Onzekerheden hangen samen met maatschappelijke eisen die al dan niet werkelijk bestaan, en met normen die onze vrienden, familie, en mensen om ons heen stellen. Wanneer we beginnen met het vergelijken van onszelf met anderen en ons minderwaardig voelen, ontwikkelen we onzekerheden. Die ontstaan wanneer we negatieve gevolgen ondervinden doordat we anders zijn dan anderen, of wanneer we het gevoel hebben dat we onze mogelijkheden niet waarmaken. Onzekerheid treft mensen van alle genders, leeftijden en etnische achtergronden, al doen velen veel moeite om hun symptomen te verbergen.
Afhankelijk van de persoon en de omstandigheden kunnen ongewenste gevoelens ontstaan, zoals woede, schaamte, schuldgevoel, depressie, angst en terughoudendheid. Afhankelijk van de context kunnen deze gevoelens aanhouden of vaak wisselen. Maar weet u hoe onzekerheid uw gezondheid beïnvloedt? Onzekerheid beïnvloedt uw welzijn inderdaad op verschillende manieren. Lees verder om het verband tussen onzekerheid en mentale gezondheid te ontdekken.
Er zijn vrijwel oneindig veel mogelijke kwetsbaarheden en onzekerheden. Angst breidt zich vaak uit naar andere levensgebieden. Toch komen sommige vormen van onzekerheid vaker voor dan andere.
Onzekerheid wordt gekenmerkt door gevoelens van twijfel en tekortschieten. Ze leidt tot zorgen over uw ambities, relaties en vermogen om met bepaalde gebeurtenissen om te gaan.
Iedereen voelt zich weleens onzeker. Onzekerheid kan op verschillende levensgebieden voorkomen en heeft uiteenlopende oorzaken. Ze kan voortkomen uit een traumatische gebeurtenis, patronen in eerdere ervaringen, sociaal leren (normen en principes aanleren door anderen te observeren) of de directe omgeving, zoals thuis of op school.
Ze kan ook het gevolg zijn van bredere instabiliteit. Mensen die in hun dagelijks leven met onvoorspelbaarheid te maken hebben, lijken zich vaker onzeker te voelen over gebruikelijke voorzieningen en routines.
Anderzijds kan onzekerheid ook zonder externe oorzaak bestaan. Ze kan dan samenhangen met een persoonlijkheidskenmerk of de chemische processen in de hersenen.
Inzicht in de signalen en oorzaken van onzekerheid helpt u om met uw eigen onzekerheden om te gaan en anderen de nodige steun te bieden.
Onzekerheid heeft niet één enkele oorzaak; meerdere factoren kunnen eraan bijdragen. Een traumatische gebeurtenis, een crisis zoals een faillissement of scheiding, of een verlies kan onzekerheid veroorzaken. Ook de omgeving kan een oorzaak zijn: onvoorspelbaarheid of ingrijpende veranderingen in het dagelijks leven kunnen zorgen en onzekerheid oproepen bij gewone, alledaagse gebeurtenissen. Mensen die zich herhaaldelijk onzeker voelen, kunnen ook last hebben van weinig eigenwaarde, zorgen over hun lichaamsbeeld, een gebrek aan richting in hun leven of het gevoel dat anderen hen over het hoofd zien.
Om het probleem beter te begrijpen, worden hieronder de drie meest voorkomende onderliggende oorzaken van onzekerheid beschreven.
Onzekerheid door afwijzing
De kern van mentale gezondheid is hoe iemand zichzelf ziet, waardeert, respecteert en liefheeft. Dit wordt samen eigenwaarde genoemd. Angst voor afwijzing is een ernstig obstakel voor een sterk gevoel van eigenwaarde.
Het is heel natuurlijk dat u zich niet op uw gemak voelt na een recente relatiebreuk. Maar relatiebreuken en ander liefdesverdriet zijn niet de enige achterliggende oorzaken van onzekerheid. Het kan ook gaan om een teleurstelling in uw werk of loopbaan. Misschien bent u afgewezen na een sollicitatiegesprek of voor een promotie. Wat de oorzaak ook was, u hield er het gevoel aan over dat u het niet waard was.
Deze eerdere ervaring zal uw kijk op toekomstige gebeurtenissen, kansen en mensen vertroebelen. Zeker als het recent gebeurde en een traumatische ervaring was, zijn de wonden nog vers. Dit kan u ervan weerhouden mensen te benaderen of gunstige kansen te benutten.
Onzekerheid door sociale angst
Angst voor het oordeel van anderen is een van de meest voorkomende vormen van onzekerheid. Sommige mensen voelen zich in het openbaar zelfbewust, gespannen en bang. Het maakt niet uit of het gezelschap uit collega’s of familieleden bestaat. Dit geldt zelfs voor kleine sociale ontmoetingen, zoals een afspraakje.
Dit ongemak komt voort uit de diepgewortelde overtuiging dat u het niet waard bent. Dat u niets waardevols kunt bijdragen, of dat alles wat u zegt of doet kan worden gebruikt om u belachelijk te maken en altijd aan u zal blijven kleven.
De oorsprong van deze sociale angst kan in de kindertijd liggen, of in een andere gebeurtenis waardoor iemand zich bijzonder ongemakkelijk voelt bij het ontmoeten van en zich voorstellen aan nieuwe mensen. Misschien waren uw ouders erg kritisch of werd u op school gepest. Daardoor kreeg u het gevoel dat u beter kon zwijgen en de aandacht moest vermijden.
Hoewel anderen dit aanvankelijk misschien als begrijpelijk sociaal ongemak beschouwen, kan het grote gevolgen hebben voor de mentale gezondheid. Hoe vaker mensen merken dat u sociale situaties vermijdt, hoe minder snel zij u erbij zullen betrekken.
Als u sociale angst heeft, steekt u in de klas uw hand niet op, zelfs als u het antwoord weet. Wanneer uw leidinggevende in het bijzijn van anderen naar uw mening vraagt, geeft u die niet. U bedenkt excuses om presentaties en vergaderingen te vermijden. Dit alles verkleint uw kansen aanzienlijk om op professioneel en persoonlijk vlak zichtbaar te worden op een manier die nodig is om vooruit te komen.
Onzekerheid door perfectionisme
Sommige mensen stellen ongewoon hoge eisen aan zichzelf. Als u tot deze groep behoort, weet u dat u voortdurend bang bent niet aan deze normen te voldoen. U maakt zich zorgen dat het avondeten dat u bereidt verre van perfect is, dat de route naar uw werk niet de beste was en dat uw laatste e-mailondertekening niet ideaal was.
Dit staat u tegen omdat u in uw hoofd een perfecte maatstaf heeft waaraan uw handelen niet voldoet. Dit is geen positief teken voor uw mentale gezondheid.
Dit heeft aanzienlijke gevolgen, vooral voor uw studie en loopbaan. De angst om niet aan perfectie te voldoen, houdt u tegen bij het afronden van uw werkstuk of projectverslag. Hoewel u over de nodige deskundigheid beschikt, lukt het u steeds niet om projecten op tijd af te ronden.
Dit kan deels voortkomen uit een innerlijke maatstaf voor perfectie, maar ook uit externe verwachtingen. Misschien bent u bang dat uw leidinggevende of partner uw onvolmaakte werk niet zal waarderen. Deze extreme angst voor het oordeel van anderen gaat gepaard met verlammende zelftwijfel, waardoor zowel de kwaliteit als de hoeveelheid van uw werk geleidelijk afneemt.
Hoewel de verwachtingen onhaalbaar zijn, heeft u het gevoel dat u eraan zou moeten kunnen voldoen, omdat u ziet dat anderen dit moeiteloos lijken te doen. Uw gewichtsverlies van 10 kilogram in 2 maanden voelt dan niet als iets om trots op te zijn, omdat iemand anders 20 kilogram is afgevallen.
Dit voortdurende vergelijken is schadelijk voor uw mentale gezondheid. Helaas hebben sociale media het probleem verergerd. U krijgt nu regelmatig de prestaties van anderen te zien, die u in vergelijking met uw eigen prestaties als buitengewoon beschouwt. Deze terugkerende stroom van prikkels via uw smartphone is zowel verslavend als schadelijk.
De signalen van onzekerheid zijn net zo uiteenlopend als de problematiek zelf, maar er zijn enkele algemene patronen om op te letten.
Weinig of oppervlakkige eigenwaarde
Een aanwijzing voor onzekerheid is weinig eigenwaarde of een negatief zelfbeeld, vooral wanneer dit niet lijkt overeen te komen met wat anderen waarnemen. Weinig eigenwaarde betekent dat u negatief denkt over uzelf of uw talenten. Dit kan bijdragen aan andere problemen, vooral op het gebied van mentale gezondheid. Raadpleeg een arts als uw eigenwaarde bijzonder laag is.
Omdat eigenwaarde doorgaans wordt gemeten via zelfrapportage, kan onzekerheid leiden tot een slechts oppervlakkig gevoel van eigenwaarde. Onzekere mensen willen vaak zelfverzekerd overkomen, ook al zijn hun uitspraken mogelijk in tegenspraak met hun spontane reacties op bepaalde situaties.
Ook uzelf bewust anders voordoen of misleidend gedrag of onjuiste informatie op sociale media kan wijzen op sociale angst. Dit doen alsof versterkt vervolgens het sociale ongemak.
Perfectionisme
Onzekerheid kan zich uiten in het onvermogen om vooruitgang te accepteren en in de behoefte om taken te beheersen en te blijven aanpassen totdat ze perfect zijn. Dit komt voort uit het gevoel dat u of uw prestaties nooit goed genoeg zijn.
Dit kan op elk levensgebied een uiting van onzekerheid zijn, maar wordt het vaakst in verband gebracht met werk en onzekerheid over het lichaam. Eetstoornissen komen bijvoorbeeld vaak samen voor met zowel overmatig perfectionisme als hechtingsangst.
Zichzelf isoleren
Sociaal ongemak kan ertoe leiden dat mensen sociale contacten mijden en zichzelf isoleren. Soms communiceren zij liever digitaal, in online situaties waarover zij het gevoel hebben controle te kunnen houden.
Vermijdende of angstige hechtingsstijl
Onzekerheid over hechting leidt vaak tot niet-helpende hechtingsstijlen of manieren om partnerrelaties aan te gaan. De twee meest voorkomende hechtingsstijlen zijn angstig en vermijdend.
Een angstige hechtingsstijl wordt gekenmerkt door emotionele afhankelijkheid (voor het eigen emotionele welzijn afhankelijk zijn van een ander), angst om alleen achter te blijven en onhaalbare denkbeelden over ideale relaties.
Ook vermijdend hechtingsgedrag komt voort uit onzekerheid, maar op de tegenovergestelde manier. Deze stijl wordt gekenmerkt door oppervlakkige relaties en een gebrek aan betrokkenheid bij intiemere liefdesrelaties.
Onvoldoende functioneren op het werk
Baanonzekerheid (gebrek aan een stabiele werksituatie) kan sommige mensen stimuleren, maar leidt doorgaans tot minder goede prestaties. Ze kan leiden tot verzuim (werk vermijden), de intentie om te vertrekken (kort na indiensttreding alweer willen stoppen), afstand tot collega’s en groepsprojecten, en een negatieve werkhouding.
Angst of depressie
Alle vormen van onzekerheid kunnen leiden tot een slechtere mentale gezondheid. Depressief of angstig gedrag en gedachten zijn vaak het gevolg van onzekerheid, vooral wanneer dat ongemak voortkomt uit of gepaard gaat met onjuiste overtuigingen en denkpatronen.
Van alle verbanden tussen psychische stoornissen en onzekerheid is het verband tussen onzekerheid en depressie het sterkst. Onzekerheid kan worden beïnvloed door levenservaringen en op haar beurt aanzienlijke gevolgen hebben voor de mentale gezondheid. Er zou ook een genetisch verband kunnen zijn, waarbij onzekerheid een erfelijke eigenschap is die van generatie op generatie wordt doorgegeven en tot uiting komt in persoonlijkheid en temperament, of een psychische aandoening die onzekerheden versterkt.
Mogelijke redenen waarom onzekerheid tot psychische problemen leidt, zijn onder meer:
Gebrek aan emotionele steun van familie: Mensen met een liefdevolle, zorgzame familie hebben minder kans op psychische problemen door momenten van onzekerheid. Mensen die zich psychisch onzeker voelen en door familie en vrienden worden teleurgesteld, zijn het kwetsbaarst voor psychische aandoeningen.
Onvervulde lichamelijke behoeften: Wanneer mensen niet kunnen voorzien in hun lichamelijke basisbehoeften, zoals voedsel, onderdak en bescherming, voelen zij zich soms onzeker en hebben zij moeite om te voorzien in hun psychologische behoeften, zoals bescherming, veiligheid en emotionele geborgenheid.
Gebrek aan emotionele intelligentie: Mensen met weinig emotionele intelligentie zijn niet in staat hun eigen gevoelens en die van anderen effectief te reguleren, wat leidt tot instabiele relaties en minder vertrouwen.
Gebrek aan openhartigheid of openheid: Wanneer mensen zich niet open, op hun gemak en nieuwsgierig opstellen tegenover nieuwe situaties en mensen, ervaren zij meer spanning en angst, wat hun gevoel van veiligheid vermindert.
Weinig inschikkelijke persoonlijkheid: Mensen die weinig inschikkelijk zijn, hebben doorgaans meer sociale conflicten, omdat zij niet behulpzaam, ondersteunend of empathisch zijn. Deze kenmerken creëren een gevoel van gevaar en onzekerheid in sociale situaties.
Een onderliggende psychische aandoening: Onzekerheid en psychische problemen zoals depressie en angst beïnvloeden elkaar wederzijds. Onzekerheid wordt ook in verband gebracht met persoonlijkheidsstoornissen zoals de narcistische persoonlijkheidsstoornis en de borderlinepersoonlijkheidsstoornis.
Naarmate mensen afhankelijk worden van anderen of van relaties, neemt hun onzekerheid toe doordat zij de mogelijkheid zien dat de relatie eindigt.
