Dit artikel bespreekt de basis van begeleiding bij middelenmisbruik. Eerst leggen we uit wat deze begeleiding precies inhoudt, en daarna welke rol de betrokken hulpverlener speelt. De professional die iemand met een verslaving op weg naar herstel ondersteunt en daarbij nauw met diegene samenwerkt, wordt een verslavingsbegeleider genoemd. Voordat we op deze rol ingaan, bespreken we wat begeleiding bij middelenmisbruik inhoudt.
Een interventie is een handeling die bedoeld is om het verloop van een ziekteproces te veranderen. Dat is hier relevant omdat begeleiding bij middelenmisbruik ook een interventie is. Het is een onderbreking van het doorgaande verloop van verslaving. Meer specifiek is begeleiding bij middelenmisbruik een proces dat mensen helpt van hun alcoholverslaving of een andere drugsverslaving af te komen. Tijdens dit proces wordt iemand begeleid om het gebruik van het betreffende middel sterk te verminderen, of het nu gaat om opiaten, inhalatiemiddelen, dempende middelen of andere middelen. De doelen van de begeleiding verschillen naargelang het soort middelenmisbruik. Om bijvoorbeeld een alcoholverslaving aan te pakken, kan een kortdurende alcoholinterventie, Brief Alcohol Intervention (BAI), worden ingezet.
Over het algemeen omvat begeleiding bij middelenmisbruik enkele of alle van de volgende onderdelen:
- Gesprekstherapie
- Gesprekken over de oorzaken van verslaving
- Positieve en passende copingstrategieën
- Behandeldoelen opstellen
- Een of meer behandelplannen opstellen
- Vaardigheden en gedrag oefenen die nodig zijn voor de behandeling
- Een behandelprogramma aanbevelen, bijvoorbeeld een twaalfstappenprogramma of een lotgenotengroep
Een begeleider bij middelenmisbruik wordt ook verslavingsbegeleider genoemd. Zoals eerder in de inleiding aangegeven, is dit een professional die verantwoordelijk is voor het begeleidingsproces bij middelenmisbruik. Deze professionals zijn bevoegd om verslavingsbegeleiding te bieden en hebben uitgebreide kennis van psychologie, middelenafhankelijkheid, menselijk gedrag, therapeutische strategieën en werkingsmechanismen.
Hoewel hun functietitels per plaats kunnen verschillen, blijven de basisdoelen van therapie en begeleiding hetzelfde. Deze begeleiders richten zich niet alleen op herstel van middelenmisbruik en psychische problemen; hun deskundigheid strekt zich ook uit tot andere gedragsproblemen, zoals eetstoornissen en gokproblemen. Zij kunnen gespecialiseerd zijn in één werkgebied of patiëntengroep, bijvoorbeeld uitsluitend mensen met een alcoholverslaving, of met een bredere patiëntengroep werken.
Crisisinterventie bij middelenmisbruik en psychische problemen
Verslavingsbegeleiders besteden individuele aandacht aan iedere patiënt en stellen voor elke patiënt een eigen behandeltraject op. Zij zorgen ervoor dat vertrouwelijk met informatie wordt omgegaan en dat cliëntgegevens de spreekkamer of kliniek niet verlaten. Indien nodig kan de begeleiding ook in een gevangenis plaatsvinden. De setting kan dus worden aangepast aan de behoeften van de cliënt. Het werk van een verslavingsbegeleider vraagt veel geduld en empathie. Andere noodzakelijke eigenschappen zijn goede luister- en communicatievaardigheden. Het is essentieel dat de begeleider rustig naar de patiënt kan luisteren, zodat er wederzijds vertrouwen kan ontstaan. Deze begeleiders vormen een steun voor iemand met een verslaving, een eetstoornis of een gedragsstoornis, zoals aanhoudende gokproblematiek. Eenvoudig gezegd is hun rol om mensen te helpen herstellen door gedragsverandering en andere behandelmogelijkheden. Sommige begeleiders werken zeer langdurig met cliënten om terugval te voorkomen; terugval komt bij mensen met een middelenverslaving vrij vaak voor.
De eerste stap van een verslavingsbegeleider is het beoordelen van de psychische gezondheid van de patiënt voordat een behandeling kan beginnen. Pas nadat de psychische toestand van de cliënt is beoordeeld en er toestemming is gegeven om verder te gaan, vraagt de professional de patiënt een medisch begeleide detoxificatie te ondergaan. Hierbij ontdoet het lichaam, dat voorheen regelmatig drugs en/of alcohol binnenkreeg, zich van deze giftige stoffen.
De begeleider vraagt vervolgens naar de sociale behoeften, waaronder contact met familie en vrienden, voert een laagdrempelig gesprek en gaat daarna verder met de passende behandeling. Tijdens dit proces bespreekt de begeleider ook obstakels en mogelijke belemmeringen, zogenoemde situationele bedreigingen, die de vooruitgang kunnen vertragen, zoals een andere onderliggende gedragsstoornis of een leerstoornis. Alleen een bevoegde professional kan een dergelijk uitgebreid behandelplan opstellen, omdat deze weet hoe en met welke van de vele aspecten rekening moet worden gehouden bij het opstellen van een herstelplan.
Centrum voor alcoholbehandeling met opname op Mallorca
Andere taken van een verslavingsbegeleider, waarvan sommige overlappen met wat al is besproken, zijn: regelmatig met cliënten afspreken en hun gezondheidsproblemen beoordelen, copingvaardigheden aanleren, rechtbanken informeren over het hersteltraject van hun cliënt, plannen voor nazorg opstellen om de cliënt na de behandeling op koers te houden, gesprekken met familieleden voeren om hen te informeren en te ondersteunen, en de patiënt helpen werk te vinden en het gewone leven weer op te pakken.
De onderstaande vereisten geven een algemeen beeld en kunnen per staat verschillen. Sommige staten vereisen bijvoorbeeld slechts 150 uur onderwijs. Andere vereisen maar 2.000 uur werkervaring. Het onderstaande laat zien hoe het doorgaans in de Verenigde Staten werkt; deze aantallen kunnen verschillen afhankelijk van de staat waarin u zich bevindt.
Opleidingsvereisten:
Een kandidaat moet 350 uur onderwijs volgen, aangevuld met training om vaardigheden in verslavingsbegeleiding te ontwikkelen;
- Van deze 350 uur moeten ten minste 85 uur worden besteed aan kennis over middelenmisbruik en alcohol. Binnen die 85 uur moeten vier uur worden besteed aan tabaksgebruik en nicotineafhankelijkheid.
- Minimaal 150 uur moeten worden besteed aan begeleiding bij alcohol- en middelenmisbruik. Van die 150 uur moeten 15 uur worden besteed aan cultuursensitief werken.
- Minimaal 70 uur moeten worden besteed aan de gecombineerde gebieden inventarisatie, beoordeling, casemanagement, behandelplanning en voorlichting aan patiënten, familie en de gemeenschap.
- Aan professionele en ethische verantwoordelijkheden moeten minimaal 45 uur worden besteed. Daarvan moeten ten minste 15 uur gaan over ethiek voor verslavingsprofessionals. Daarnaast moeten ten minste 2 uur worden besteed aan de verplichte melding van kindermisbruik en kindermishandeling.
Het onderwijs kan worden gevolgd aan hogescholen of universiteiten, bij overheidsinstanties of andere goedgekeurde organisaties. Afstandsonderwijs is ook mogelijk als het wordt aangeboden door een geaccrediteerde onderwijsinstelling of een goedgekeurde aanbieder. Voor tien klokuren onderwijs wordt één CEU toegekend; één semesteruur telt als 15 klokuren.
Kandidaten kunnen kiezen voor een onderwijspakket dat academische studiepunten oplevert of een pakket zonder studiepunten. Alle gecertificeerde aanbieders behandelen dezelfde stof. Vakken uit het hoger onderwijs mogen nog steeds worden meegeteld, mits aan de vereisten wordt voldaan. De certificerende instantie merkt op dat een deel van de vakken uit de kwalificerende opleiding kan meetellen voor de onderwijs- en trainingsvereisten. Via de certificeringsaanvraag kunnen kandidaten verzoeken hun cijferlijsten te laten beoordelen.
Examencriteria:
Kandidaten voor de titel Credentialed Alcoholism and Substance Abuse Counselor (CASAC) moeten een schriftelijk examen afleggen. Het examen is ontwikkeld door IC&RC. Kandidaten bellen de Credentialing Unit om een inschrijfformulier aan te vragen. Zodra aan de opleidingsvereisten is voldaan, kan een kandidaat worden toegelaten; hiervoor moet een aanvraag worden ingediend. Het examen kost $245 en wordt op de computer afgenomen bij ISO Quality Testing-centra. Een kandidaat die niet slaagt, moet 60 dagen wachten voordat een herexamen mogelijk is. Een niet-geslaagde kandidaat mag blijven herkansen zolang de certificeringsaanvraag actief blijft. Voor elke poging wordt echter $245 in rekening gebracht.
Benodigde ervaring:
6.000 uur werkervaring zijn vóór certificering vereist voor iemand zonder diploma hoger onderwijs in een richting die verband houdt met maatschappelijke hulpverlening. Een kwalificerend associate degree kan 1.000 uur ervaring vervangen. Een kwalificerend bachelordiploma kan 4.000 uur vervangen en een masterdiploma 6.000 uur. De certificerende instantie heeft een lijst met goedgekeurde richtingen binnen de maatschappelijke hulpverlening opgesteld. Daaronder vallen antropologie, audiologie, geestelijke gezondheidszorg in de gemeenschap, strafrechtspleging, danstherapie, theologie, onderwijskunde, gerontologie, muziektherapie, verpleegkunde, voedingsleer, ergotherapie, psychologie, revalidatiebegeleiding en begeleiding bij psychische problemen.
Het werk moet zijn verricht in een goedgekeurde setting. Er moeten driehonderd uur praktijktraining onder supervisie worden voltooid. De kandidaat in opleiding moet ten minste tien uur praktijktraining volgen in elk van de belangrijkste taken binnen verslavingsbegeleiding, onder directe supervisie van een Qualified Health Professional (QHP). Vrijwilligerswerk mag onbeperkt worden meegeteld als het plaatsvindt op basis van een formele overeenkomst en ook verder voldoet aan de normen van de Credentialing Unit, waaronder de supervisievereisten. Een kandidaat mag een formele stage laten meetellen als onderwijs/training of als werkervaring onder supervisie, maar niet als beide.
Aanvullende vereisten:
Een toekomstige CASAC moet drie professionals een beoordeling van diens bekwaamheid en ethisch handelen laten geven. Eén beoordeling moet afkomstig zijn van de huidige of meest recente klinische supervisor. Eén moet afkomstig zijn van een CASAC of een verslavingsbegeleider met een certificering op basis van wederzijdse erkenning via een IC&RC-organisatie. Eén moet afkomstig zijn van een professional die is aangemerkt als Qualified Health Professional. Deze professional moet scholing en ervaring op het gebied van middelenmisbruik hebben. De professional kan gecertificeerd zijn als begeleider, gezinstherapeut, maatschappelijk werker met een masterkwalificatie of klinische kwalificatie, geregistreerd verpleegkundige, ergotherapeut, arts, physician assistant, psycholoog, revalidatiebegeleider of therapeut in therapeutische recreatie; een CASAC komt eveneens in aanmerking. De Credentialing Unit vereist een strafrechtelijk antecedentenonderzoek op basis van vingerafdrukken. Kandidaten moeten hiervoor de goedgekeurde aanbieder MorphoTrust gebruiken. Het is belangrijk om de ORI en de aanbieder-ID op te geven.
Aanvraagprocedure:
Kandidaten kunnen een aanvraag indienen voordat aan alle vereisten is voldaan. De status van kandidaat in opleiding kan worden toegekend wanneer de medewerker in de verslavingszorg de vereiste 350 uur onderwijs heeft voltooid, of 4.000 uur werkervaring heeft opgedaan en 85 uur relevant onderwijs heeft gevolgd. Die 85 uur moeten zijn gewijd aan de behandeling van alcoholisme en middelenmisbruik. De opleidingsstatus kan niet afzonderlijk worden aangevraagd. De kandidaat moet een CASAC-aanvraag indienen. Deze aanvraag blijft vijf jaar openstaan, gerekend vanaf de datum van het poststempel. Binnen die periode moet de kandidaat in opleiding aan alle CASAC-vereisten voldoen. De aanvraag kost $100. De Credentialing Unit merkt op dat geen extra kosten worden gerekend voor het toevoegen van stukken aan het dossier. De opleidingsstatus kan eenmaal met drie jaar worden verlengd. De kandidaat in opleiding moet beoordelingen van het ethisch handelen aanleveren.
Langdurig residentieel programma:
Langdurige residentiële behandeling biedt 24-uurszorg, meestal buiten een ziekenhuis. De therapeutische gemeenschap (TG) is het bekendste model voor residentiële behandeling, met een geplande verblijfsduur die 6 tot 12 maanden kan bedragen. Therapeutische gemeenschappen richten zich op resocialisatie en gebruiken de gehele gemeenschap binnen het programma als actief onderdeel van de behandeling: medebewoners, medewerkers en de sociale context. Verslaving wordt bezien in de context van sociale en psychische tekorten van het individu. De behandeling richt zich op het ontwikkelen van persoonlijke verantwoordelijkheid en het leren afleggen van verantwoording, en op het bevorderen van een actieve maatschappelijke bijdrage.
De behandeling is sterk gestructureerd en kan soms als confronterend worden ervaren. Bepaalde activiteiten zijn bedoeld om mensen te helpen schadelijke overtuigingen, zelfbeelden en destructieve gedragspatronen te onderzoeken en nieuwe, productievere en constructievere manieren van omgaan met anderen aan te leren. Veel therapeutische gemeenschappen bieden uitgebreide diensten, waaronder mogelijk training gericht op het vinden van werk en vergelijkbare ondersteuning. Onderzoek laat zien dat therapeutische gemeenschappen kunnen worden aangepast aan mensen met specifieke behoeften, waaronder jongeren, vrouwen, dakloze mensen, mensen met ernstige psychische stoornissen en mensen die met het strafrecht te maken hebben.
Kortdurend residentieel programma:
Kortdurende residentiële programma’s bieden een intensieve maar relatief korte behandeling op basis van een vernieuwde twaalfstappenbenadering. Deze programma’s werden oorspronkelijk opgezet voor alcoholproblemen, maar tijdens de sterke toename van cocaïnegebruik halverwege de jaren tachtig gingen veel organisaties ook andere stoornissen in het gebruik van middelen behandelen. Het oorspronkelijke residentiële behandelmodel omvat een opnamefase van 3 tot 6 weken in een ziekenhuis, gevolgd door langdurige ambulante therapie en deelname aan een zelfhulpgroep, zoals de AA. Na een verblijf in een residentieel behandelprogramma is het noodzakelijk dat mensen betrokken blijven bij ambulante behandeling en/of nazorgprogramma’s. Wanneer de patiënt de residentiële setting verlaat, helpen deze programma’s het risico op verslechtering en terugval in een stoornis in het middelengebruik of in het gebruik van het specifieke middel te verminderen.
Ambulant behandelprogramma:
Bij deze behandelvorm variëren het aanbod en de intensiteit van de geboden zorg. Ambulante behandeling kost minder dan residentiële behandeling of behandeling met opname en is vaak geschikt voor mensen met een baan of veel sociale steun. Het is echter belangrijk te weten dat laagintensieve programma’s mogelijk weinig meer bieden dan voorlichting over middelen. Andere ambulante programma’s, zoals intensieve dagbehandeling, kunnen qua aanbod en effectiviteit vergelijkbaar zijn met residentiële programma’s, afhankelijk van de kenmerken en behoeften van de individuele patiënt. In veel ambulante programma’s kan groepsbegeleiding een belangrijk onderdeel vormen. Sommige ambulante modellen zijn ook bedoeld voor patiënten die naast hun drugsverslaving lichamelijke of andere psychische problemen hebben.
Groepsbegeleiding:
Veel behandelsettings gebruiken groepstherapie om de sociale bekrachtiging door gesprekken met lotgenoten te benutten en een leven zonder drugs te bevorderen. Onderzoek heeft aangetoond dat positieve resultaten worden bereikt wanneer groepstherapie wordt gecombineerd met individuele begeleiding bij drugsproblemen, of wordt aangepast aan de principes van cognitieve gedragstherapie of contingentiemanagement. Onderzoekers testen momenteel manieren om groepstherapie te standaardiseren en aan te passen zodat deze beter aansluit bij de gemeenschap.
Individuele begeleiding bij drugsproblemen:
Individuele begeleiding bij drugsproblemen richt zich niet alleen op het verminderen of stoppen van illegaal drugsgebruik of alcoholgebruik. Ook samenhangende beperkingen in het functioneren komen aan bod, zoals de werksituatie, illegale activiteiten en familie- en sociale relaties, evenals de inhoud en structuur van het herstelprogramma. Door de nadruk te leggen op gedragsdoelen voor de korte termijn helpt individuele begeleiding de patiënt copingstrategieën en technieken te ontwikkelen om drugsgebruik te weerstaan en abstinent te blijven. De verslavingsbegeleider adviseert deelname aan een twaalfstappenprogramma minimaal 1 of 2 keer per week en verwijst door voor noodzakelijke aanvullende medische en psychiatrische zorg, ondersteuning bij werk en andere diensten.
Een begeleider werkt met mensen die met verslaving worstelen, luistert aandachtig naar hun problemen en probeert vaak methoden zoals het hierboven genoemde twaalfstappenprogramma in te zetten om hen te helpen herstellen. Als een patiënt of cliënt met justitie te maken heeft, kan de begeleider de voortgang aan een rechter moeten rapporteren.
Begeleiders spreken ook met families van mensen die al in herstel zijn en proberen hen te helpen hun loopbaan weer op te pakken, werk te vinden en hun woonsituatie te verbeteren. Ook verwijzen zij naar programma’s die verdere vooruitgang kunnen ondersteunen. Niet alleen de patiënt, maar ook familie en vrienden kunnen de gevolgen van verslaving ondervinden. Verslavingsbegeleiders kunnen ook familie en vrienden begeleiden.
Om verslavingsbegeleider te worden, zijn veel geduld en medeleven nodig. Goede luistervaardigheden zijn zeer belangrijk, net als goede communicatievaardigheden. Een begeleider moet vertrouwen kunnen geven en ontvangen, een patiënt op zijn gemak kunnen stellen en zich inzetten om samen met de cliënt een passend behandelplan te vinden; dat is van groot belang. Het werk is behoorlijk moeilijk, maar geeft ook veel voldoening.
Werkomgeving:
Volgens het Amerikaanse Bureau of Labor Statistics werkt 22 procent van de verslavingsbegeleiders in ambulante instellingen. De specialisatie van een begeleider is van invloed op de werkplek. Wie gespecialiseerd is in kinderen en jongeren, zal bijvoorbeeld waarschijnlijk binnen een schooldistrict werken. Sommige begeleiders zijn rechtstreeks in dienst van ziekenhuizen, terwijl anderen ervoor kunnen kiezen een eigen praktijk te beginnen. Begeleiders kunnen ook werken in detentie-instellingen, zoals huizen van bewaring of gevangenissen.
Een goede verslavingsbegeleider is van onschatbare waarde voor een patiënt met een verslaving die wil herstellen. Dankzij de vele specialisaties, zoals gokverslaving, drugsmisbruik of het werken met kinderen en jongeren, zijn er veel mogelijkheden voor begeleiders om mensen die dat nodig hebben te helpen en daar voldoening uit te halen.
