Khat is de plant Catha edulis. De bladeren en scheuten bevatten de stimulerende stoffen cathinon en cathine. Khat kent een lange gebruiksgeschiedenis in delen van Oost-Afrika en op het Arabisch Schiereiland, waaronder Jemen. Dat het een plantaardig middel is, maakt het niet onschadelijk. Cultureel gebruik mag echter niet automatisch met verslaving worden gelijkgesteld.
Wat is khat?
Khat is ook bekend onder namen als qat, chat en miraa. De belangrijkste werkzame stoffen zijn chemisch verwant aan amfetamine. Dit betekent niet dat khat dezelfde sterkte, hetzelfde risico op afhankelijkheid of dezelfde wettelijke classificatie heeft als cocaïne of een ander stimulerend middel.
Het khatprofiel van de EUDA beschrijft de chemische eigenschappen en effecten. Khat en synthetische cathinonproducten die onder namen als ‘badzout’ worden verkocht, zijn niet onderling uitwisselbaar. Verschillende stoffen, preparaten en blootstellingspatronen kunnen verschillende risico’s met zich meebrengen.
Effecten op de gezondheid
Khat kan de alertheid, hartslag en bloeddruk verhogen. Andere gemelde effecten zijn slaapproblemen, verminderde eetlust, prikkelbaarheid, verstopping en problemen met plassen. Herhaald gebruik kan invloed hebben op de voeding, slaap en het dagelijks functioneren. Ook zijn ernstigere psychiatrische symptomen gemeld, waaronder paranoia of hallucinaties.
Ook leverschade en cardiovasculaire complicaties zijn gemeld. Het wetenschappelijke bewijs verschilt per uitkomst en kan worden beïnvloed door andere middelen of aandoeningen. Het is niet juist om elk gemeld verband voor te stellen als onvermijdelijke, onomkeerbare schade of om een algemeen geldende veilige hoeveelheid te noemen.
De effecten en de duur ervan variëren. Gebruik geen vaste schatting van de tijd die nodig is om khat uit het lichaam te verwijderen om te bepalen wanneer het veilig is om een ander middel te gebruiken, auto te rijden of een veeleisende activiteit uit te voeren. Bespreek khatgebruik met een behandelaar bij het beoordelen van klachten of wisselwerkingen met geneesmiddelen.
Wanneer is spoedeisende hulp nodig?
Pijn op de borst, een epileptische aanval, in elkaar zakken, ademhalingsproblemen, ernstige oververhitting of ernstige verwardheid vereisen een spoedbeoordeling. Ernstige agitatie, hallucinaties of gedachten aan zelfbeschadiging vragen eveneens om snelle hulp; bel de hulpdiensten als iemand in direct gevaar verkeert. Vertel zorgverleners over het gebruik van khat, andere middelen en geneesmiddelen, zonder de zorg te vertragen.
Problematisch gebruik en afhankelijkheid
Sommige mensen ontwikkelen een gebruikspatroon dat moeilijk te beheersen wordt of dat aanhoudt ondanks de schadelijke gevolgen. Zorgwekkende signalen zijn herhaalde mislukte pogingen om het gebruik te verminderen, sterke hunkering, verwaarlozing van belangrijke activiteiten of toenemende gevolgen voor de gezondheid, relaties of financiën. Deze signalen vragen om een beoordeling, niet om aannames op basis van etniciteit, uiterlijk of culturele achtergrond.
Tolerantie maakt de ontwikkeling van een verslaving niet onvermijdelijk. Ook betekent incidenteel gebruik niet dat er sprake is van een stoornis. Lichamelijke aanpassing, psychologische ervaringen en een stoornis in het gebruik van middelen zijn samenhangende, maar verschillende begrippen. Een bevoegde professional kan het volledige patroon beoordelen.
Stoppen en hulp zoeken
Na herhaald gebruik melden sommige mensen vermoeidheid, somberheid, prikkelbaarheid, veranderingen in de slaap of hunkering wanneer zij stoppen. Het verloop varieert en er is geen vastgestelde, algemeen geldende detox van 24 uur of een vast tijdschema voor ontwenningsverschijnselen. Ernstige depressieve klachten of andere zorgwekkende symptomen moeten worden beoordeeld.
Zorg kan zich in samenhang richten op middelengebruik, lichamelijke gezondheid, geestelijke gezondheid en praktische behoeften. Het wetenschappelijke bewijs voor een behandeling specifiek voor khat is beperkt. Behandelaren kunnen gebruikmaken van benaderingen voor stoornissen in het gebruik van stimulerende middelen, waaronder motiverende gespreksvoering, cognitieve gedragstherapie en contingentiemanagement, waarbij zij de beperkingen van dat bewijs toelichten.
Een residentieel detoxprogramma is niet automatisch nodig. De behandelsetting hangt af van medische of psychiatrische risico’s, het gebruik van andere middelen en de ondersteuning thuis. Er is geen bewezen geneesmiddel dat herstel van khatgerelateerde problemen garandeert. Nazorg en ondersteuning moeten individueel worden afgesproken, zonder de ongefundeerde bewering dat de meeste mensen in de eerste maand terugvallen.
Wettelijke status
De regels verschillen per land en kunnen onderscheid maken tussen de plant en de werkzame stoffen. Een algemene uitspraak dat khat op een heel continent legaal is, overal in dezelfde categorie als cocaïne valt of een universele medische vrijstelling kent, is onbetrouwbaar. Controleer de actuele officiële regels van het betreffende land voordat u een juridische beslissing of een beslissing over reizen neemt.
