Als u of een dierbare onlangs een verlies heeft meegemaakt, kan het bijzonder nuttig zijn om meer te weten over het rouwproces en hoe dit verloopt. Voor de meeste mensen kunnen trauma, stress en het daaropvolgende verdriet overweldigend zijn. Dit heeft doorgaans gevolgen voor hun lichamelijke en psychische gezondheid, beïnvloedt hun slaap en eetlust en maakt het moeilijk om optimaal te functioneren. Velen ontwikkelen een depressie, angst en traumaklachten, zoals nachtmerries, opdringende gedachten en een gevoel van vervreemding van zichzelf.
In zulke omstandigheden kan inzicht in de fasen van rouw en in de persoonlijke manier waarop iemand die ervaart, helpen om uzelf beter te begrijpen en meer compassie te ontwikkelen. Het kan ook helpen om uw behoeften te herkennen en eraan te werken dat daarin wordt voorzien.
De vijf fasen van rouw zijn ontwikkeld door de psychiater Elisabeth Kübler-Ross. Volgens deze theorie doorloopt ieder mens na een verlies vijf afzonderlijke fasen. Hieronder worden deze fasen kort beschreven:
Ontkenning
Veel mensen voelen zich verdoofd in de eerste dagen na een verlies, terwijl anderen doorgaan alsof er niets is gebeurd. Zelfs als ze verstandelijk weten dat iemand is overleden, kan het moeilijk zijn om te geloven dat diegene niet meer terugkomt. In de ontkenningsfase kunnen veel mensen het gevoel hebben dat hun overleden dierbare aanwezig is, diens stem horen of diegene zelfs om zich heen zien.
Boosheid
Het is volkomen normaal om kort na iemands overlijden boos te zijn. De dood kan oneerlijk en wreed lijken, vooral wanneer iemand te vroeg overlijdt of wanneer u plannen had voor een gezamenlijke toekomst. Sommige mensen kunnen boos zijn op hun dierbare, terwijl anderen die gevoelens op zichzelf richten vanwege dingen die ze vóór het overlijden van hun dierbare wel of niet hebben gedaan.
Onderhandelen
Wanneer iemand veel pijn heeft, kan het moeilijk zijn om te accepteren dat er niets meer te doen is om te veranderen wat er is gebeurd. Daarom kunnen veel mensen met zichzelf of met God gaan onderhandelen in een poging zich beter te voelen. Anderen blijven gebeurtenissen uit het verleden nalopen en stellen zich allerlei ‘wat als’-vragen, in de wens terug te kunnen gaan in de tijd en dingen te veranderen.
Depressie
Verdriet is waar de meeste mensen aan denken wanneer ze het over rouw hebben. De pijn kan bijzonder intens zijn en in golven komen, maanden of jaren lang. Sommige mensen kunnen het gevoel verliezen dat het leven zin heeft.
Aanvaarding
Door rouw kan iemand al snel denken dat er nooit meer iets goed zal komen in het leven. In werkelijkheid neemt de pijn echter geleidelijk af en aanvaarden veel mensen wat hun is overkomen. Hoewel het niet altijd mogelijk is om volledig over de dood van een dierbare heen te komen, leren mensen opnieuw te leven en blijven ze de herinneringen koesteren.
Omdat iedereen anders rouwt en om verschillende redenen, kan iemand het gevoel krijgen dat het rouwproces niet verloopt zoals het zou moeten. Bedenk in zulke omstandigheden dat er geen vaste normen zijn voor rouw en dat er geen goede of verkeerde manier is om met verlies om te gaan.
Hieronder staan enkele veelvoorkomende misvattingen die bij u kunnen opkomen wanneer u uw eigen manier van rouwen of die van iemand anders beoordeelt.
“Ik doe het verkeerd.”
Veel mensen denken ten onrechte dat er maar één manier is om rouw te verwerken. In werkelijkheid bestaat er geen goede of verkeerde manier om na een verlies weer verder te komen. Rouw verloopt niet volgens een vaste reeks fasen of stappen. Zelfs de rouwmodellen die deskundigen hebben opgesteld, zijn slechts een leidraad om het proces beter te begrijpen. Niet iedereen volgt deze modellen, omdat omgaan met rouw een veelzijdig proces is dat voor ieder mens anders verloopt.
“Ik voel niet de juiste emoties.”
Zoals eerder genoemd, doorloopt niet iedereen alle fasen van rouw. Ook kunnen mensen verschillende emoties ervaren terwijl ze een verlies verwerken. Zo kunnen bij sommige mensen in de depressieve fase vooral gevoelens van verdriet op de voorgrond staan, terwijl anderen prikkelbaarheid ervaren. Op dezelfde manier kan de ontkenningsfase bestaan uit ongeloof en een gevoel van shock, in plaats van de verwachting dat iets het verlies ongedaan zal maken.
De emoties waarmee we de fasen van rouw beschrijven, kunnen van persoon tot persoon verschillen. Sommige mensen ervaren ze misschien helemaal niet. Dat betekent niet dat hun verwerkingsproces verkeerd verloopt.
“Deze fase hoort eerst te komen.”
Bedenk dat de fasen van rouw geen vaste, lineaire volgorde hebben. U kunt ze één voor één doorlopen of steeds heen en weer bewegen. De ene dag kunt u zich diep somber voelen, de volgende dag hoopvol en gemotiveerd wakker worden en de dag daarna weer in somberheid terugvallen. Het is zelfs mogelijk om op een bepaald moment tegenstrijdige emoties te ervaren. Voor veel mensen is ontkenning niet de eerste emotie die zij na een verlies ervaren.
“Dit duurt te lang.”
Omgaan met verlies is een volstrekt individuele en persoonlijke ervaring. Verschillende factoren kunnen beïnvloeden hoeveel tijd u nodig heeft om het te verwerken. Sommige mensen kunnen binnen enkele dagen hun weg vinden in hun rouw, terwijl anderen veel meer tijd nodig hebben. Daarom wordt afgeraden om uzelf een termijn te stellen voor het verwerken van rouw: dit proces heeft zijn eigen verloop. Deskundigen raden wel aan om te letten op de intensiteit en frequentie van uw emoties. Als deze sterk of snel toenemen, moet u professionele hulp zoeken.
“Ik denk dat ik een depressie heb gekregen.”
Depressie is een van de vijf fasen van rouw, maar ondanks de overeenkomst in symptomen met een klinische depressie zijn beide toestanden niet met elkaar gelijk te stellen. Bij rouw nemen verdriet en depressieve klachten bijvoorbeeld doorgaans af in frequentie en intensiteit naarmate de tijd verstrijkt. De symptomen van een klinische depressie verbeteren daarentegen nooit zonder professionele behandeling en zullen waarschijnlijk met de tijd verergeren. Iemand die rouwt kan verdriet voelen bij het herbeleven van gelukkige momenten uit het verleden, terwijl iemand met een klinische depressie zelden geluk of plezier kan ervaren. Bedenk echter dat er tijdens rouw altijd een mogelijkheid bestaat om een klinische depressie te ontwikkelen. Zoek hulp als u merkt dat uw emoties steeds vaker optreden en intenser worden.
Het kan moeilijk zijn om te weten wat u moet doen of zeggen tegen iemand die een ingrijpend verlies heeft meegemaakt. Hieronder volgen enkele aandachtspunten om iemand te ondersteunen tijdens de vijf fasen van rouw:
Probeer het niet op te lossen of iemand te redden
Sommige mensen maken bemoedigende opmerkingen of gebruiken humor om de pijn van iemand die rouwt te verzachten of de situatie voor diegene op te lossen. Hoewel hun bedoeling goed is, kan deze benadering iemand die rouwt juist het gevoel geven dat diens pijn niet wordt gehoord, gezien of erkend.
Dwing de ander niet
In een poging iemand die rouwt te helpen, kunt u diegene aansporen om te praten en emoties eruit te schreeuwen voordat diegene daar klaar voor is. Hoewel dit misschien lijkt te helpen om sneller te herstellen, kan het herstel er soms juist door worden belemmerd.
Wees beschikbaar
Het is van groot belang om mensen voldoende ruimte te geven om te rouwen. Laat wel weten dat u beschikbaar bent om te luisteren wanneer zij daaraan toe zijn. Het is goed om hen uit te nodigen voor een gesprek, maar toon begrip en erken hun gevoelens als ze daar nog niet klaar voor zijn. Herinner hen eraan dat u er voor hen bent en benadruk dat ze niet hoeven te aarzelen om steun te vragen.
Als u of iemand die u kent intense rouw ervaart en niet weet hoe daarmee om te gaan, wordt professionele hulp aangeraden. Andere situaties waarin u kunt overwegen professionele hulp te zoeken, zijn:
- U moet weer aan het werk of naar school, maar kunt uw dagelijkse taken niet uitvoeren, bijvoorbeeld door concentratieproblemen
- U ervaart lichamelijke pijn of ongemak
- Uw emoties lijken vaker op te treden en intenser te worden, in plaats van met de tijd af te nemen
- U bent medicijnen en maaltijden gaan overslaan omdat u nergens toe komt
- U bent de belangrijkste steunpersoon of voogd van iemand anders, bijvoorbeeld als alleenstaande ouder
- U denkt eraan uzelf te beschadigen of anderen pijn te doen
Bedenk dat u rouw niet alleen hoeft te doorstaan. Er is altijd professionele hulp beschikbaar om het proces voor u draaglijker te maken. Neem vandaag contact op met een behandelkliniek om aan uw herstel te beginnen.
