Barbituraten zijn middelen die het centrale zenuwstelsel onderdrukken. In de jaren zestig en zeventig werden ze gebruikt voor de behandeling van slaapstoornissen, epileptische aanvallen en angst. Tegenwoordig worden barbituraten niet veel meer gebruikt, doordat nieuwe en veiligere geneesmiddelen, zoals benzodiazepinen, ze grotendeels hebben vervangen. Naast medisch gebruik worden barbituraten vaak recreatief gebruikt om euforie te ervaren, of als ‘dempende middelen’ om het effect van stimulerende straatdrugs zoals cocaïne tegen te gaan. Dit kan ook leiden tot overdosering en ontwenningsverschijnselen.
Barbituraten zijn niet alleen gevaarlijk vanwege het risico op verslaving en misbruik, maar ook vanwege hun smalle therapeutische breedte. Er is maar een zeer kleine marge tussen een therapeutische dosis barbituraten en een dosis die een overdosering veroorzaakt, met mogelijk coma en overlijden tot gevolg.
Barbituraatintoxicatie is een toestand waarin iemand door de invloed van een middel, in dit geval een barbituraat, minder controle heeft over het mentale en lichamelijke functioneren. Het gaat om een roestoestand na overmatig gebruik van barbituraten. Deze intoxicatie ontstaat doordat barbituraten het centrale zenuwstelsel onderdrukken en de waarneming, stemming, het denkproces en de motorische vaardigheden beïnvloeden. Barbituraatintoxicatie lijkt op een intoxicatie door alcohol, omdat alcohol eveneens het centrale zenuwstelsel onderdrukt.
Dit zijn de tekenen en symptomen van barbituraatintoxicatie:
- Mentale vertroebeling
- Evenwichtsverlies
- Onduidelijk spreken
- Misselijkheid
- Verlaagde hartslag
- Verminderde coördinatie
- Spierzwakte
- Verminderd bewustzijn
- Verminderde urineproductie
Nee, barbituraten en alcohol mogen niet worden gecombineerd, omdat ze een vergelijkbaar effect op de hersenen hebben. Zowel barbituraten als alcohol hebben een ontspannende of onderdrukkende werking op het centrale zenuwstelsel. Beide werken via de GABA-receptoren in de hersenen. GABA is de belangrijkste remmende neurotransmitter en vertraagt zenuwimpulsen, waardoor de hersenactiviteit afneemt.
Bij gelijktijdig gebruik van alcohol en barbituraten is een aanzienlijk lagere dosis nodig om een overdosering te veroorzaken, waardoor de kans op een fatale afloop toeneemt. Barbituraten en alcohol mogen nooit worden gecombineerd: ze versterken elkaars schadelijke effecten, wat leidt tot een verslechtering van de lichamelijke en geestelijke gezondheid.
Gelijktijdig gebruik van alcohol en barbituraten vergroot de kans op verslaving, omdat beide bij misbruik sterk verslavend zijn. Misbruik van elk van deze middelen kan snel leiden tot afhankelijkheid en verslaving. Bij gelijktijdig gebruik kunnen pijnlijke ontwenningsverschijnselen ontstaan en worden de ontgifting en het herstel van barbituratenmisbruik behoorlijk complex.
Risico’s van het combineren van alcohol en barbituraten
Het combineren van alcohol en barbituraten heeft gevaarlijke gevolgen. Belangrijke onderdrukkende effecten zijn een verlaagde hartslag, lage bloeddruk en een onderdrukte, oppervlakkige ademhaling. Daarnaast leidt het tot onderkoeling, lusteloosheid en bewustzijnsverlies.
De combinatie van barbituraten en alcohol kan de ademhaling ernstig onderdrukken, de bloeddruk verlagen en het bewustzijn verminderen. Dit kan leiden tot shock, coma of overlijden.
Bij shock is de bloedtoevoer naar vitale organen onvoldoende. Barbituratenvergiftiging kan dit veroorzaken door effecten op de bloedsomloop en het hart. Het gaat niet noodzakelijk om hypovolemische shock, waarbij specifiek sprake is van verlies van circulerend vocht of bloed. Hiervoor is medische spoedbehandeling nodig.
Door de werking van barbituraten en alcohol wordt het ademhalingscentrum in de hersenen onderdrukt. Dit leidt tot een moeizame en oppervlakkige ademhaling, waardoor het lichaam onvoldoende zuurstof krijgt voor vitale organen zoals de hersenen en het hart. Hierdoor kunnen de hersenen niet meer normaal functioneren en verliest de persoon het bewustzijn en raakt in coma.
Langdurig gecombineerd gebruik kan de gezondheid schaden en het risico op letsel en overdosering vergroten. Leverproblemen, geheugenproblemen en andere complicaties verschillen per persoon. Het is onjuist om te stellen dat er altijd leverfalen of onomkeerbare neurologische schade optreedt.
Barbituratenvergiftiging ontstaat wanneer de effecten van het middel schadelijk worden, bijvoorbeeld door sterke sedatie, lage bloeddruk of onderdrukking van de ademhaling. Wacht niet tot iemand in coma raakt voordat u spoedhulp inschakelt.
Bij regelmatig gebruik kunnen tolerantie en lichamelijke afhankelijkheid ontstaan, ook bij gebruik op voorschrift. Lichamelijke afhankelijkheid betekent niet automatisch dat er sprake is van verslaving. Doses verhogen is gevaarlijk, omdat tolerantie geen betrouwbare bescherming biedt tegen schadelijke effecten op de ademhaling of het hart en de bloedvaten.
Daarnaast gebruiken mensen die meerdere middelen misbruiken vaak barbituraten in combinatie met andere middelen, zoals alcohol, opioïden en benzodiazepinen, om het euforische effect te versterken.
Een overdosering barbituraten kan dodelijk zijn. Het risico neemt toe bij doseringsfouten, niet-medisch gebruik en combinaties met alcohol, opioïden, benzodiazepinen of andere sederende middelen. Eén sterftepercentage kan de uitkomst voor een individuele persoon niet voorspellen.
Het is belangrijk de tekenen en symptomen van een overdosering barbituraten te kennen, zodat u deze situatie kunt herkennen en zo nodig snel medische spoedhulp voor uw naaste kunt inschakelen.
De volgende tekenen en symptomen kunnen optreden bij een overdosering barbituraten:
- Coördinatieverlies
- Wankele gang
- Spraakstoornissen
- Concentratieproblemen
- Traagheid
- Dorst
- Verwijde of vernauwde pupil
- Snelle of zwakke polsslag
- Verlaagde hartslag
- Langzame en oppervlakkige ademhaling
- Coma
- Overlijden
Mogelijke complicaties zijn aspiratiepneumonie, letsel, nierproblemen en hersenletsel door zuurstofgebrek. Deze treden niet onvermijdelijk op bij iedereen die een overdosering overleeft. Snelle spoedbehandeling kan de schade beperken.
Bel de hulpdiensten bij een vermoeden van overdosering, ernstige slaperigheid, niet reageren, een langzame of afwijkende ademhaling of instorten. Als de persoon niet normaal ademt, volg dan de reanimatie-instructies van de meldkamer. Geef indien beschikbaar medicijnverpakkingen of een medicatielijst mee, zonder de hulpverlening te vertragen.
De ziekenhuisbehandeling ondersteunt de ademhaling en bloedsomloop en behandelt complicaties. Vanwege het risico op aspiratie wordt geactiveerde kool alleen in bepaalde omstandigheden door zorgverleners toegediend. Wek thuis geen braken op en geef geen geactiveerde kool, eten of drinken.
Bij een overdosering van barbituraten in combinatie met opioïden kan naloxon helpen de opioïdenoverdosering tegen te gaan, waardoor de persoon weer bij bewustzijn kan komen. Naloxon werkt echter niet tegen een door barbituraten veroorzaakt coma.
Sommige barbituraten hebben nog steeds specifieke medische toepassingen, waaronder de behandeling van epileptische aanvallen. Regelmatig gebruik kan leiden tot tolerantie en lichamelijke afhankelijkheid. Afbouwen moet daarom samen met de voorschrijver worden gepland; stop niet abrupt op eigen initiatief.
Barbituraten beïnvloeden de signaaloverdracht via GABA en andere processen in het zenuwstelsel. Bij regelmatige blootstelling past het zenuwstelsel zich aan, waardoor snel afbouwen gevaarlijke ontwenningsverschijnselen kan veroorzaken. Dit is complexer dan alleen een toename of tekort aan GABA.
Het begin en de duur van de ontwenning hangen af van het specifieke barbituraat, de dosis, de gebruiksduur en individuele factoren. Symptomen kunnen binnen enkele uren beginnen, maar bij langwerkende middelen ook later optreden. Een vast begin na 8 tot 15 uur of een einde na twee weken is niet betrouwbaar.
Ontwenning van barbituraten gaat gepaard met uiteenlopende symptomen die op deze toestand wijzen. Dit zijn:
- Trillen
- Vermoeidheid
- Slaapproblemen
- Agitatie
- Rusteloosheid
- Angst
- Misselijkheid
- Braken
- Buikkrampen
- Suïcidale gedachten
In ernstige gevallen kan dit leiden tot:
- Hallucinaties
- Verhoogde lichaamstemperatuur
- Epileptische aanvallen
Ernstige ontwenning kan gepaard gaan met epileptische aanvallen, hallucinaties, een delier en gevaarlijke veranderingen in lichaamstemperatuur of bloedsomloop. Hiervoor is spoedzorg nodig. De bewering dat 75% van iedereen die ontwent epileptische aanvallen krijgt, of 66% een delier, mag niet worden veralgemeniseerd zonder een duidelijk omschreven klinische populatie.
Tijdsverloop van de ontwenning van barbituraten
Het tijdsverloop varieert en mag niet worden gebruikt om te bepalen of iemand veilig is. Hieronder staan algemene klinische aandachtspunten, geen schema om thuis te ontwennen:
- Vroege ontwenning: Angst, trillen, slapeloosheid of misselijkheid kunnen ontstaan, maar ook ernstige complicaties kunnen al vroeg optreden.
- Verder verloop: Epileptische aanvallen, hallucinaties, verwardheid of duidelijke lichamelijke achteruitgang vereisen in elke fase spoedzorg.
- Voortdurende monitoring: Symptomen kunnen wisselen, vooral bij langwerkende geneesmiddelen of gebruik van andere middelen.
- Vervolgcontrole: Een behandelaar moet aanhoudende symptomen beoordelen en het plan aanpassen. Het ontbreken van symptomen op een bepaalde dag rechtvaardigt geen dosiswijziging zonder begeleiding.
De behandeling begint met een beoordeling en, indien nodig, het plannen van een veilige ontwenning. Dit kan begeleid afbouwen of een andere specialistische aanpak omvatten. Het doel is stabilisatie en voortgezette zorg, niet het snel verwijderen van elk spoor van het middel.
De juiste behandelsetting hangt af van het ontwenningsrisico, andere aandoeningen, de veiligheid en de beschikbare ondersteuning. Bij aanzienlijke barbituratenafhankelijkheid kan monitoring tijdens een klinische opname nodig zijn. De keuze gaat niet simpelweg over het weerstaan van verleiding.
Mensen met daarnaast psychische aandoeningen, zoals angst of depressie, kunnen ook terecht voor een dubbeldiagnosebehandeling. Daarbij worden beide aandoeningen gelijktijdig en geïntegreerd behandeld. Een klinische verslavingsbehandeling duurt 30 tot 90 dagen, afhankelijk van het programma dat de persoon kiest. Programma’s met opname bieden verschillende voorzieningen, waaronder fitnessruimtes en zwembaden.
Er zijn veel wetenschappelijk onderbouwde therapieën om positieve veranderingen in iemands leefstijl te ondersteunen. Deze omvatten:
- Cognitieve gedragstherapie (CGT)
- Individuele begeleiding
- Gezinsbegeleiding
- Groepsbegeleiding
- Twaalfstappenfacilitatietherapie
- Voorlichting over middelenafhankelijkheid
Na een klinische beoordeling kan ambulante zorg voor sommige mensen passend zijn, mits betrouwbare monitoring en ondersteuning beschikbaar zijn. Deze zorg is niet automatisch minder effectief dan een klinische opname, maar mag niet worden ingezet als het ontwenningsrisico ziekenhuisbehandeling vereist.
Als u of uw naaste te maken heeft met een barbituratenverslaving, zet dan de eerste stap naar herstel en kies voor ons behandelcentrum, met een behandelplan op maat om uw verslavingsbehandeling te optimaliseren.
