Hoewel moeder worden uitsluitend een gelukkige en vreugdevolle gebeurtenis zou moeten zijn, kun je al snel gevoelens van verdriet en heftige stemmingswisselingen ervaren. Je lichaam heeft immers negen maanden lang een nieuw leven laten groeien, een taak die lichamelijk en geestelijk veel van je kan vergen. Bovendien behoren de weeën en de bevalling tot de meest intense lichamelijke ervaringen die een mens kan doorstaan.
Dan is er plotseling iemand bij in je leven. Ook al heb je enorm naar de komst van je baby uitgekeken, die komst kan je leven ingrijpend veranderen. Terwijl je dagelijks probeert je baby te voeden, te wassen en in slaap te krijgen, worstel je ook vanbinnen. Je hormoonspiegels schommelen, je eetgewoonten veranderen drastisch en emotioneel moet je je in hoog tempo aanpassen aan het nieuwe ouderschap.
Door alle stress en overweldigende omstandigheden is een verandering in je stemming heel begrijpelijk. Dit wordt meestal kraamtranen of babyblues genoemd. Kraamtranen komen veel voor bij pas bevallen moeders en verdwijnen bij de meesten binnen enkele dagen. Bij sommigen blijven de klachten echter toenemen en leiden ze tot een veel ernstigere psychische aandoening: postpartumdepressie, ook wel postnatale depressie (PPD) genoemd. Het is belangrijk om het verschil tussen kraamtranen en postpartumdepressie te kennen, omdat die laatste moeilijk te hanteren kan zijn en medische hulp vereist.
De symptomen van kraamtranen en postpartumdepressie verschillen aanzienlijk. Bij kraamtranen zijn ze doorgaans milder, terwijl postpartumdepressie elk aspect van het leven sterk beïnvloedt en meer uitdagingen en moeilijkheden met zich meebrengt.
Hieronder staan enkele veelvoorkomende symptomen van kraamtranen die alle pas bevallen moeders doorgaans ontwikkelen:
- Moeite met eten en concentreren
- Ongeduld
- Af en toe angstige gedachten
- Je humeurig of overweldigd voelen
- Knorrigheid en prikkelbaarheid
- Twijfelen of je voor je pasgeboren baby kunt zorgen
- Uitputting
- Plotselinge gevoelens van verdriet
- Huilen om kleine dingen
- Moeite met beslissingen nemen
- Slaapproblemen
Postpartumdepressie is daarentegen veel ingrijpender en gaat gepaard met symptomen zoals:
- Voortdurende boosheid, rusteloosheid en prikkelbaarheid
- Verminderde eetlust
- Overmatig huilen
- Een laag gevoel van eigenwaarde
- Het gevoel als ouder te hebben gefaald
- Extreem weinig energie
- Slapeloosheid
- Nachtmerries
- Suïcidale gedachten
- Je niet verbonden voelen met het leven
- Dwangmatige, voortrazende gedachten
- Moeite om een band met je baby op te bouwen
- Aan je leven willen ontsnappen
- Je terugtrekken uit contact met vrienden en familie
Naast de ernst van de symptomen verschillen babyblues en postpartumdepressie ook in het tijdsverloop van de klachten.
Hieronder volgt een overzicht van het tijdsverloop van postpartumdepressie:
Tijdens de zwangerschap
Veel vrouwen ontwikkelen tijdens de zwangerschap angstklachten, meestal 3 of 4 maanden voor de bevalling. Deze klachten blijven vaak ook na de geboorte bestaan en kunnen uiteindelijk overgaan in een postpartumdepressie.
Tussenfase
De meeste vrouwen krijgen direct na de bevalling symptomen van postpartumdepressie. Deze beginnen doorgaans binnen 48 uur en kunnen tot 4 weken na de bevalling aanhouden. Ze zijn vaak acuut en ernstig en kunnen het leven van elke moeder ontwrichten.
Eén tot zes maanden na de bevalling
In deze periode zijn moeders het kwetsbaarst voor het ontwikkelen van ernstige PPD-symptomen. Bij de meesten nemen de klachten echter geleidelijk af tot zes maanden na de bevalling.
Zes maanden tot één jaar na de bevalling
Sommige vrouwen ontwikkelen pas zes maanden na de bevalling postpartumklachten. Deze symptomen, die worden aangeduid als laat optredende PPD, kunnen voor velen schokkend zijn omdat ze er niet op bedacht zijn.
Eén tot vier jaar na de bevalling
In zeldzame gevallen melden vrouwen dat ze tot vier jaar na de bevalling PPD-symptomen ontwikkelen. Met deze langdurige klachten kan het moeilijk omgaan zijn en ze kunnen de kwaliteit van leven van het hele gezin beïnvloeden.
Het tijdsverloop van kraamtranen
Kraamtranen duren veel korter en de symptomen kunnen binnen twee tot drie dagen na de geboorte ontstaan. Anders dan bij PPD houden deze klachten niet voortdurend aan; ze treden doorgaans dagelijks enkele minuten tot enkele uren op. Ze bereiken meestal hun hoogtepunt binnen 7–9 dagen en verdwijnen uiteindelijk binnen 14 dagen na de bevalling.
Babyblues verdwijnen waarschijnlijk binnen de eerste twee weken na de bevalling, terwijl moeders leren wennen aan hun nieuwe leven. In de tussentijd raden deskundigen de volgende tips aan om uit de dip na de bevalling te komen:
Leg de lat lager
Herinner jezelf eraan dat deze overweldigende gevoelens tijdelijk zijn en dat je je waarschijnlijk binnen enkele weken, of zelfs dagen, veel meer op je gemak voelt. Stel voorlopig dus minder hoge eisen aan jezelf en houd voor ogen dat niemand een perfecte ouder kan zijn.
Vraag om steun
Helemaal alleen voor een pasgeborene zorgen, met regelmatige voedingen, veelvuldig luiers verschonen, stapels vuile was en de afwas, kan je diep somber maken. Als je een partner of naaste hebt op wie je kunt rekenen, schaam je dan niet om hulp te vragen.
Gun jezelf iets fijns
Overweeg een filmavond te organiseren of samen met je partner uit eten te gaan. Als dat allebei niet lukt, boek dan een afspraak bij een spa of neem een lange, rustige douche. Jezelf af en toe op de eerste plaats zetten kan je helpen om sneller van kraamtranen te herstellen.
Ga het huis uit
Een andere omgeving en wat frisse lucht kunnen wonderen doen voor je mentale gezondheid. Probeer zo mogelijk minstens één keer per dag iets buitenshuis te plannen. Het hoeft niet altijd iets groots te zijn: je kunt bijvoorbeeld met je baby naar een park gaan of met vrienden wandelen.
Kies gezonde tussendoortjes
Pas bevallen moeders zijn vaak zo druk met de zorg voor hun baby dat ze zelf niet aan eten toekomen. Je bloedsuikerspiegel speelt een grote rol bij je energieniveau en je algemene stemming. Neem daarom, ook als je niet aan volwaardige maaltijden toekomt, om de paar uur even tijd voor gezonde tussendoortjes, zoals fruit, een noten-rozijnenmix en kaasreepjes.
Blijf voldoende drinken
Alle pas bevallen moeders, vooral wanneer ze borstvoeding geven, moeten zorgen dat ze voldoende drinken bij de hand hebben. Houd een fles water of bruiswater met een smaakje binnen handbereik en neem gedurende de dag regelmatig kleine slokjes. Probeer ook minder alcohol te drinken, want die kan je uitdrogen en ervoor zorgen dat je je slechter voelt.
Huil gerust uit
Soms heb je alleen een flinke huilbui nodig om je beter te voelen. Zoek iemand die je in vertrouwen kunt nemen en met wie je al je problemen kunt delen. Je hart luchten kan je helpen om sneller dan verwacht over je babyblues heen te komen. Vergeet daarna niet om ook even te lachen, op welke manier dan ook: door grappige memes op internet te bekijken of je favoriete comedyserie te kijken.
Als je vermoedt dat je een postpartumdepressie hebt, is het noodzakelijk om direct contact op te nemen met een zorgverlener. Ook als je niet helemaal zeker weet of je PPD hebt of alleen last hebt van babyblues, is professionele hulp nodig. Professionele behandeling kan, vooral bij PPD, een groot verschil maken voor je kwaliteit van leven en de gezondheid van je pasgeborene.
De behandeling van PPD hangt doorgaans af van de symptomen en de ernst van de aandoening. Waar sociale steun en zelfzorg voldoende zijn om milde babyblues te overwinnen, vereist postpartumdepressie meestal een gerichte behandeling door een gekwalificeerde deskundige. Een stevig steunnetwerk en het toepassen van zelfzorgtips lijken de behandelresultaten echter te verbeteren en het herstel te versnellen.
Een zorgverlener kan postpartumdepressie behandelen met een combinatie van medicatie, lotgenotengroepen, psychotherapie en zelfzorg. Hulp van familie en vrienden is ook cruciaal, vooral bij de zorg voor de baby, terwijl je het door de arts opgestelde behandelplan blijft volgen.
Therapie
Als je psychotherapie kiest als belangrijkste behandeling voor PPD, heb je regelmatig gesprekken met een professional in de geestelijke gezondheidszorg. Dit kan een psycholoog, psychiater of maatschappelijk werker zijn, die je helpt om met je uitdagingen om te gaan. Tegelijkertijd moedigt de therapeut je aan nieuwe vaardigheden te ontwikkelen waarmee je beter met de symptomen kunt omgaan.
Interpersoonlijke psychotherapie en cognitieve gedragstherapie zijn veelgebruikte vormen van psychotherapie bij postpartumdepressie. De eerste helpt je om je manier van communiceren binnen een relatie te begrijpen en te veranderen. De tweede helpt je om destructieve denkpatronen te veranderen.
Medicatie
Bij PPD worden meestal antidepressiva voorgeschreven. Het duurt doorgaans enkele weken voordat antidepressiva effect hebben. Mogelijk moet je verschillende middelen proberen voordat je het middel vindt dat het beste bij je past. Je arts bepaalt het type medicatie en de geschikte dosering door middelen en doseringen uit te proberen en je reactie op de behandeling te volgen. Als je borstvoeding geeft, kan de arts een veilig geneesmiddel voorschrijven, zoals brexanolone.
Vergeet niet dat je nog steeds in een herstelperiode zit terwijl je PPD probeert te overwinnen. Probeer daarom zo goed mogelijk voor jezelf te zorgen en volg de onderstaande tips om je zo snel mogelijk aan je nieuwe leven aan te passen:
- Aanvaard elke vorm van hulp van anderen, ook als het gaat om afwassen, het huis schoonmaken of boodschappen doen
- Doe regelmatig aan lichte lichaamsbeweging
- Ga het huis uit wanneer dat mogelijk is
- Geef jezelf niet de schuld als het moeilijk wordt
- Sluit je aan bij een groep voor pas bevallen moeders om nieuwe steun te vinden
- Vraag iemand op je baby te passen zodat je even pauze kunt nemen
- Maak regelmatig tijd vrij voor jezelf en voor zelfzorg
- Probeer zoveel mogelijk te slapen
- Praat met anderen die hetzelfde hebben meegemaakt
Een baby krijgen kan je leven ingrijpend veranderen en ervoor zorgen dat veel moeders zich in alle drukte verloren voelen. Af en toe verdriet en stress ervaren als onderdeel van babyblues is te verwachten en komt zeer vaak voor. Bij sommigen kunnen deze symptomen echter snel overgaan in PPD en maandenlang aanhouden.
Het is belangrijk dat je weet hoe je kraamtranen van postpartumdepressie kunt onderscheiden en wanneer je hulp moet zoeken, voordat de aandoening je leven verder bemoeilijkt. Wees niet bang om anderen om hulp te vragen en lucht ondertussen je hart bij een naaste; dat zal je problemen alleen maar verlichten.
