Stemmingswisselingen, die worden gekenmerkt door snelle veranderingen in de emotionele toestand, kunnen verschillende oorzaken hebben. Ze kunnen een reactie zijn op een stressvolle situatie of omgeving, voortkomen uit een psychische of lichamelijke aandoening, of zelfs zonder duidelijke reden optreden. Wisselende stemmingen horen bij het leven, ongeacht de aanleiding. Onder bepaalde omstandigheden kunnen deze ogenschijnlijk onschuldige stemmingswisselingen echter snel ernstig worden en de gezondheid en het dagelijks functioneren beïnvloeden.
Wanneer frequente of snelle stemmingswisselingen zonder duidelijke oorzaak onderdeel worden van het dagelijks leven, of wanneer ze het welzijn, gedrag of functioneren van u of een naaste in gevaar brengen, is het noodzakelijk hulp te zoeken bij een therapeut of een andere deskundige op het gebied van geestelijke gezondheid.
Wat stemmingswisselingen precies veroorzaakt, is niet bekend. Deskundigen denken dat stemmingsveranderingen meestal voortkomen uit bepaalde chemische reacties in de hersenen, die tot een onderliggende verstoring van het evenwicht leiden. Ook voeding, slaap, medicatie en andere leefstijlfactoren kunnen de stabiliteit van de stemming beïnvloeden.
Mensen die met moeilijkheden of veranderingen in hun leven te maken hebben, ervaren ook vaker plotselinge, onverklaarbare stemmingswisselingen. Veel kinderen krijgen bijvoorbeeld tijdens de puberteit te maken met uiteenlopende stemmingswisselingen rond hun acceptatie, zelfbeeld en identiteit. Wanneer iemand veel stress ervaart, kan zelfs een kleine negatieve gebeurtenis de stemming gemakkelijk en abrupt veranderen.
Vanuit medisch oogpunt leiden de volgende oorzaken vaak tot stemmingswisselingen:
- Hormonale veranderingen en daarmee samenhangende klachten
- Dementie, hersenvliesontsteking, hersentumoren en andere aandoeningen van het centrale zenuwstelsel
- Schildklierproblemen
- Psychische aandoeningen, zoals depressie, borderlinepersoonlijkheidsstoornis, bipolaire stoornis, aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit, verslaving en schizofrenie
- Aandoeningen die de toevoer van zuurstof en voedingsstoffen naar de hersenen veranderen, zoals hart- en vaatziekten of longziekten
- Emotionele overbelasting, stress en andere vormen van emotionele spanning.
Gelukkig zijn stemmingswisselingen vaak te behandelen met professionele hulp en ondersteuning. Wanneer behandeling wordt uitgesteld, kunnen ze bijdragen aan zelfbeschadiging, suïcidale gedachten en risicovol gedrag, naast andere negatieve gevolgen voor de gezondheid en het welzijn.
Wanneer stemmingswisselingen licht tot matig zijn en niet gepaard gaan met risicovol gedrag, kunnen de volgende strategieën helpen om er thuis mee om te gaan:
Uw stemming bijhouden
Door uw stemming bij te houden, kunt u veranderingen en verschuivingen in uw emoties beter begrijpen. Door alle stemmingswisselingen op te schrijven, met vermelding van het tijdstip, de duur, de ernst en de symptomen, kunt u patronen herkennen. Deze patronen helpen u strategieën te ontwikkelen om stemmingswisselingen te overwinnen en geven deskundigen aanknopingspunten voor een mogelijke diagnose.
Lichaamsbeweging
Lichaamsbeweging stimuleert de werking van endorfinen, natuurlijke stoffen die helpen stress te beheersen en de stemming te verbeteren. Zelfs lichte tot matig intensieve beweging, zoals wandelen en joggen, kan plotselinge en frequente stemmingswisselingen helpen verminderen.
Een vast dagritme aanhouden
Een vaste routine kan bijzonder behulpzaam zijn bij het beheersen van stemmingswisselingen en bijdragen aan een betere regulatie van emotionele pieken en dalen.
Gezonde slaapgewoonten
Slaap is een belangrijke bepalende factor voor de stemming. Slaaptekort kan direct invloed hebben op het energieniveau en de eetlust en zo bijdragen aan prikkelbaarheid, verdriet en een algemeen sombere stemming.
Gezonde voeding
Voeding speelt een belangrijke rol bij het reguleren van de stemming. Voldoende voedingsstoffen binnenkrijgen en grote hoeveelheden suiker, cafeïne en alcohol vermijden, kan de frequentie van stemmingswisselingen verminderen.
Omdat stemmingswisselingen grote invloed kunnen hebben op de gezondheid en het welzijn, vooral wanneer de onderliggende oorzaak onopgemerkt blijft, is professionele psychische hulp de beste aanpak.
Aandoeningen die verband houden met stemmingsstoornissen, zoals depressie en bipolaire stoornis, kunnen geestelijk en lichamelijk sterk beperkend zijn. Therapie helpt mensen vaak effectief om met stemmingswisselingen om te gaan. Omdat deze stemmingsveranderingen geen op zichzelf staande diagnose vormen en vaak optreden als symptoom van een onderliggend probleem, kan een deskundige op het gebied van geestelijke gezondheid de aangewezen persoon zijn om hulp bij te zoeken. Deze deskundigen gebruiken verschillende therapieën om mogelijke oorzaken te onderzoeken en helpen cliënten manieren te ontwikkelen om grip te krijgen op plotselinge stemmingsveranderingen. Wanneer dat lukt, vaak met technieken zoals meditatie, mindfulness, ademhalingsoefeningen en het bijhouden van een dagboek, wordt het gemakkelijker om ermee om te gaan.
Een therapeut kan patiënten helpen vaststellen of hun stemmingswisselingen wijzen op een psychische aandoening of een andere oorzaak hebben. Ongeacht de oorzaak helpt therapie vaak om alle factoren te herkennen die stemmingswisselingen kunnen uitlokken. Ook helpt therapie patiënten om copingstrategieën te ontwikkelen waarmee zij stressvolle situaties kunnen hanteren zonder emotionele pieken of dalen te ervaren. In therapie kan iemand bovendien leren zich op het huidige moment te richten, met als algemeen doel een gezond emotioneel evenwicht te leren behouden en op een constructieve manier met de stemming om te gaan.
Waar stemmingsstoornissen voorheen in de Diagnostic and Statistical Manual (DSM) als afzonderlijke stoornissen werden beschreven, zijn ze in de nieuwste editie van dit psychiatrische handboek onderverdeeld in twee afzonderlijke categorieën: depressieve stoornissen en bipolaire stoornissen. Bij deze aandoeningen zijn stemmingswisselingen vaak een belangrijk symptoom. Hoewel een klinische depressie vaak wordt gekenmerkt door een aanhoudend sombere stemming, komen in sommige gevallen ook stemmingswisselingen voor. Bij een bipolaire stoornis komen daarentegen verschillende stemmingsveranderingen voor, zoals:
- Euforische stemmingen
- Stemmingen die leiden tot impulsief gedrag
- Stemmingen die gevoelens van grootheid of onoverwinnelijkheid oproepen
Bij een bipolaire stoornis wisselen de verschillende stemmingen elkaar af: van somber naar uitgelaten en weer terug naar somber. Wanneer stemmingswisselingen worden vastgesteld als onderdeel van een breder psychisch probleem, is de behandeling enigszins anders en is vaak professionele hulp nodig. In dat geval is het primaire doel van therapie om de stemmingswisselingen en de onderliggende oorzaak waar mogelijk zonder medicatie te verhelpen. Voor sommige mensen werkt een combinatie van medicatie en therapie echter het beste om stemmingswisselingen en hun negatieve gevolgen voor het dagelijks leven en functioneren te voorkomen.
Praktijkvoorbeeld
Het volgende praktijkvoorbeeld geeft een beeld van wat u kunt verwachten van een professionele behandeling onder begeleiding van een deskundige op het gebied van geestelijke gezondheid:
Sarah, een 25-jarige leerkracht, gaat in therapie vanwege extreme stemmingswisselingen. Soms vertelt ze haar therapeut over de extreme vermoeidheid en somberheid waardoor ze drie dagen achter elkaar in bed moet blijven. Op andere momenten voelt ze zich zo opgewekt en uitgelaten dat ze denkt alles aan te kunnen. Tijdens deze uitgelaten perioden kan ze zich echter niet goed op één ding concentreren en heeft ze vaak moeite om ’s nachts te slapen. Soms drinkt ze wat meer alcohol dan ze zou willen, zodat ze de nacht rustig kan doorslapen. Sarah vertelt haar therapeut ook dat haar stemming vaak abrupt verandert. Hoewel ze zich meestal goed voelt, kan ze in een oogwenk de controle over haar emoties en haar algehele stemming verliezen. De therapeut stelt vast dat een bipolaire stoornis de oorzaak van haar symptomen is en betrekt een psychiater bij haar behandelplan om te beoordelen of medicatie passend is. Sarah lijkt wat terughoudend om medicatie te nemen, maar stemt er uiteindelijk op advies van een psychiater mee in om een lage dosis te proberen.
Sarah blijft in therapie om haar sombere stemmingen aan te pakken en te leren haar stemmingswisselingen bij te houden en te beheersen. In de daaropvolgende weken merkt ze dat haar stemming redelijk stabiel is en dat haar slaapritme normaliseert. Ze vertelt dat ze geen alcohol meer nodig heeft om te slapen en dat haar depressieve gedachten eindelijk verdwenen zijn. Ze zet de therapie voort om langdurig herstel te bereiken zonder medicatie nodig te hebben.
