Psychiatrische instellingen — ook wel psychiatrische ziekenhuizen, psychiatrische afdelingen of ggz-instellingen genoemd — spelen een cruciale rol bij de diagnostiek, behandeling en stabilisatie van mensen met ernstige psychische aandoeningen. Deze instellingen bieden 24 uur per dag psychiatrische zorg en een veilige omgeving waar patiënten diagnostisch onderzoek, medicatiebegeleiding en wetenschappelijk onderbouwde therapieën kunnen krijgen, zoals CGT, DGT, ondersteunende gesprekken en gezinstherapie.
Naast de gebruikelijke psychiatrische zorg bieden veel instellingen tegenwoordig ook holistische behandelingen aan — waaronder beeldende therapie, muziektherapie en recreatieve therapie — om het herstel te ondersteunen. Patiënten kunnen vrijwillig of onvrijwillig worden opgenomen, afhankelijk van de klinische noodzaak en de geldende wettelijke criteria. Inzicht in de werkwijze van psychiatrische instellingen, de voorwaarden voor opname en de rechten die patiënten behouden, kan helpen stigma te verminderen en families ondersteunen bij het zoeken naar passende geestelijke gezondheidszorg.
Werelddag voor de geestelijke gezondheid
Een psychiatrische instelling, vaak aangeduid als psychiatrische afdeling of psychiatrische eenheid, is een ziekenhuis voor mensen met emotionele of psychische problemen. Een psychiatrische instelling wordt gedefinieerd als een psychiatrisch ziekenhuis, ggz-instelling, psychiatrische voorziening, sanatorium of andere instelling waar een bevoegd behandelaar verstandelijke beperkingen of psychische aandoeningen diagnosticeert, met inbegrip van, maar niet beperkt tot, een psychiatrische afdeling in een algemeen ziekenhuis. De instelling is bedoeld om een veilige omgeving te bieden waar mensen passende psychische therapie en behandeling kunnen krijgen.
Sommige mensen zijn bang om in een ggz-instelling te worden opgenomen. Mensen met psychische aandoeningen kunnen zich zorgen maken over het verlaten van hun vertrouwde omgeving en routines, en over het feit dat zij tijdens hun ziekenhuisverblijf niet volledig zelf hun dagelijks leven kunnen bepalen. Anderen maken zich mogelijk zorgen over de andere patiënten. Veel ouderen ondervinden nog steeds de gevolgen van het stigma rond psychiatrische patiënten en de vroegere sanatoria, psychiatrische ziekenhuizen en gestichten.
Een opname kan vrijwillig zijn. Voor een onvrijwillige opname moet aan de geldende wettelijke criteria zijn voldaan; alleen een symptoom of diagnose is niet voldoende. De volgende problemen vragen om beoordeling en kunnen wijzen op een noodzaak tot ziekenhuiszorg:
- Suïcidale gedachten
- Zelfbeschadiging of het toebrengen van letsel aan anderen
- Misbruik van drugs en/of alcohol
- Angst of ernstig emotioneel lijden
- Zelfdestructie en het onvermogen om voor zichzelf te zorgen zijn beide voorbeelden van zelfdestructief gedrag.
- Het leven van anderen in gevaar brengen
- Moeite om zich in de eigen omgeving te handhaven, thuis of in de samenleving
- Een vastgestelde psychische aandoening die niet ambulant kan worden behandeld
Onvrijwillige opname in een psychiatrische instelling is doorgaans bedoeld voor mensen die door hun psychische problemen een gevaar vormen voor zichzelf of anderen. Bij recidiverende daders wier handelen een direct gevolg was van een psychiatrische aandoening, zoals een acute depressie of onbehandelde schizofrenie, kan een dergelijke opname ook als alternatief voor een gevangenisstraf worden gebruikt.
Psychiatrische instellingen hanteren verschillende werkwijzen, maar na opname heeft iemand doorgaans een gesprek met een behandelaar — meestal een psychiater en daarnaast een arts. Deze medische professionals onderzoeken de psychische klachten en het welzijn van de patiënt. Vervolgens wordt het behandelteam geïnformeerd over de gang van zaken. Maaltijden kunnen bijvoorbeeld in een gezamenlijke ruimte worden aangeboden in plaats van op de kamer van iedere patiënt.
Daarna bespreekt de patiënt met de eigen arts of een arts van de psychiatrische instelling welke behandelmogelijkheden er zijn. Afhankelijk van de klinische noodzaak kunnen die ook psychofarmaca omvatten. Opname en toestemming voor behandeling zijn afzonderlijke kwesties. Elke behandeling zonder toestemming moet voldoen aan de relevante wettelijke voorwaarden; patiënten moeten bij beslissingen worden betrokken en over hun rechten worden geïnformeerd.
Overdag volgen psychiatrische patiënten doorgaans het volgende programma:
- Groepstherapie — een begeleid gesprek met andere patiënten. Meestal leidt een zorgprofessional, psycholoog of maatschappelijk werker dit soort groepen.
Groepstherapie kan worden ingezet om behandelkwesties te bespreken, zoals behandeldoelen en zorgen, om het leren te bevorderen of om zich te richten op een specifieke therapie, zoals beeldende therapie of cognitieve gedragstherapie (CGT).
- Individuele therapie — persoonlijke gesprekken tussen een professional, zoals een psycholoog, psychiater of maatschappelijk werker, en een patiënt. Deze therapie kan psychodynamisch zijn (ook wel ‘gesprekstherapie’ genoemd) of gericht zijn op een specifieke therapievorm, zoals cognitieve gedragstherapie (CGT) of dialectische gedragstherapie (DGT). De deskundigen verkennen verschillende interventies voor psychische problemen (therapievormen).
- Tijd voor uzelf — tussen de activiteiten door hebben mensen vaak veel vrije tijd. Zij bepalen zelf hoe zij die tijd besteden, maar rust en reflectie kunnen nuttig zijn, net als werken of studeren als dat mogelijk is.
- Bezoek — de ggz-instelling bepaalt wanneer een patiënt bezoek kan ontvangen. Veel instellingen hebben overdag bezoekuren. Patiënten die door iemand worden begeleid, mogen mogelijk in het weekend de instelling verlaten.
Een rechtbank, raad, commissie of andere bevoegde instantie besluit formeel tot opname van iemand in een psychiatrisch ziekenhuis. Deze term omvat onvrijwillige opname in een psychiatrische instelling. Opname wegens een psychische aandoening of verstandelijke beperking valt eveneens onder deze term. Ook opname om andere redenen, zoals drugsgebruik, valt eronder. Een patiënt die vrijwillig in een psychiatrische instelling verblijft of daar ter observatie is, valt niet onder deze definitie.
Om iemand op grond van diens geestelijke toestand onbekwaam te verklaren, moet een gerechtelijke of bestuurlijke procedure worden doorlopen. Die mondt uit in een gezaghebbende vaststelling dat de betrokkene een gevaar vormt voor zichzelf of anderen, of niet in staat is de eigen zaken te behartigen. Hoewel een organisatie die onder HIPAA valt, zoals een zorgprofessional, in het kader van een juridische procedure een beoordeling van iemand mag verstrekken, vormt die beoordeling geen uitspraak in de zin van de wet.
Bij opname horen een klinische beoordeling en de geldende toestemmingsprocedures. Uw arts of een medisch specialist kan u verwijzen. Vrijwillig opgenomen patiënten kunnen doorgaans om ontslag vragen; elke beperking moet een wettelijke grondslag hebben volgens de plaatselijke regels.
Als een vrijwillig opgenomen patiënt wil vertrekken, vereist elke tijdelijke vrijheidsbeperking dat aan de relevante wettelijke criteria is voldaan en een beoordeling plaatsvindt. De termijnen verschillen per rechtsgebied. Voor kinderen gelden afzonderlijke regels voor opname, toestemming en bescherming; een ouder of voogd dient het plaatselijke behandelteam om advies te vragen over de toepasselijke procedure.
Het zorgteam moet bij elke vrijheidsbeneming uitleg geven over de wettelijke grondslag, termijnen, vereiste onderzoeken en rechten op toetsing of beroep. Vraag om actueel plaatselijk advies; er bestaat geen universele regel die een onderzoek of ontslag binnen 24 uur voorschrijft.
In Ierland sluit artikel 8 van de Mental Health Act 2001 onvrijwillige opname uit wanneer die uitsluitend berust op een persoonlijkheidsstoornis, sociaal afwijkend gedrag of verslaving aan drugs of bedwelmende middelen. Dit is geen algemeen verbod op noodzakelijke klinische zorg. Vraag het plaatselijke zorgteam welke wetgeving en bepalingen over de inwerkingtreding momenteel gelden.
Hieronder volgt een samenvatting van definities uit de Ierse Mental Health Act 2001, niet van universele klinische definities of opnameregels. Binnen dat wettelijke kader valt een psychische aandoening, ernstige dementie of aanzienlijke verstandelijke beperking onder de wettelijke definitie van een psychische stoornis als:
- Er een aanzienlijk risico bestaat dat u als gevolg van uw ziekte, beperking of dementie uzelf of anderen onmiddellijk ernstig letsel toebrengt.
- Uw oordeelsvermogen door de ernst van uw ziekte, beperking of dementie zo is aangetast dat uw toestand kan verslechteren als u niet wordt opgenomen voor een behandeling die alleen in het ziekenhuis kan worden gegeven, en een ziekenhuisopname uw geestelijke gezondheid waarschijnlijk aanzienlijk zal verbeteren.
Een psychische aandoening wordt gedefinieerd als een geestestoestand die uw denken, emoties, waarneming of oordeelsvermogen verandert en uw psychisch functioneren zo ernstig belemmert dat u medische behandeling of zorg nodig heeft in uw eigen belang of dat van anderen.
Ernstige dementie wordt gedefinieerd als achteruitgang van de hersenen die het denken aantast en het intellectueel functioneren, begrip en geheugen aanzienlijk belemmert, in combinatie met ernstige psychische of gedragsmatige symptomen, waaronder lichamelijk geweld.
Een aanzienlijke verstandelijke beperking verwijst naar een toestand van de verstandelijke ontwikkeling met aanzienlijke beperkingen in het sociaal en cognitief functioneren, evenals buitensporig agressief of roekeloos gedrag.
Overweegt u een onvrijwillige ziekenhuisopname voor een naaste? Misschien weet u niet goed wat u kunt doen. Mogelijk weet u zelfs niet zeker of u zelf in het ziekenhuis moet worden opgenomen. De volgende informatie is bedoeld om vragen te beantwoorden die u kunt hebben voordat u de moeilijke beslissing neemt om iemand zonder diens toestemming in een psychiatrische instelling te laten opnemen.
In de Verenigde Staten betekent opname op zichzelf niet dat iemand wilsonbekwaam is of alle rechten verliest om behandeling te weigeren. De omstandigheden waarin behandeling zonder toestemming is toegestaan, verschillen per staat en per situatie.
Aan ziekenhuispatiënten die acuut gevaar lopen, kan noodmedicatie worden toegediend. Een spoedbehandeling moet aansluiten bij de klinische noodzaak en voldoen aan de relevante wettelijke voorwaarden, met uitleg en toetsing waar die vereist zijn.
Of een kalmeringsmiddel of antidepressivum zonder toestemming mag worden gegeven, hangt af van de geldende wetgeving, de noodsituatie en de omstandigheden van de persoon; de geneesmiddelklasse alleen is niet doorslaggevend.
Ernstige depressie, suïcidale gedachten, psychose of manie vragen om een snelle klinische beoordeling. Neem contact op met de hulpdiensten als iemand direct gevaar loopt of diens veiligheid niet kan worden gewaarborgd.
Veelvoorkomende voorbeelden van mogelijke gevolgen zijn:
- Verstoorde relaties
- Financiële ontwrichting
- Het onvermogen om dagelijks in basisbehoeften te voorzien
- Lichamelijk letsel of het toebrengen van schade aan anderen
- Suïcide
Sommige psychische crises kunnen het oordeelsvermogen aantasten, maar een diagnose alleen stelt geen wilsonbekwaamheid vast. Om een rampzalige afloop te voorkomen, kan het nodig zijn dat mensen in de omgeving het initiatief nemen om hulp te zoeken, zoals politie, familieleden, ggz-hulpverleners of medewerkers van de hulpdiensten die bij de situatie betrokken zijn.
In de Verenigde Staten verschillen de regels voor gedwongen opname sterk per staat, maar voor een onvrijwillige opname moet iemand aan een psychische stoornis lijden.
Voor zowel onvrijwillige maatregelen voor ambulante zorg als gedwongen opname voor klinische zorg biedt de Mental Illness Policy Organization een overzicht van de criteria per staat.
Staten kunnen de volgende criteria in aanmerking nemen:
- De persoon vormt een reëel en duidelijk gevaar voor zichzelf (iemand die zichzelf ernstig lichamelijk letsel heeft toegebracht, een poging heeft gedaan tot ernstige zelfbeschadiging of suïcide, of daartoe heeft getracht over te gaan)
- Iemand met een ernstige beperking (dat wil zeggen iemand die niet voor zichzelf kan zorgen)
- Onvrijwillige behandeling is noodzakelijk (essentieel voor de veiligheid en een betere gezondheid)
Sommige staten hanteren minder gebruikelijke criteria, zoals:
- Er is passende behandeling beschikbaar in de instelling waar de cliënt zal worden opgenomen.
- Toekomstige risico’s voor eigendommen
- Het kennelijke onvermogen om toestemming te geven
- Als de optie met de minste beperkingen
- Weigering van vrijwillige ziekenhuisopname
- Respons op behandeling
Hoewel iemand in de meeste rechtsgebieden een duidelijk en actueel gevaar voor zichzelf of anderen moet vormen voordat gedwongen opname mogelijk is, geldt dat niet in alle staten. Alleen het weigeren van behandeling betekent niet dat aan de plaatselijke wettelijke criteria voor onvrijwillige ziekenhuisopname is voldaan.
De begrippen begrijpen
Psychisch ziek: In juridische zin is de term ‘psychisch ziek’ minder duidelijk afgebakend dan bij de behandeling van psychische stoornissen. Geen enkele Amerikaanse staat, met uitzondering van Utah, gebruikt een lijst van erkende psychische aandoeningen om psychische ziekte te definiëren. De definitie verschilt per staat en wordt vaak in onduidelijke bewoordingen geformuleerd die beschrijven hoe psychische ziekte het denken en gedrag beïnvloedt.
Ernstige beperking: De interpretatie van deze term verschilt per staat. In algemene zin gaat het om het onvermogen van iemand om voor zichzelf te zorgen.
Omdat de feitelijke procedure per staat verschilt, is het verstandig om met een plaatselijke deskundige te spreken die u over de procedures in uw staat kan informeren. De volgende personen en instanties zijn het meest geschikt om u te adviseren:
- Een psychiater of uw huisarts
- Uw plaatselijke ziekenhuis
- Een advocaat die gespecialiseerd is in recht rond geestelijke gezondheidszorg.
- De politie in uw woonplaats
- De organisatie voor belangenbehartiging en rechtsbescherming in uw staat
Om vast te stellen dat iemand een gevaar vormt voor zichzelf of anderen en die persoon tijdelijk gedwongen vast te houden voor psychiatrische beoordeling of te laten ophalen, is een bevoegde civiele autoriteit, medisch medewerker of medewerker van een crisisteam nodig in de meeste staten.
In alle psychiatrische ziekenhuizen en instellingen ligt de nadruk op kortdurende opnames. De gemiddelde duur van een verblijf in een psychiatrische instelling voor een patiënt met een depressieve stoornis (MDD) was volgens een onderzoek uit 2019 6 dagen. Sommige mensen met ernstige klachten blijven daarentegen mogelijk langer. In dit onderzoek vond heropname vaak binnen 30 dagen na ontslag plaats.
Patiënten die zichzelf onvrijwillig aanmelden, willen mogelijk binnen een dag of twee weer vertrekken, ook als er medisch advies wordt gegeven. Als de patiënt tegen diens wil is opgenomen, wordt beoordeeld of die buiten de 24-uurszorg voor zichzelf kan zorgen.
Hoewel elke instelling eigen beleid en procedures heeft, hangt ontslag doorgaans af van enkele factoren:
- Medicatie volgens voorschrift innemen
- Eten
- Slapen
- Douchen
- Afwezigheid van symptomen die kenmerkend zijn voor de aandoening
Deze factoren beïnvloeden hoe snel een patiënt wordt ontslagen. Vóór het vertrek willen artsen en medewerkers zeker weten dat iedereen veilig is en geen gevaar vormt voor zichzelf of anderen.
