De periode na de bevalling, ook wel de postpartumperiode genoemd, brengt voor kersverse moeders ingrijpende veranderingen met zich mee. Hoewel deze periode vaak wordt gezien als een tijd van vreugde en geluk, ervaren veel moeders uiteenlopende emoties, waaronder vaak ernstige angst.
Postpartum angst komt zeer vaak voor, maar wordt geregeld over het hoofd gezien. De klachten kunnen het welzijn van moeder en pasgeborene ernstig aantasten. Zo vroeg mogelijk inzicht krijgen in de aandoening, mogelijke oorzaken en uitlokkende factoren en de beschikbare behandelmogelijkheden is van cruciaal belang voor de veiligheid van alle kersverse moeders en hun kinderen.
Postpartum angst is een vorm van een angststoornis die kort na de bevalling optreedt. In tegenstelling tot een postpartum depressie, een bekender psychisch probleem bij kersverse moeders, wordt postpartum angst gekenmerkt door overmatige angst en bezorgdheid. [1]
Een zekere mate van angst is normaal voor kersverse moeders, vooral wanneer zij aan hun nieuwe rol moeten wennen. Er is sprake van postpartum angst wanneer deze incidentele angst en bezorgdheid ernstiger, overweldigend en aanhoudend worden en het dagelijks functioneren belemmeren.
Volgens de recentste cijfers over postpartum angst krijgt naar verluidt 10 tot 20 procent van de kersverse moeders hiermee te maken. Veel onderzoeken wijzen er echter op dat de werkelijke prevalentie veel hoger ligt en niet nauwkeurig bekend is door problemen zoals onderrapportage en onjuiste diagnoses.
Het herkennen van postpartum angst en het aanpakken van de symptomen kunnen voorkomen dat kersverse moeders chronische psychische problemen ontwikkelen en kunnen de band met hun kinderen verbeteren.
Deskundigen hebben verschillende factoren geïdentificeerd die mogelijk tot postpartum angst kunnen leiden. [2] Het gaat om de volgende factoren:
Biologische factoren
Deze omvatten:
- Erfelijke aanleg: Wanneer psychische stoornissen, zoals angststoornissen, in de familie voorkomen, kan een moeder daardoor vatbaarder zijn voor postpartum angst. Erfelijke aanleg kan er ook toe leiden dat een vrouw als reactie op stress meer angst ervaart.
- Hormonale veranderingen: Een bevalling kan leiden tot verschillende hormonale schommelingen, vooral in de progesteron- en oestrogeenspiegels, die kunnen bijdragen aan postpartum angst. Deze hormonen zijn betrokken bij de stemmingsregulatie en dalende spiegels kunnen angst uitlokken.
- Verstoorde schildklierfunctie: Sommige vrouwen kunnen postpartum thyreoïditis ontwikkelen, een aandoening waarbij de schildklier ontstoken raakt en de werking verandert. Deze functiestoornis kan leiden tot een te snel of te langzaam werkende schildklier; beide dragen bij aan stemmingsproblemen.
Psychologische factoren
Deze omvatten:
- Perfectionistische neigingen: Kersverse moeders met onrealistische verwachtingen of perfectionistische neigingen rond het moederschap kunnen angstiger worden. De voortdurende druk om de beste moeder te zijn kan stress veroorzaken en uiteindelijk tot postpartum angst leiden.
- Traumatische bevallingservaring: Moeders die een traumatische of moeilijke bevalling hebben meegemaakt, lopen meer kans op postpartum angst. Deze angst komt voort uit de machteloosheid en angst die zij tijdens de bevalling ervaren.
- Eerdere psychische problemen: Vrouwen die eerder angst, depressie of andere psychische problemen hebben gehad, lopen een groter risico op postpartum angst. Deze al bestaande problemen kunnen de overgang naar het moederschap ook moeilijker maken.
Omgevingsfactoren & sociale factoren
Deze omvatten:
- Relatiespanningen: Een bevalling kan de dynamiek binnen een relatie ingrijpend veranderen, wat vaak veel stress oplevert voor de kersverse moeder. Een gebrek aan emotionele steun van een partner of veelvuldige conflicten kunnen bij haar tot postpartum angst leiden.
- Geen sociale steun: Sociale steun van vrienden, familie en zorgprofessionals is van cruciaal belang voor kersverse moeders. Een gebrek aan deze steun kan gevoelens van isolement versterken en tot postpartum angst leiden.
- Financiële stress: De financiële lasten die gepaard gaan met het grootbrengen van een kind kunnen angst oproepen bij een kersverse moeder die zich al overweldigd voelt.
Postpartum angst kan zich op verschillende manieren uiten, met symptomen die in ernst variëren. Veelvoorkomende symptomen zijn onder meer:
- Overmatige bezorgdheid: Door postpartum angst kunnen kersverse moeders irrationele, aanhoudende zorgen hebben over zichzelf of over de gezondheid, ontwikkeling en veiligheid van hun baby. Deze zorgen kunnen vaak onbeheersbaar worden en het denken van de moeder gaan overheersen.
- Slaapproblemen: Moeite met inslapen of doorslapen is een ander symptoom van postpartum angst. Wie wel kan slapen, kan last hebben van opdringende gedachten of dromen die de algehele slaapkwaliteit verminderen.
- Gejaagdheid en rusteloosheid: Door postpartum angst kunnen kersverse moeders zich voortdurend gespannen en rusteloos voelen. Deze symptomen maken het moeilijk om te ontspannen, zelfs wanneer de baby slaapt.
- Vermijdingsgedrag: Angstige moeders vermijden vaak bepaalde activiteiten of situaties uit angst dat er iets ergs kan gebeuren. Ze kunnen bijvoorbeeld weigeren het huis te verlaten of een autorit te maken, omdat ze denken dat dit hun baby of henzelf kan schaden.
- Lichamelijke symptomen: Postpartum angst kan zich ook uiten in verschillende lichamelijke symptomen, zoals kortademigheid, hartkloppingen, duizeligheid, spierspanning en misselijkheid.
- Paniekaanvallen: Paniekaanvallen na de bevalling kunnen een plotseling gevoel van intense angst veroorzaken, naast symptomen zoals zweten, pijn op de borst en trillen.
- Concentratieproblemen: Een moeder die met postpartum angst kampt, kan moeite hebben om zich op taken te concentreren, dingen te onthouden of beslissingen te nemen. De onderliggende angst kan haar cognitieve functies aantasten, waardoor dagelijkse activiteiten moeilijker worden
De diagnose postpartum angst wordt doorgaans gesteld op basis van een grondig onderzoek door een daarvoor opgeleide zorgprofessional. Dit omvat vaak een uitgebreide anamnese, een psychologisch onderzoek en een lichamelijk onderzoek. Het doel van dit diagnostische onderzoek is niet alleen om de onderliggende postpartum angst vast te stellen, maar ook om andere vergelijkbare problemen uit te sluiten, zoals een gegeneraliseerde angststoornis, een obsessieve-compulsieve stoornis en een postpartum depressie.
Een postpartum depressie uitsluiten
De voornaamste symptomen van een postpartum depressie zijn hopeloosheid, verlies van interesse in hobby’s waaraan iemand eerder plezier beleefde en ernstige somberheid. Hoewel angst vaak onderdeel is van een postpartum depressie, kan deze ook op zichzelf voorkomen als postpartum angst, vooral wanneer een moeder aanhoudende en overmatige bezorgdheid ontwikkelt.
Een gegeneraliseerde angststoornis uitsluiten
Een gegeneraliseerde angststoornis gaat gepaard met overmatige bezorgdheid en stress over verschillende aspecten van het leven. Deze symptomen houden niet noodzakelijk verband met de periode na de bevalling. Bij postpartum angst is er daarentegen sprake van stress die specifiek samenhangt met zorgen over de nieuwe rol als moeder en over de baby.
Het leren diagnosticeren van postpartum angst en het uitsluiten van andere aandoeningen met overlappende symptomen zijn essentieel om de juiste behandeling te kiezen.
Klachten na de bevalling kunnen zowel de moeder als het kind beïnvloeden. De gevolgen kunnen variëren afhankelijk van de ernst van de symptomen en de mate waarin iemand angst kan verdragen.
Welzijn van de moeder
Postpartum angst kan de kwaliteit van leven van een moeder aanzienlijk verminderen. De voortdurende stress en bezorgdheid kunnen haar uitputten, waardoor het moeilijk wordt om voor de baby te zorgen en dagelijkse taken uit te voeren. Onbehandelde angst maakt moeders ook kwetsbaarder voor het ontwikkelen van chronische angststoornissen en depressieve stoornissen, die hun functioneren verder aantasten.
Welzijn van het kind
Kinderen van moeders met onbehandelde postpartum angst lopen een groter risico op gedragsproblemen en ontwikkelingsachterstanden. Angst bij de moeder kan ook een negatieve invloed hebben op de emotionele, sociale en cognitieve ontwikkeling van een kind. Daarom is het essentieel om behandeling voor postpartum angst te zoeken en een gezonde omgeving zonder angst te bevorderen, zodat het kind zich optimaal kan ontwikkelen.
Band tussen moeder en kind
Het is bekend dat postpartum angst de ontwikkeling van de band tussen moeder en kind verstoort. De voortdurende vrees en angst door deze aandoening kunnen een moeder belemmeren in positieve interacties met haar kinderen. Het daaruit voortvloeiende gebrek aan verbondenheid kan de sociale en emotionele ontwikkeling van een kind verstoren.
Hieronder staan enkele belangrijke behandelmogelijkheden die kunnen worden overwogen bij postpartum angst.
Psychotherapie
Psychotherapie is een van de belangrijkste onderdelen van de behandeling van postpartum angst. [3] Volgens deskundigen kunnen de volgende therapieën helpen:
- Cognitieve gedragstherapie: Deze therapie, ook wel CGT genoemd, is een van de effectiefste behandelingen voor angststoornissen, waaronder postpartum angst. De therapie richt zich op het herkennen en vervangen van negatieve denkpatronen die de angst anders in stand houden. Ook leren kersverse moeders gezonde manieren om met klachten om te gaan en zo de piekercirkel te doorbreken.
- Mindfulnessgerichte therapie: Deze therapie omvat diepe ademhalingsoefeningen en meditatie die ontspanning en bewustzijn van het huidige moment bevorderen. Ze wordt vaak aangeboden als onderdeel van programma’s voor stressreductie op basis van mindfulness, om moeders te helpen met angst om te gaan.
- Interpersoonlijke psychotherapie: Deze therapie is gericht op het verbeteren van het sociaal functioneren en de interpersoonlijke relaties, met name bij kersverse moeders met onderliggende postpartum angst.
Medicatie
Veel deskundigen voegen de volgende geneesmiddelen toe aan een lopende therapie om de behandelresultaten bij postpartum angst te verbeteren [4]:
- Angstremmende middelen: Verschillende angstremmende middelen, zoals benzodiazepinen, kunnen kortdurend worden gebruikt om ernstige angstsymptomen te verlichten. Voorzichtigheid is echter geboden, omdat deze geneesmiddelen een hoog risico op afhankelijkheid met zich meebrengen en mogelijk invloed hebben op de baby.
- Antidepressiva: Selectieve serotonineheropnameremmers, of SSRI’s, worden vaak gebruikt bij postpartum angst. Deze geneesmiddelen helpen de stemming te reguleren en angstsymptomen te verminderen. Ze zijn over het algemeen veilig voor moeders die borstvoeding geven.
- Hormoontherapie: Bij ernstige postpartum angst als gevolg van een verstoorde hormoonbalans kunnen deskundigen hormoontherapie aanbevelen om tekorten aan deze stoffen aan te vullen. Deze therapie kan aanzienlijke bijwerkingen hebben en mag daarom alleen worden overwogen na overleg met een zorgverlener over de mogelijke voor- en nadelen.
Ondersteunende tips
Naast therapie en medicatie kunnen ook de volgende tips bijdragen aan het omgaan met postpartum angst.
- Sociale steun: Een sterk steunnetwerk van zorgverleners, vrienden en familieleden kan een moeder die met postpartum angst kampt aanzienlijk helpen. Wie geen naasten heeft, kan zich aansluiten bij lokale lotgenotengroepen om verbondenheid met anderen te ervaren. Familieleden en partners spelen een belangrijke rol bij het bieden van praktische en emotionele steun.
- Aanpassingen in de leefstijl: Deskundigen adviseren kersverse moeders om zich te richten op gezonde leefstijlveranderingen, zoals evenwichtig eten, regelmatig bewegen en angst verminderen. Ook technieken voor stressbeheersing, zoals ontspanning en yoga, kunnen deze moeders helpen door angst te verminderen.
- Voorlichting en informatie: Meer lezen over postpartum angst, de oorzaken en mogelijke behandelingen kan moeders helpen de stap naar hulp te zetten en te beseffen dat zij niet alleen zijn. Zorgverleners zijn de beste bron voor meer informatie over dit onderwerp, maar moeders kunnen ook zelf betrouwbare bronnen raadplegen.
De volgende strategieën kunnen aanstaande moeders helpen hun risico op postnatale angst en depressie te verminderen [5]
Prenatale voorlichting en bewustwording
Voorlichting aan aanstaande moeders over het risico op postpartum angst en de symptomen ervan kan hun vaardigheden geven om de klachten vroeg te herkennen en ermee om te gaan. Er zijn ook zwangerschapscursussen die aandacht besteden aan psychische problemen en het verbeteren van stressbeheersing. Zorgverleners moeten aanstaande moeders informeren over de uiteenlopende emoties die zij na de bevalling waarschijnlijk zullen ervaren en over het belang van hulp zoeken.
Screening & vroegtijdige interventie
Tijdens de zwangerschap en na de bevalling zou routinematige screening op angst beschikbaar moeten zijn om vrouwen met een verhoogd risico te herkennen. Tijdige herkenning maakt vroegtijdige interventie en ondersteuning mogelijk om verergering van angstsymptomen te voorkomen. Daarnaast beschikken zorgverleners over screeningsinstrumenten om angstniveaus regelmatig te beoordelen en in te grijpen wanneer er risico’s zijn.
Betrokkenheid van familie en partner
Familieleden betrekken bij de ondersteuning en voorlichting kan het beschikbare steunnetwerk voor kersverse moeders versterken. Open communicatie over psychische gezondheid binnen het gezin stimuleren kan stigma verminderen en moeders de kracht geven om hulp te vragen wanneer dat nodig is. Partners moeten zich ook informeren over veelvoorkomende symptomen van postpartum angst, zodat zij hun partner zo nodig kunnen ondersteunen. [6]
Ondanks de snelle vooruitgang in de medische zorg voor kersverse moeders en kinderen blijft postpartum angst sterk onderbelicht in onderzoek. De volgende aspecten moeten in de toekomst verder worden onderzocht om de aanpak te verbeteren.
Toegang tot zorg verbeteren
Inspanningen om de toegang tot hulp bij postpartum angst voor vrouwen te vergroten zijn cruciaal om het probleem te beheersen en de wereldwijde toename ervan tegen te gaan. Online lotgenotengroepen en zorg op afstand kunnen vooral nuttig zijn voor vrouwen voor wie het moeilijk is om persoonlijk zorg te ontvangen.
Diagnostische en screeningsinstrumenten verbeteren
De ontwikkeling en invoering van gestandaardiseerde screeningsinstrumenten kunnen zorgprofessionals aanzienlijk helpen om kwetsbare vrouwen te herkennen. Deze tijdige herkenning bevordert ook de inzet van vroegtijdige interventies om de algehele klinische uitkomsten voor moeders te verbeteren.
Bewustwording bevorderen & stigma aanpakken
Voorlichtingsprogramma’s en publiekscampagnes kunnen het stigma rond postpartum angst verminderen. Begrip en erkenning van psychische problemen, zoals postpartum angst, kunnen vrouwen helpen om zo nodig hulp te zoeken. Daarnaast moeten zorgprofessionals verplichte scholing volgen over het belang van psychische gezondheid in de periode na de bevalling en over het herkennen en behandelen van mogelijke problemen.
Postpartum angst is een ingrijpend probleem dat de psychische gezondheid van kersverse moeders en hun vermogen om voor hun pasgeborene te zorgen aanzienlijk kan beïnvloeden. Inzicht in de aandoening, mogelijke oorzaken, symptomen en behandelstrategieën is essentieel om moeders, zorgverleners en steunnetwerken samen aan verbetering te laten werken. Met passende behandeling en ondersteuning kunnen vrouwen met paniekaanvallen na de bevalling niet alleen herstellen, maar ook goed functioneren als persoon en als moeder. Op de lange termijn zijn het verminderen van het stigma rond dit probleem en het verbeteren van de toegang tot geestelijke gezondheidszorg belangrijke stappen naar een algehele verbetering
DIT KAN U VERDER HELPEN
Een goed beginpunt.
Privékliniek voor angststoornissen
OntdekkenBegrijpenPrivékliniek voor een paniekstoornis
OntdekkenBegrijpenPrivékliniek voor depressie
OntdekkenBeoordeling en behandelplanning voor particuliere behandeling met verblijf
OntdekkenUw verblijf plannenHoe opname werkt
OntdekkenBegrijpenPrivékliniek voor angststoornissen
OntdekkenVragen
Veelgestelde vragen
Redactionele onderbouwing
Bewijs en bronnen
Geselecteerde klinische richtlijnen, peer-reviewed onderzoek en volksgezondheidsbronnen die in dit artikel zijn gebruikt.
Alle 24 bronnen bekijkenMinder bronnen tonen
Klinische context
Heldere informatie wordt geplaatst binnen de context van complexe en gelijktijdig voorkomende problematiek.
Individuele factoren
Beoordeling blijft essentieel, omdat behoeften en risico’s per persoon verschillen.
Volgende stappen
Een vertrouwelijk gesprek kan helpen bepalen welk vervolgtraject het meest passend is.
Weet u niet zeker welk traject bij de situatie past?
Uw opnameteam
Een vertrouwelijk eerste gesprek kan het klinische beeld verhelderen en uitwijzen of onze omgeving passend is.