Wanneer uw tiener lijdt, heeft dat ook op u een grote impact. Iedere ouder herinnert zich de turbulente puberteit, de onrust, de hormonale chaos en perioden van depressie. Daardoor is het gemakkelijk om mee te voelen. Wanneer een jongere langdurig depressief is, vooral als dit het functioneren op school en in sociale contacten belemmert, kan het geruststellend zijn te weten dat behandeling specifiek voor jongeren beschikbaar is.
Depressiebehandeling voor tieners is een behandelvorm die is afgestemd op de specifieke behoeften van tieners die een depressieve periode doormaken. Door zich te richten op leeftijdsgebonden stressfactoren die kunnen bijdragen aan depressie, besteden de meeste behandelprogramma’s voor tienerdepressie aandacht aan wat in deze levensfase het belangrijkst is: het gezin, sociale contacten en schoolgerelateerde zorgen.
Depressie is een complexe psychische aandoening die verschillende oorzaken kan hebben. Wanneer een depressie bij een tiener langer dan 2 weken aanhoudt, wordt aanbevolen dit te laten beoordelen. Eerst worden een volledig medisch onderzoek en laboratoriumonderzoek uitgevoerd om uit te sluiten dat een lichamelijk probleem, zoals een te traag werkende schildklier of een hormonale verstoring, de depressieve klachten veroorzaakt.
Zodra een lichamelijke oorzaak is uitgesloten, kan psychologisch onderzoek belangrijke informatie opleveren over mogelijke oorzakelijke factoren. Ernstige depressie kan in de familie van de tiener voorkomen, wat op een erfelijke component wijst. Andere factoren die kunnen meespelen zijn:
- Gezinsconflicten en echtscheiding
- Pesten in de klas
- Verplichtingen op school
- Leerproblemen
- Trauma of mishandeling in het verleden
- Zorgen over genderidentiteit
- Misbruik van illegale middelen
- Een gebrek aan zelfwaardering
Depressie komt steeds vaker voor onder tieners. Volgens het National Institute of Mental Health maakten in 2016 naar schatting 3,1 miljoen jongeren — bijna 13 procent van de respondenten uit de Amerikaanse jongerenpopulatie — ten minste één ernstige depressieve episode door. Helaas is het aantal suïcides onder tieners en jongvolwassenen van 15-24 jaar sinds 2000 met 30 procent gestegen. Depressie bij jongeren vraagt om een zorgvuldige aanpak.
Een depressieve stoornis verschilt van de vaker voorkomende kortdurende sombere stemming die door een bepaalde ervaring wordt uitgelokt. Volgens de diagnostische criteria van de DSM-5 moeten jongeren gedurende het grootste deel van een periode van 2 weken vijf of meer van de negen symptomen vertonen om een depressieve stoornis vast te stellen. Deze symptomen zijn:
- Depressieve stemming of prikkelbaarheid
- Minder belangstelling voor activiteiten die eerder belangrijk waren, of minder plezier bij het uitvoeren ervan
- Onzekerheid, verminderde concentratie
- Slaapapneu of overmatige slaperigheid overdag
- Veranderingen in eetlust, gewichtstoename of gewichtsverlies
- Overmatige vermoeidheid
- Gevoelens van onbeduidendheid of schuld
- Psychomotorische agitatie of vertraging
- Suïcidale gedachten of herhaalde zelfbeschadiging
Wat is het verschil tussen de adolescentie en de gebruikelijke groeiperikelen van de puberteit?
Het antwoord op deze vraag kan geruststelling bieden. Het is essentieel om onderscheid te maken tussen depressie bij tieners en de perikelen van het opgroeien. Alle jongeren zijn immers weleens humeurig.
Depressie bij jongeren is ernstiger en meer allesoverheersend dan de gebruikelijke perikelen van het opgroeien. Als uw tiener gedurende meer dan 2 weken twee of meer depressieve symptomen vertoont, kan er sprake zijn van de onaangename gevolgen van een depressieve episode.
Belangrijker nog: als u inmiddels informatie zoekt over depressie bij jongeren, heeft het probleem vrijwel zeker al invloed op uw kind. Hebben de milde puberteitsperikelen van uw tiener u tot dit punt gebracht? Waarschijnlijk niet. In dat geval is het tijd om een werkbare oplossing te zoeken.
U hebt uw tiener vrijwel zeker al wekenlang tekenen van somberheid zien vertonen, op school en thuis. Als er nog geen problemen op school zijn ontstaan, is uw tiener mogelijk op weg een depressieve stoornis te ontwikkelen. Aanhoudende depressie bij tieners gedurende onbepaalde tijd is een alarmsignaal.
Als ouder moet u de ernst van de situatie inschatten en bereid zijn te handelen. De volgende vragen kunnen u daarbij helpen.
- Denkt u dat uw tiener de gebruikelijke perikelen van het opgroeien doormaakt?
- Is het functioneren van uw tiener sterk veranderd?
- Wijst deze verandering op het begin van een ernstige depressieve episode?
- Heeft uw zoon of dochter professionele hulp nodig?
Bent u bereid deze zorgen aan te pakken? Dan is het belangrijk dat u de verschillende vormen van depressie bij jongeren begrijpt en weet hoe deze uw kind kunnen beïnvloeden.
Af en toe verdrietig of somber zijn is voor iedereen normaal. Als zulke gevoelens lang aanhouden, kunnen ze echter wijzen op een psychische aandoening. Depressie, of een depressieve aandoening, wordt onderverdeeld in verschillende subtypen. Daartoe behoren:
Een depressieve stoornis kan zich uiten in episoden die ten minste 2 weken duren. De aandoening heeft een ingrijpende invloed op iemands gezondheid en kwaliteit van leven. Een aanhoudende depressieve aandoening belemmert het functioneren.
Een vorm van ernstige depressie is melancholische depressie. Deze leidt tot een ernstige stemmingsstoornis, sterke prikkelbaarheid en overmatige bezorgdheid. Tot de symptomen behoren ongewoon vroeg wakker worden met een sombere stemming of niet meer in slaap kunnen vallen.
Seizoensgebonden depressie komt door het gebrek aan zonlicht het vaakst voor in de winter. Ook het einde van de zomer, vlak voordat school weer begint, kan deze uitlokken. Sommige mensen krijgen elk jaar rond dezelfde tijd depressieve klachten, bijna voorspelbaar.
Atypische depressie uit zich in verschillende kenmerkende symptomen. Hiertoe behoren meer honger en gewichts toename, meer slapen en aanzienlijke vermoeidheid. Ook kunnen emotionele uitbarstingen en een sterke gevoeligheid voor kritiek optreden.
Psychotische depressie wordt gekenmerkt door verschillende symptomen die typerend zijn voor psychotische stoornissen. Extreme symptomen leiden tot een ernstige psychische aandoening. Verstoorde emoties en gevoelens leiden tot depressieve stoornissen en verlies van contact met de externe werkelijkheid.
Een bipolaire stoornis is een ernstige vorm van depressie. Mensen met deze aandoening ervaren euforische hoogtepunten en depressieve dieptepunten. Deze aandoening is bij 15 procent van de jongeren ook een langetermijngevolg van depressie.
Er zijn geen medische tests waarmee depressie bij tieners specifiek kan worden vastgesteld. Zorgprofessionals beoordelen of een jongere depressief is door gesprekken te voeren en psychologische onderzoeken af te nemen bij de tiener en bij familieleden, vrienden, docenten en collega’s.
Door deze gesprekken te analyseren worden de ernst van de depressie en het suïciderisico van de jongere vastgesteld. Op basis van de tijdens de gesprekken verzamelde gegevens worden ook behandeladviezen gegeven.
Daarnaast onderzoekt de arts of er aanwijzingen zijn voor bijkomende psychische aandoeningen, zoals een angststoornis of het gebruik van illegale middelen, en voor complexere vormen van depressie, zoals een bipolaire stoornis (manisch-depressieve aandoening) of psychose. De arts beoordeelt ook het risico dat de tiener iemand anders doodt of suïcide pleegt. Vrouwen doen vaker een suïcidepoging of beschadigen zichzelf dan mannen, maar mannen overlijden vaker door suïcide. De leeftijdsgroep van 18-24 jaar behoort tot de groepen met het hoogste risico op overlijden door suïcide.
Tieners zien er vaak tegenop om hun emotionele problemen met hun ouders te bespreken. Soms voelt een jongere zich meer op zijn gemak om een gevoelig onderwerp met een therapeut te bespreken. De wetenschap dat wat wordt besproken privé blijft, biedt de jongere een veilige omgeving om zich uit te spreken en problemen op school, in vriendschappen, in contacten met leeftijdgenoten of thuis te delen.
Psychotherapie helpt de tiener inzicht te krijgen in de emoties of relationele moeilijkheden die mogelijk bijdragen aan een invaliderende depressie. Door een ondersteunende, niet-oordelende omgeving te bieden, kan de therapeut de jongere helpen gedachten te onderzoeken. Deze relatie met de therapeut geeft de jongere het gevoel niet alleen te staan in de problemen en biedt concrete strategieën voor constructieve verandering om de stemming verder te verbeteren.
Cognitieve gedragstherapie (CGT). CGT is een kortdurende vorm van psychotherapie waarvan is aangetoond dat deze symptomen aanzienlijk vermindert. De therapie helpt de jongere negatieve gedachten over zichzelf te herkennen die bijdragen aan gevoelens van geringe eigenwaarde, hopeloosheid en wanhoop. Nadat deze denkfouten zijn herkend, wordt de tiener begeleid om ze te vervangen door van hun context losgemaakte, gezonde, redelijke en constructieve gedachten. Na het aanpakken van de denkfouten kan een therapeut de jongere helpen nieuwe oplossingen te ontwikkelen.
Psychodynamische therapie. Psychodynamische psychotherapie maakt een diepgaander onderzoek mogelijk naar onderliggende emotionele problemen of trauma’s die mogelijk bijdragen aan somberheid of stemmingswisselingen. Als gevolg van jeugdtrauma, verwaarlozing of een ingrijpende gebeurtenis kan de jongere intense emotionele problemen en conflicten ervaren. Deze langdurige behandeling stelt de therapeut in staat te helpen pijnlijke problemen naar de oppervlakte te brengen, waar ze vrijuit besproken, aangepakt en uiteindelijk geheeld kunnen worden.
Wat is begeleiding bij depressie?
Gezinstherapie. Gezinstherapie wordt vaak gecombineerd met een andere vorm van individuele therapie. Gezinsleden nemen deel aan deze gesprekken en geven de tiener de ruimte om zich uit te spreken en moeilijkheden te bespreken. De therapeut betrekt het andere gezinslid bij verschillende activiteiten om een open gesprek op gang te brengen en het gezin te begeleiden naar duidelijkere communicatie.
Wanneer bij een tiener een zorgvuldige diagnose is gesteld, weegt de arts de voor- en nadelen af voordat antidepressiva aan het behandelplan worden toegevoegd. In bepaalde situaties moet de tiener met antidepressiva beginnen. De medicatie wordt gedurende een vastgestelde periode gecombineerd met psychotherapie. Antidepressiva kunnen depressieve klachten helpen verlichten, waaronder verdriet, huilen, ongeduld en piekeren. Antidepressiva werken echter mogelijk niet voor iedereen; om de effectiefste optie te vinden, kan het daarom nodig zijn verschillende mogelijkheden uit te proberen. Lexapro en Prozac zijn de antidepressiva die het vaakst worden aanbevolen voor jongeren.
Ja. Talrijke onderzoeken hebben aangetoond dat medicatie tegen depressie effectief is bij het verlichten van depressieve klachten bij jongeren. Een belangrijk recent onderzoek, gefinancierd door het National Institute of Mental Health, onderzocht drie verschillende manieren om tieners met een matige tot ernstige depressie te behandelen:
Bij één aanpak werd het antidepressivum Prozac gebruikt, dat door de FDA is goedgekeurd voor gebruik bij minderjarige patiënten van 8-18 jaar.
De tweede behandeling was cognitieve gedragstherapie, of CGT, die de tiener hielp negatieve denkpatronen te herkennen en te veranderen die depressieve klachten kunnen verergeren.
Ten derde werd een combinatie van medicatie en CGT gebruikt.
De onderzoekers ontdekten dat bijna 3 op de 4 patiënten die de combinatiebehandeling met psychotherapie en antidepressieve medicatie kregen, aan het einde van het drie maanden durende onderzoek aanzienlijk waren verbeterd. Meer dan 60 procent van de kinderen die alleen Prozac kregen, verbeterde. Het onderzoek toonde echter aan dat de combinatiebehandeling ongeveer tweemaal zo effectief was als alleen psychotherapie bij het verlichten van depressie.
Verontrustende gegevens die in mei 2019 werden gepubliceerd, lieten een sterke toename zien van suïcides en suïcidepogingen onder kinderen vóór de puberteit en tieners. Volgens de Centers for Disease Control and Prevention overweegt jaarlijks ongeveer 16 procent van de jongeren suïcide. Volgens de gegevens deden in 2018 60.000 meisjes van 10-18 jaar een suïcidepoging, meer dan viermaal zoveel als in 2008. Suïcide is de op één na belangrijkste doodsoorzaak onder jongeren en jongvolwassenen in de Verenigde Staten.
Sommigen noemen de televisieserie 13 Reasons Why, over een jong meisje dat door suïcide overlijdt als reactie op pesten, als mogelijke verklaring voor de sterke toename van suïcides onder jongeren. Helaas wordt suïcide daarin aan beïnvloedbare jonge kijkers gepresenteerd als een reële uitweg. Tieners die hun persoonlijke problemen als verschrikkelijk of overweldigend ervaren, kunnen geneigd zijn een suïcidepoging te doen. Als hun tiener tekenen van depressie vertoont, moeten ouders actie ondernemen en hun kind door een professional in de geestelijke gezondheidszorg laten beoordelen.
Waarschuwingssignalen voor suïcidegevaar bij depressie onder jongeren zijn onder meer:
- Geen vertrouwen in de toekomst tonen
- Zichzelf opgeven en zich gedragen alsof niemand zal luisteren
- Zich voorbereiden op de dood door waardevolle bezittingen weg te geven, afscheidsbrieven te schrijven of een testament op te stellen.
- Beginnen met het gebruiken of misbruiken van drugs of alcohol om te kunnen slapen of om met emotionele nood om te gaan
- Een opstandige houding
- Gewelddadig gedrag
- Dreigen met suïcide
Een residentieel behandelprogramma voor depressie bij tieners is een goed alternatief voor een jongere bij wie de depressie na therapiesessies niet is verbeterd. Gedurende een bepaalde periode kan de jongere binnen een residentieel behandel- of herstelprogramma voor tienerdepressie verblijven in een veilige, zorgzame en stressvrije omgeving. Tijdens het verblijf krijgt de jongere intensievere, gerichte therapie.
Naast de gebruikelijke individuele en groepstherapie biedt residentiële behandeling voor tieners verschillende aanvullende therapieën waarvan is gebleken dat ze effectief zijn bij jongeren. Voorbeelden zijn therapie met paarden, waarbij de tiener voor een paard zorgt, muziektherapie en beeldende therapie, meditatie, yoga en mogelijk zelfs surftherapie.
In de volgende situaties kan het tijd zijn om een behandelprogramma te overwegen voor een jongere met een depressie:
- De jongere is voortdurend suïcidaal.
- De jongere is onder invloed van alcohol of drugs.
- De depressieve klachten hebben een grote invloed op het dagelijks functioneren.
- De jongere heeft geen baat bij ambulante therapie of andere minder intensieve behandelvormen.
Ambulante behandeling. Ambulante therapie is doorgaans een zeer succesvolle manier om depressie te behandelen. Psychotherapie kan uw tiener helpen anders te denken of gedrag te veranderen dat depressieve klachten in de hand werkt.
Gezinsleden kunnen ook deelnemen aan gezinstherapiesessies. Een therapeut kan problemen willen bespreken die het hele gezin raken, zoals een echtscheiding of aanhoudende conflicten binnen het gezin.
Meestal is behandeling zeer behulpzaam bij het verlichten van depressieve klachten bij tieners. In zeldzame gevallen verbeteren de klachten echter niet. Ze kunnen zelfs verder verergeren. Als de behandeling niet werkt, heeft een jongere mogelijk meer zorg nodig.
Tieners kunnen deelnemen aan verschillende soorten behandelprogramma’s. Doorgaans adviseert een therapeut of de arts van uw tiener welk programma het meest geschikt is voor de aandoening.
Dagbehandeling. Dagbehandelprogramma’s zijn ideaal voor jongeren die geen 24-uurs toezicht nodig hebben. Ze bieden overdag een gestructureerde, ondersteunende omgeving. Ze kunnen een kind helpen dat moeite heeft op school of anderszins in het dagelijks leven grote problemen ervaart bij het omgaan met de depressie. Tieners kunnen het grootste deel van de dag in de instelling doorbrengen en pas laat naar huis gaan. Programma’s werken vaak samen met scholen, zodat leerlingen hun gebruikelijke dagritme kunnen behouden terwijl ze extra hulp krijgen.
Dagbehandelprogramma’s bieden verschillende diensten, waaronder ondersteuningsgroepen voor het volgende:
- Klinische beoordeling
- Individuele, groeps- en gezins therapie
- Activiteiten gericht op herstel
Residentiële programma’s
Residentiële behandelinstellingen en therapeutische internaten zijn instellingen die zich uitsluitend richten op de behandeling van psychische aandoeningen. Ze staan onder toezicht van verschillende medische professionals die voortdurend toezicht en therapeutische ondersteuning bieden. Deze programma’s zijn bedoeld om mensen met psychische aandoeningen te helpen door de volgende diensten aan te bieden:
- Onderwijsprogramma’s
- Een persoonlijk behandelplan
- Individuele en groepstherapie
- Behandeling van psychische aandoeningen, met inbegrip van medicatie
- Alternatieve behandelingen, zoals dierondersteunde therapie of beeldende therapie, zijn beschikbaar.
- Voorbereiding op ontslag uit de instelling
Residentiële programma’s die mogelijk niet geschikt zijn voor jongeren met depressie en de klachten zelfs kunnen verergeren, zijn onder meer buitentherapie en trainingsprogramma’s. Deze programma’s bieden mogelijk onvoldoende geestelijke gezondheidszorg om tieners met depressie te behandelen.
Behandelprogramma’s in ziekenhuizen. Een suïcidale tiener die in psychische nood verkeert, moet mogelijk in een psychiatrische instelling worden opgenomen om de veiligheid te waarborgen. Het belangrijkste doel in deze omgeving is depressie behandelen en suïcidale gedachten verminderen door middel van een specifieke structuur, medicatie en intensieve behandeling.
Ziekenhuisopnamen zijn kort, hectisch en intensief. De meeste jongeren hebben daarna ambulante behandeling of behandeling in een residentiële instelling nodig. Soms is een ziekenhuisopname onvermijdelijk.
Tijdens hun verblijf nemen tieners doorgaans deel aan activiteiten zoals:
- Groepstherapie
- Gezinstherapie
- Onderwijsprogramma’s
- Individuele therapie
- Groepsbijeenkomsten met meerdere gezinnen
- Arbeidsgerichte, recreatieve en creatieve therapieën
- Psychologisch onderzoek
Tieners opvoeden kan behoorlijk moeilijk zijn. Er zijn echter verschillende nuttige communicatie- en opvoedings vaardigheden die u kunt inzetten om uw tiener te helpen met stress om te gaan:
- Geef bij de opvoeding van uw tiener positieve feedback op passend gedrag in plaats van schuldgevoelens op te roepen en te straffen. Schuldgevoelens en bestraffing kunnen de zelfwaardering en het gevoel van bekwaamheid schaden.
- Moedig uw tiener aan fouten te durven maken. Overbescherming of beslissingen nemen voor jongeren kan worden opgevat als een gebrek aan vertrouwen in hun kunnen. Dit kan hun zelfvertrouwen schaden.
- Geef uw tiener ruimte. Houd er rekening mee dat jongeren niet altijd precies doen wat u zegt.
- Dwing uw tiener niet om de weg te volgen die u voor ogen hebt. Probeer uw eigen jeugd niet opnieuw te beleven via de handelingen en ervaringen van uw tiener.
- Neem de tijd om naar de zorgen van uw tiener te luisteren als u denkt dat uw kind somber is. Ook als u het probleem onbeduidend vindt, moet u bedenken dat het voor iemand die opgroeit heel reëel kan voelen.
- Blijf openstaan voor contact, ook als uw tiener zich lijkt terug te trekken.
- Probeer uw tiener niet steeds te vertellen wat die moet doen. Luister in plaats daarvan aandachtig; zo komt u mogelijk meer te weten over wat de problemen veroorzaakt.
- Als uw tiener een hechte, vertrouwde band heeft met een familielid of vriend, kunt u voorstellen om met die persoon over de zorgen te praten.
- Als u zich overweldigd voelt, niet met uw tiener kunt communiceren of zich zorgen blijft maken, zoek dan hulp bij een gekwalificeerde zorgprofessional.
