Communaal narcisme is een onderzoeksconstruct dat grandioze overtuigingen over de eigen behulpzaamheid, compassie of morele waarde beschrijft. Het is geen afzonderlijke klinische diagnose en toont op zichzelf geen narcistische persoonlijkheidsstoornis aan.
Mensen die hoog scoren op communaal narcisme kunnen zichzelf als uitzonderlijk zorgzaam beschouwen en vinden dat zij erkenning verdienen. Dit zelfbeeld toont geen sterk inlevingsvermogen of hoge mate van meegaandheid aan en onthult evenmin het motief achter elke behulpzame handeling. Onderzoek heeft een overschatting van het eigen prosociale gedrag gevonden, zonder een overeenkomstig verband met objectief beoordeeld prosociaal gedrag.
Behulpzaam gedrag kan voortkomen uit een combinatie van motieven. Vrijwilligerswerk, vrijgevigheid of plezier beleven aan erkenning zijn op zichzelf niet voldoende om communaal narcisme vast te stellen of te bepalen of de betrokkenheid bij anderen oprecht is.
In persoonlijkheidsonderzoek verwijst verbondenheid naar warmte, verbinding en betrokkenheid bij anderen. Hieronder vallen eigenschappen zoals behulpzaamheid en samenwerking, maar niet noodzakelijk het vooropstellen van groepsbehoeften boven de eigen behoeften. Communaal narcisme betreft grandioze zelfbeelden op dit gebied, niet het daadwerkelijk tonen van deze eigenschappen.
Narcisme kan gepaard gaan met grootheidsgevoelens, het gevoel recht te hebben op een voorkeursbehandeling en een behoefte aan bewondering; persoonlijkheidstrekken zijn niet hetzelfde als een persoonlijkheidsstoornis. Zelfwaardering en empathisch functioneren variëren. Het perspectief van een ander begrijpen en emotioneel reageren op diens gevoelens zijn verschillende aspecten van empathie; geen van beide mag uitsluitend uit een etiket worden afgeleid.
Het agency-communionmodel onderscheidt grandioze zelfbeelden over competentie of prestaties van grandioze zelfbeelden over behulpzaamheid en zorg voor anderen. Communaal narcisme betreft het laatste: zichzelf zien als uitzonderlijk meelevend, begripvol of onzelfzuchtig [1].
Motieven achter communaal narcisme
Het onderzoeksmodel brengt communaal narcisme in verband met op het zelf gerichte motieven, zoals grootheidsgevoelens, waardering, aanspraak maken op bijzondere behandeling en macht, die tot uiting komen in een zorgzaam of behulpzaam zelfbeeld. Dit beschrijft een verondersteld persoonlijkheidspatroon, geen bewezen verklaring voor het gedrag van ieder individu.
Verlangen naar lof: erkenning voor vermeende behulpzaamheid of morele waarde kan belangrijk zijn voor mensen die hoog scoren op communaal narcisme. Alleen het zoeken naar waardering is geen bewijs voor deze persoonlijkheidstrek [1].
Imago beïnvloeden: zichzelf presenteren als uitzonderlijk zorgzaam kan een vorm van zelfpromotie zijn, maar dit betekent niet dat elk liefdadig gedrag berekenend of onoprecht is.
Zijn communale narcisten echt betrokken bij hun gemeenschap?
Betrokkenheid bij een gemeenschap en een verlangen naar erkenning kunnen naast elkaar bestaan. Een score op een persoonlijkheidsvragenlijst of een op zichzelf staande behulpzame handeling kan iemands innerlijke bedoelingen niet vaststellen.
In twee onderzoeken hing communaal narcisme samen met een hogere inschatting van het eigen prosociale gedrag, maar niet met objectief beoordeeld prosociaal gedrag. Deze bevindingen betreffen verschillen in zelfbeoordeling en bewijzen niet dat alle steun berekenend of onoprecht is [2].
Steun kan soms afhankelijk zijn van waardering, maar dit is niet vastgesteld als een algemeen kenmerk van communaal narcisme. Beoordeel herhaald gedrag en de gevolgen ervan, in plaats van aan te nemen dat alle zorg egoïstisch is.
Belangrijke aandachtspunten
Gedrag in het openbaar en privé: zelfgerapporteerde behulpzaamheid kan afwijken van wat anderen waarnemen. Dit toont geen verborgen verschil tussen een publieke en een privépersoonlijkheid aan, en evenmin noodzakelijkerwijs een lage zelfwaardering.
Manipulatieve tactieken: iemand kan een zorgzame rol gebruiken om druk of controle uit te oefenen, maar communaal narcisme alleen toont dergelijk gedrag niet aan. Beoordeel concrete handelingen in plaats van veronderstelde motieven.
Emotionele betrokkenheid: sterke uitingen van bezorgdheid tonen noch oprechte empathie, noch bewust toneelspel aan. Emotionele expressie alleen kan iemands bedoelingen niet onthullen.
Hieronder staan hypothetische voorbeelden, geen geverifieerde casussen, vastgestelde beroepsgebonden patronen of diagnostische kenmerken. Mensen kunnen zich om allerlei redenen zo gedragen, en een zichtbare of ondersteunende rol innemen is op zichzelf geen bewijs voor narcisme.
Op het werk
Een medewerker zou zichzelf bijvoorbeeld kunnen omschrijven als onmisbaar en uitzonderlijk behulpzaam, en tegelijk veel belang kunnen hechten aan erkenning. Collega’s helpen of extra taken op zich nemen toont het onderliggende motief niet aan.
In dit hypothetische voorbeeld zou de medewerker kunnen kiezen voor een opvallende ondersteunende rol en wrok kunnen voelen als diens bijdrage niet wordt erkend. Noch de rol, noch teleurstelling over ontbrekende erkenning toont communaal narcisme aan.
Een medewerker zou herhaaldelijk bekend kunnen maken hoeveel hulp die aan collega’s biedt. Dit kan zelfpromotie illustreren, maar toont niet aan dat de behulpzaamheid slechts een façade is.
In de sport
In een hypothetisch voorbeeld binnen een sportteam zou iemand een zichtbare rol kunnen zoeken en benadrukken hoezeer het team afhankelijk is van diens aanmoediging. Leiderschap is op zichzelf geen bewijs voor communaal narcisme.
Die persoon zou aanvoerder kunnen willen worden, deels om goedkeuring van teamgenoten of coaches te krijgen. Zich kandidaat stellen voor een leiderschapsrol onthult niet of erkenning, betrokkenheid bij het team of andere motieven een rol spelen.
In dit voorbeeld zou aanmoediging gepaard kunnen gaan met de verwachting van lof, en zou de persoon boos kunnen reageren als die uitblijft. Dit zijn hypothetische gedragingen, geen vastgestelde kenmerken van mensen die hoog scoren op communaal narcisme.
In lotgenotengroepen
In een hypothetisch voorbeeld in een lotgenotengroep zou iemand zichzelf herhaaldelijk kunnen omschrijven als het meest begripvolle of onmisbare groepslid. Warmte, zelfvertrouwen en deelname alleen tonen geen narcisme aan.
In dit voorbeeld zou de persoon herhaaldelijk de eigen kennis of compassie kunnen benadrukken en waardering kunnen eisen. Assertiviteit of vaak aan het woord zijn toont op zichzelf geen zelfpromotie of persoonlijkheidstrek aan.
De persoon zou het organiseren van bijeenkomsten kunnen beschrijven als bewijs van diens onmisbaarheid. Bijeenkomsten organiseren of eraan deelnemen toont niet aan dat erkenning belangrijker is dan het doel van de groep.
Bij vrijwilligerswerk
In een hypothetisch voorbeeld van vrijwilligerswerk zou iemand er vooral op gericht kunnen zijn als uitzonderlijk onzelfzuchtig te worden gezien. Kiezen voor een publieksgerichte rol of erkenning ontvangen onthult op zichzelf niet wat iemands motieven zijn.
In dit voorbeeld zou de vrijwilliger de voorkeur kunnen geven aan zichtbare taken boven werk achter de schermen. Die voorkeur kan veel verklaringen hebben en is geen vastgesteld herkenningspunt van communaal narcisme.
De vrijwilliger zou herhaaldelijk de eigen activiteiten onder de aandacht kunnen brengen en online naar lof kunnen zoeken. Berichten plaatsen over vrijwilligerswerk toont geen hunkering naar applaus aan en bewijst niet dat de hulp onoprecht is.
Hieronder staan mogelijke voorbeelden van zelfpromotie of moeilijk gedrag in de omgang met anderen, geen gevalideerde symptomenlijst. Hiermee kan geen communaal narcisme of narcistische persoonlijkheidsstoornis worden vastgesteld. Voor de diagnose van een persoonlijkheidsstoornis moet een bevoegde professional in de geestelijke gezondheidszorg aanhoudende patronen, de context en beperkingen in het functioneren beoordelen.
Overmatige nadruk op altruïsme
Iemand kan de eigen onzelfzuchtigheid overdrijven of herhaaldelijk de aandacht vestigen op de eigen goedheid. Geen van beide gedragingen toont op zichzelf communaal narcisme aan.
Vaak opscheppen: iemand kan herhaaldelijk het eigen gemeenschapswerk, vrijwilligerswerk of de eigen filantropie benadrukken. Alleen het bespreken van deze activiteiten toont geen opschepperij of communaal narcisme aan.
Bevestiging zoeken: erkenning zoeken kan onder meer bestaan uit het online benadrukken van liefdadige activiteiten. Eén onderzoek naar sociale media vond een verband tussen communaal narcisme en het verlangen naar bevestiging; het stelde geen diagnostisch kenmerk vast [3].
Behoefte aan erkenning
Angst is geen bepalend kenmerk van communaal narcisme. Als uitzonderlijk meelevend willen worden gezien heeft betrekking op het zelfbeeld en toont geen angststoornis aan.
Openbare uitingen: iemand kan filantropische activiteiten onder de aandacht brengen, ook op sociale media. Publiciteit alleen toont geen behoefte aan bewondering of een persoonlijkheidstrek aan.
Lof verwachten: iemand kan waardering verwachten of eisen en met boosheid of terugtrekgedrag reageren als die uitblijft. Deze reacties zijn niet specifiek en kunnen niet worden gebruikt om communaal narcisme te herkennen.
Vriendelijkheid onder voorwaarden
Vrijgevigheid kan soms gepaard gaan met verwachtingen van waardering. Zulke verwachtingen tonen geen verborgen agenda of persoonlijkheidsstoornis aan.
Selectieve hulp: iemand kan voorrang geven aan hulp die erkenning oplevert, maar dit is geen gevalideerd kenmerk van communaal narcisme.
Steun intrekken: als iemand zich niet gewaardeerd voelt, bestaat de mogelijkheid dat die stopt met het ondersteunen van anderen of daar minder toe bereid is.
Manipulatief gedrag
Manipulatie moet worden beoordeeld aan de hand van concreet gedrag en niet worden verondersteld op grond van het etiket communaal narcisme.
Schuldgevoel aanpraten: zij kunnen anderen ook onder druk zetten om hun bijdrage te erkennen of om meer macht binnen een groep te krijgen.
De martelaar spelen: iemand kan de eigen offers benadrukken om medeleven of lof te krijgen. Dit is geen vastgesteld algemeen kenmerk van communaal narcisme.
Inconsistent gedrag
Een verschil tussen openbare uitspraken en gedrag in de privésfeer kan relevant zijn voor een relatie, maar is geen gevalideerde diagnostische aanwijzing voor communaal narcisme.
Openbare deugdzaamheid: openbare uitspraken over uitzonderlijke behulpzaamheid kunnen wijzen op een opgeblazen zelfbeeld; zij tonen geen bewuste misleiding aan.
Eigenbelang in de privésfeer: schadelijk gedrag in de privésfeer moet serieus worden genomen wanneer het voorkomt, maar mag niet worden verondersteld op grond van iemands openbare vrijgevigheid of het etiket communaal narcisme.
Beweringen over uitzonderlijke empathie
Zichzelf omschrijven als uitzonderlijk empathisch is iets anders dan de gevoelens van een ander nauwkeurig begrijpen of er emotioneel op reageren.
Dramatische reacties: een intense emotionele reactie toont noch een nauwkeurig empathisch begrip, noch de intentie om aandacht te zoeken aan.
Overmatige betrokkenheid: ongewenste betrokkenheid kan de grenzen van een ander overschrijden, ongeacht of het motief bezorgdheid, erkenning of iets anders is.
Moeite met kritiek accepteren
Sommige mensen reageren defensief wanneer hun behulpzaamheid of bedoelingen ter discussie worden gesteld. Gevoeligheid voor kritiek is niet specifiek en kan niet worden gebruikt om communaal narcisme te herkennen.
Defensieve houding: iemand kan zich gekwetst of boos voelen wanneer diens inspanningen worden genegeerd of bekritiseerd. Deze reactie toont op zichzelf geen communaal narcisme aan.
Gevoeligheid voor afwijzing: zich afgewezen voelen betekent niet dat iemand agressief zal worden. Bedreigingen of pestgedrag vragen om aandacht vanwege het gedrag zelf, ongeacht enig persoonlijkheidsetiket.
Relaties uitbuiten
Relaties kunnen soms worden gebruikt om erkenning of invloed te verkrijgen, maar communaal narcisme alleen toont geen uitbuiting aan.
Netwerken: iemand kan sociale contacten gebruiken om het eigen imago te verbeteren of erkenning te krijgen. Netwerken alleen toont geen uitbuiting of communaal narcisme aan.
Transactionele relaties: herhaaldelijk lof verwachten in ruil voor steun kan een relatie onder druk zetten. Het toont niet aan dat alle relaties van die persoon transactioneel zijn.
De omgang kan moeilijk zijn wanneer iemand herhaaldelijk lof zoekt, uw behoeften terzijde schuift of voorwaarden aan steun verbindt. Richt u op het gedrag en de gevolgen ervan, in plaats van een diagnose of verborgen motief te veronderstellen.
Hieronder staan algemene mogelijkheden, geen behandelingen die specifiek voor communaal narcisme zijn gevalideerd. Bij bedreigingen, dwingende controle, stalking of geweld heeft veiligheid voorrang: de confrontatie aangaan, persoonlijke informatie delen of aankondigen dat u wilt vertrekken kan het risico vergroten. Vraag vertrouwelijk advies aan een lokale hulporganisatie voor huiselijk geweld of een zorgprofessional en stel een persoonlijk veiligheidsplan op. Neem bij direct gevaar contact op met de lokale hulpdiensten.
De dynamiek begrijpen
U hoeft de motieven of diagnose van een ander niet vast te stellen om te reageren op gedrag dat u raakt. Kijk naar wat herhaaldelijk gebeurt, hoe dat uw welzijn beïnvloedt en welke steun u nodig heeft.
- Maak onderscheid tussen opscheppen over goede daden, lof zoeken en hulp aanbieden onder voorwaarden: dit zijn afzonderlijke gedragingen, geen diagnose. Vraag bij controlerend gedrag of mishandeling vertrouwelijk advies over uw veiligheid [4].
- Behulpzaam gedrag kan voortkomen uit verschillende motieven tegelijk; richt u op de vraag of de handelingen van de ander uw behoeften en keuzes respecteren.
Grenzen stellen
Grenzen kunnen helpen uw behoeften en keuzes duidelijk te maken wanneer de omgang moeilijk is. Ze bieden geen garantie op emotionele bescherming en kunnen controlerend gedrag van een ander niet voorkomen; stem ze af op uw omstandigheden en veiligheid.
- Bepaal, wanneer dat veilig is, welk gedrag u accepteert en wat u kunt doen als een grens wordt overschreden. U kunt niet garanderen dat de ander zich eraan houdt.
- Streef naar duidelijke, consistente grenzen wanneer dat veilig is, maar pas uw reactie aan uw omstandigheden aan. Dwing een grens niet af door een confrontatie als u daardoor gevaar kunt lopen.
Omgaan met interacties
Communicatie kan een interactie beïnvloeden, maar u bent niet verantwoordelijk voor het controlerende gedrag of de mishandeling door een ander. Stem uw reacties af op uw behoeften en veiligheid.
- Overweeg of minder contact zou helpen en praktisch haalbaar en veilig is. Elk contact vermijden is niet in iedere relatie nodig of passend.
- Als een gesprek verandert in een ongewenste eis om lof, kunt u het een andere richting geven of beëindigen wanneer dat veilig is. Dit is een mogelijkheid om een grens te stellen, geen bewezen manier om de behoefte aan goedkeuring van de ander te verminderen.
- U kunt een escalerend gesprek onderbreken of verlaten wanneer dat veilig is. Een emotionele reactie maakt u niet verantwoordelijk voor het gedrag van een ander.
Samenleven met een communale narcist in een relatie
Kijk in relaties of uw behoeften en keuzes worden gerespecteerd. U bent niet verantwoordelijk voor uitbuiting of mishandeling door een ander.
- In een veilige relatie kan een helder gesprek over gevoelens en zorgen helpen. Als openheid tot intimidatie, vergelding of mishandeling zou kunnen leiden, zoek dan in plaats daarvan vertrouwelijke steun; u bent niet verplicht onbeperkt persoonlijke informatie met die persoon te delen [4].
- Benadruk de wederkerigheid in de relatie, in plaats van de bewondering die de een voor de ander voelt centraal te stellen.
- U kunt professionele ondersteuning voorstellen als dat veilig en passend is, maar u bent niet verantwoordelijk voor het organiseren van de relaties of behandeling van een andere volwassene.
Omgaan met een communaal narcistische moeder of ouder
Houd bij een ouder rekening met uw leeftijd, afhankelijkheid, praktische omstandigheden en veiligheid wanneer u bepaalt hoe u reageert. U hoeft niet beleefd te blijven of de confrontatie aan te gaan ten koste van uw veiligheid.
- U kunt positieve ervaringen erkennen als u dat wilt, maar lof is niet nodig om een grens te rechtvaardigen en kan niet garanderen dat conflicten worden voorkomen.
- Beperk het bespreken van onderwerpen die tot emotionele manipulatie leiden of bij u een gevoel van machteloosheid oproepen.
- Als dat veilig is, kunt u bij aanhoudende relatieproblemen een professionele beoordeling voorstellen. Een behandelaar moet vaststellen of er sprake is van een psychische aandoening en welke ondersteuning passend is.
Omgaan met een communale narcist op het werk
Richt u op het werk op concreet gedrag en de gevolgen ervan voor uw functie, in plaats van iemand een persoonlijkheidsetiket te geven.
- Houd, als dat veilig is en in overeenstemming met de vertrouwelijkheidsvereisten op uw werk, een feitelijk overzicht bij van gedrag dat uw werk beïnvloedt. Bewaar het veilig en vraag advies over een passende manier om dit te melden.
- Houd gesprekken op het werk waar mogelijk en veilig gericht op concreet gedrag en wat nodig is voor het werk. U hoeft geen emoties te onderdrukken of intimidatie te verdragen om professioneel te blijven.
- Overweeg de meldprocedures op uw werk of steun van een leidinggevende of HR. Bemiddeling is niet in elke situatie passend, vooral niet wanneer intimidatie of een ongelijke machtsverhouding veilige deelname verhindert.
Strategieën voor zelfzorg
Zelfzorg kan uw welzijn ondersteunen bij moeilijke interacties, maar biedt geen garantie op emotionele stabiliteit en vervangt geen professionele hulp of ondersteuning bij veiligheid wanneer die nodig is.
- Onderneem activiteiten die u kunnen helpen ontspannen en uw gedachten verzetten, zoals bewegen, mediteren of andere activiteiten die u interesseren.
- Zoek steun bij mensen die u vertrouwt of bij een bevoegde professional. U hoeft niet dezelfde diagnose als iemand anders te hebben om baat te hebben bij steun voor moeilijke relatie-ervaringen.
- Besteed aandacht aan uw behoeften en gezondheid en zoek steun als de omgang u schaadt. Het schadelijke gedrag van een ander is niet uw schuld.
