langer dan zes maanden, hoewel afzonderlijke klachten kunnen veranderen. Dit is een diagnostische beschrijving, geen reden om te wachten met hulp vragen. Een klachtenvragenlijst of alleen het aantal medische afspraken is niet voldoende om de diagnose te stellen. [1], [2]
Bij de beoordeling moeten zorgen serieus worden genomen en in hun context worden bekeken. Bezorgd zijn over een ingrijpende ziekte, vragen stellen of een passende second opinion vragen, is op zichzelf geen aanwijzing voor SSD. [1]
Wat een zorgvuldige beoordeling inhoudt
Een arts bespreekt de klachten en het verloop ervan, onderzoekt u en bepaalt op basis van de bevindingen of aanvullend onderzoek nodig is. Een beoordeling van de psychische gezondheid kan ook helpen om de lijdensdruk en het functioneren te verduidelijken. Neem informatie mee over bestaande aandoeningen, eerdere onderzoeken, medicatie en de gevolgen voor werk, relaties, slaap of dagelijkse activiteiten. Vraag wat er is vastgesteld en wat nog onzeker is. [3], [7]
Er is niet één oorzaak die alle gevallen verklaart. Gevoeligheid voor lichamelijke gewaarwordingen, invloeden vanuit het gezin en levenservaringen kunnen een rol spelen. Eerdere mishandeling of misbruik kan de kwetsbaarheid vergroten, maar komt niet bij iedereen met SSD voor en mag nooit worden verondersteld. [3]
Verwante aandoeningen vragen om een eigen beoordeling
Ziekteangststoornis draait om de angst een ernstige ziekte te hebben of te krijgen, vaak met weinig of geen lichamelijke klachten. Bij SSD staan belastende lichamelijke klachten en de bijbehorende reactie centraal. Om dit onderscheid te maken, is een individuele beoordeling nodig. [4]
Functionele neurologische stoornis (FNS), ook bekend als conversiestoornis, kan invloed hebben op beweging, gevoel of bewustzijn. De diagnose berust op de ziektegeschiedenis en het onderzoek, waaronder positieve bevindingen die FNS ondersteunen; een normale scan alleen is niet voldoende om de diagnose te stellen. FNS kan naast een andere neurologische aandoening voorkomen, die nog steeds zorg nodig heeft. [5]
Depressie kan gepaard gaan met vermoeidheid, pijnklachten, spijsverteringsklachten, veranderingen in slaap of eetlust en seksuele problemen. Ook lichamelijke aandoeningen en effecten van medicatie kunnen aan dergelijke veranderingen bijdragen. Deze klachten moeten worden beoordeeld; er mag niet worden aangenomen dat ze wel door SSD zullen komen. Onze gids over depressiesymptomen en diagnostiek licht het bredere klachtenpatroon toe. [6]
Een afgestemd behandelplan
Regelmatige afspraken met een vertrouwde behandelaar kunnen continuïteit bieden. Spreek af wie de medische zorg coördineert, welke veranderingen nader onderzoek vereisen en hoe de voortgang wordt beoordeeld. Het vermijden van onnodige herhaalonderzoeken mag nooit betekenen dat nieuwe bevindingen worden genegeerd of dat behandeling voor een lichamelijke ziekte wordt onthouden. [4]
Cognitieve gedragstherapie (CGT) kan helpen bij zorgen over klachten, het omgaan met ongemak en deelname aan het dagelijks leven. De therapeut kan samen met u werken aan reacties die de lijdensdruk in stand houden en aan haalbare doelen. Psychologische zorg vereist niet dat u de lichamelijke klachten ontkent. [3]
Medicatie kan passend zijn voor een bijkomende aandoening, zoals depressie of een angststoornis. De keuze hangt af van de aandoening die wordt behandeld, andere geneesmiddelen, mogelijke wisselwerkingen en bijwerkingen. Vraag waarvoor het geneesmiddel bedoeld is en wanneer het effect wordt beoordeeld. Begin, stop of wijzig een voorgeschreven behandeling niet zonder advies van de voorschrijver. [7]
Praktische steun in het dagelijks leven
Familie en vrienden kunnen de lijdensdruk erkennen, steun bieden bij het nakomen van afgesproken consulten en helpen bij praktische doelen. Discussies over de vraag of klachten echt zijn, kunnen de communicatie bemoeilijken. Als het nuttig is, kunt u voor afspraken korte aantekeningen maken over betekenisvolle veranderingen en het dagelijks functioneren. Het behandelteam kan adviseren wat u het beste kunt bijhouden. [4]
Vragen die u tijdens een afspraak kunt stellen, zijn: Waarop is deze diagnose gebaseerd? Welke lichamelijke aandoeningen moeten nog worden gevolgd? Wat moet ik doen als mijn klachten veranderen? Wat zou voor mij een betekenisvolle verbetering zijn? Wie coördineert de volgende stappen? Deze vragen kunnen helpen om van een diagnose een gezamenlijk plan te maken.
Wanneer u dringend hulp moet zoeken
Laat u met spoed medisch beoordelen bij nieuwe, ernstige ademhalingsproblemen, pijn op de borst, plotseling krachtsverlies of moeite met spreken, een collaps of nieuw ontstane verwardheid. Ga er niet van uit dat deze klachten door SSD worden veroorzaakt. Bel het lokale alarmnummer; bel in de Verenigde Staten 911. Wacht niet op een reguliere therapieafspraak. [8]
Bij een suïcidale of psychische crisis in de Verenigde Staten kunt u 988 bellen of een sms sturen naar 988. Bel bij direct gevaar of een medisch spoedgeval 911. Gebruik buiten de Verenigde Staten de daarvoor bestemde lokale crisisdienst of spoedhulp. [7]
DIT KAN U VERDER HELPEN
Een goed beginpunt.
Privékliniek voor angststoornissen
OntdekkenBegrijpenPrivékliniek voor depressie
OntdekkenLezen en lerenDepressie: symptomen, diagnostiek, behandeling en ondersteuning
OntdekkenBeoordeling en behandelplanning voor particuliere behandeling met verblijf
OntdekkenUw verblijf plannenHoe opname werkt
OntdekkenBegrijpenPrivékliniek voor angststoornissen
OntdekkenVragen
Veelgestelde vragen
Zijn de lichamelijke klachten echt?
Ja. Een somatisch-symptoomstoornis betekent niet dat klachten zijn verzonnen. Bij de beoordeling wordt gekeken naar de lichamelijke klachten, hun invloed op het leven en de aanhoudende gedachten, angst of gedragingen eromheen. Zowel lichamelijke als emotionele behoeften verdienen zorg. [1], [3]
Kan ik SSD én een vastgestelde lichamelijke ziekte hebben?
Ja. Een lichamelijke aandoening en SSD kunnen samen voorkomen. De lichamelijke aandoening heeft nog steeds passende behandeling nodig, en nieuwe of veranderende klachten moeten opnieuw worden beoordeeld. Een eerdere diagnose SSD mag niet worden gebruikt om een nieuw gezondheidsprobleem terzijde te schuiven. [1], [4]
Kan een online klachtentest SSD vaststellen?
Een online score kan een klinische beoordeling niet vervangen. Een behandelaar moet kijken naar de klachten, de duur en impact ervan, de reacties van de persoon daarop en mogelijke lichamelijke en psychische verklaringen. Normale onderzoeksuitslagen alleen bevestigen SSD niet. [1], [2], [3]
Kan behandeling helpen als de klachten aanhouden?
Ja. Behandeling kan mensen helpen met klachten om te gaan en het dagelijks functioneren te hervatten, ook als enig ongemak blijft bestaan. Doelen en voortgang moeten samen met het behandelteam worden geëvalueerd. Er is geen vaste hersteltermijn die aan iedereen kan worden beloofd. [3], [4]
Moet ik na deze diagnose stoppen met medische hulp zoeken?
Nee. Regelmatige vervolgafspraken bij een behandelaar die uw voorgeschiedenis kent, blijven zinvol. Spreek af welke veranderingen tijdens een regulier consult kunnen worden beoordeeld en welke dringend aandacht vereisen. Een afgestemd plan kan onnodige herhaalde onderzoeken en ingrepen verminderen, terwijl passende lichamelijke zorg beschikbaar blijft. [4]
Redactionele onderbouwing
Bewijs en bronnen
Geselecteerde klinische richtlijnen, peer-reviewed onderzoek en volksgezondheidsbronnen die in dit artikel zijn gebruikt.
Alle 8 bronnen bekijkenMinder bronnen tonen
Klinische context
Heldere informatie wordt geplaatst binnen de context van complexe en gelijktijdig voorkomende problematiek.
Individuele factoren
Beoordeling blijft essentieel, omdat behoeften en risico’s per persoon verschillen.
Volgende stappen
Een vertrouwelijk gesprek kan helpen bepalen welk vervolgtraject het meest passend is.
Weet u niet zeker welk traject bij de situatie past?
Uw opnameteam


Een vertrouwelijk eerste gesprek kan het klinische beeld verhelderen en uitwijzen of onze omgeving passend is.
