Alcoholmisbruik en mentale gezondheid hangen nauw samen. Veel drinken is schadelijk voor zowel uw lichamelijke als uw mentale gezondheid. Sommige mensen drinken mogelijk om de symptomen van hun psychische aandoening te verlichten. Mensen drinken om uiteenlopende redenen: om iets te vieren, voor de gezelligheid, om verdriet te delen of om hun zorgen te verdrinken. We kunnen alcohol gebruiken om onze stemming te veranderen: om ons moediger, rustiger, of zelfverzekerder te voelen. De effecten van alcohol zijn echter slechts tijdelijk. Door de effecten van alcoholontwenning op lichaam en geest voelen we ons vaak slechter wanneer de alcohol uitwerkt.
U denkt misschien dat alcohol uw overlevingsstrategie is of uw manier om met problemen om te gaan: een middel om stress, depressie, zorgen en andere moeilijke emoties te hanteren. U maakt zich misschien zorgen over hoe uw leven zou veranderen als u stopt met drinken of minder alcohol gaat gebruiken.
Afhankelijk zijn van alcohol om uw mentale gezondheid op peil te houden kan echter op zichzelf al problematisch zijn. U hoeft zich niet te schamen als u hulp zoekt, een hoogwaardige behandeling volgt in een luxe residentiële verslavingskliniek en een nieuwe verhouding tot alcohol onderzoekt.
Alcohol vertraagt de werking van het centrale zenuwstelsel. Het centrale zenuwstelsel reguleert gedachten en emoties en de communicatie tussen de hersenen en het lichaam. De meest directe effecten van alcohol treden op in de hersenen en veranderen hoe u zich voelt, denkt en handelt.
Volgens onderzoek gebruiken sommige mensen, vooral adolescenten, alcohol om met angst, stress en depressie om te gaan, en met situaties die ze anders moeilijk zouden kunnen hanteren.
Na een drukke of moeilijke dag kan een glas wijn of bier helpen om te ontspannen. Op de lange termijn kan het echter meer spanning, angst en depressie veroorzaken en het alcoholgebruik sterk doen toenemen. Dit gebeurt doordat alcohol de hersenen verandert, waardoor de voorraad neurotransmitters die angst van nature verlichten, afneemt. Daardoor kunnen we ons nog meer onder druk, angstig of somber voelen en denken dat we meer alcohol nodig hebben om met deze overweldigende spanningsgevoelens om te gaan.
Volgens onderzoek hebben mensen die aangeven alcohol als zelfmedicatie voor hun stemming te gebruiken een grotere kans om afhankelijk van alcohol te worden.
Daarnaast vermindert alcohol ons vermogen om helder te denken en weloverwogen beslissingen te nemen, wat de kans op gewelddadig of agressief gedrag kan vergroten. Dit komt doordat alcohol uw vermogen tot zelfreflectie, het verwerken van zintuiglijke prikkels en het oplossen van conflicten kan verminderen.
Sommige mensen zeggen dat alcohol hen helpt slapen. Hoewel alcohol de slaap op korte termijn kan bevorderen — met andere woorden, tijdens de eerste helft van de nacht — is de kans op slaapverstoringen in de tweede helft van de nacht, het diepste deel van onze slaapcyclus, veel groter. Een goede slaapkwaliteit is essentieel voor een optimale mentale gezondheid, emotionele stabiliteit en welzijn. Slaaptekort kan ons vermogen om normaal te functioneren en onze algehele levenskwaliteit aanzienlijk beïnvloeden.
Onze mentale gezondheid en ons welzijn worden door veel factoren beïnvloed, waaronder alcoholgebruik. Er bestaat een sterk verband tussen psychische aandoeningen en alcoholgebruik. Alcoholgebruik kan bijdragen aan het ontstaan en de ernst van psychische aandoeningen. Mensen met een psychische aandoening, of met een verhoogd risico daarop, zijn eerder geneigd alcohol te gebruiken en kunnen daardoor meer klachten ervaren.
Volgens een Australisch onderzoek heeft mogelijk één op de vijf mensen van 16 tot 85 jaar een psychische aandoening, en krijgt jaarlijks één op de twintig (5 procent) te maken met alcoholmisbruik of misbruik van andere middelen.
Een alcohol- of andere middelenverslaving komt vaak samen voor met een of meer psychische aandoeningen. Naar schatting heeft minstens 30–50 procent van de mensen met een alcohol- of drugsprobleem ook een psychische aandoening.
Naast de vele schadelijke effecten kan alcohol ongunstige wisselwerkingen hebben met de meeste geneesmiddelen die doorgaans bij psychische aandoeningen worden voorgeschreven, waaronder antidepressiva, vooral bij gebruik in kleine hoeveelheden (1 of 2 glazen per dag).
Hieronder volgt een overzicht van het verband tussen alcohol en psychische aandoeningen.
Mensen met klinisch ernstige alcoholproblemen vertonen vaak symptomen van angst en depressie. Omgekeerd vertonen mensen met klinisch aanzienlijke angstklachten en depressie vaak symptomen van alcoholproblemen.
De National Health and Medical Research Council adviseert mensen die voor psychische klachten worden behandeld hun alcoholgebruik met een zorgverlener te bespreken.
Het verband tussen alcoholgebruik en psychische klachten werkt in twee richtingen: alcoholafhankelijkheid vergroot de kans op het ontwikkelen van een psychische aandoening, en psychische aandoeningen kunnen het risico op alcoholafhankelijkheid verhogen. Zo komt depressie tweemaal zo vaak voor bij mensen met een alcoholverslaving. Ook hebben mensen met depressie en angststoornissen een meer dan viermaal zo grote kans op alcoholafhankelijkheid als mensen zonder deze aandoeningen.
Alcoholverslaving, mentale gezondheid, emotioneel welzijn en lichamelijke gezondheid hangen nauw samen. Alcohol gebruiken als tijdelijke oplossing voor moeilijke, belastende of onaangename emoties of situaties kan verleidelijk zijn. Het kan echter tot ernstige psychische problemen leiden.
U merkt misschien niet dat uw alcoholgebruik uw mentale gezondheid schaadt. Er kunnen echter waarschuwingssignalen zijn.
Symptomen van een verminderde mentale gezondheid door overmatig drinken zijn onder meer:
- Geheugenproblemen en moeite om herinneringen op te halen
- Concentratieproblemen
- Moeite om nieuwe dingen te leren
- Depressie of verlies van interesse
- Angst of overmatig piekeren
- Veelvuldige veranderingen in de persoonlijkheid
- Onduidelijk denken
Raadpleeg uw arts als u een van deze symptomen heeft.
Schadelijke manieren om met problemen om te gaan en de gevolgen voor het psychisch welzijn
Als u alcohol gebruikt om met stress en angst om te gaan, laat u de kans liggen om gezonde copingvaardigheden te ontwikkelen.
Gezonde copingvaardigheden zijn onder meer:
- Uw zorgen en problemen bespreken met familie en vrienden
- Professionele hulp zoeken
- Strategieën toepassen om stress te hanteren
- De volgende keer dat u met een probleem wordt geconfronteerd, kunt u zich meer overweldigd voelen en eerder geneigd zijn te drinken.
- Door slapeloosheid, katers en gezondheidsproblemen kunt u ook het gevoel krijgen minder goed met dagelijkse problemen om te kunnen gaan.
Psychische klachten door verbroken relaties
Dronkenschap en overmatig drinken kunnen tot ruzies leiden. Ook kunt u daardoor mensen om wie u geeft verwaarlozen of kwetsen.
Psychische aandoeningen
Alcohol kan de symptomen van psychische aandoeningen zoals angst en depressie verergeren. Minder of geen alcohol drinken heeft een direct positief effect op de stemming.
Alcohol gebruiken om sociale angst te verlichten kan de ontwikkeling van interpersoonlijke, relationele, sociale en copingvaardigheden belemmeren.
Ook kunt u:
- Afhankelijk worden van alcohol
- Ernstige angst ervaren in sociale situaties waarin geen alcohol beschikbaar is
- Sociale situaties gaan vermijden
- Sociale angst gaat verder dan verlegenheid. Het is angst die na de sociale gelegenheid aanhoudt.
Alcohol gebruiken om gevoelens te onderdrukken
De uitdrukking ‘zijn verdriet verdrinken’ beschrijft een veelvoorkomende reactie op pijnlijke emoties.
Soms weet u niet eens wat u van streek maakt. U weet alleen dat u zich vreselijk voelt en het even wilt vergeten.
Alcohol kan kortstondig verlichting bieden, maar dat is slechts tijdelijk. Uiteindelijk leidt het tot depressie en meer angst.
U merkt misschien dat u meer alcohol nodig heeft om verdoofd te blijven en uw emoties te negeren. Dit kan tot alcoholverslaving leiden.
Alcohol maakt ongewenst emoties los
Alcohol kan remmingen verminderen en negatieve emoties oproepen of versterken. Dit is een van de redenen waarom drinken u prikkelbaar, agressief of boos kan maken.
Deze emoties proberen te reguleren terwijl u dronken bent, kan leiden tot:
- Geweld
- Ruzies
- Zelfbeschadiging
- Suïcidale gedachten
Alcohol en boosheid
Alcohol kan onderdrukte emoties losmaken. Het kan ook gevoelens van razernij, boosheid en irritatie versterken. Dit kan tot diepe spijt leiden als u iemand schade heeft berokkend.
Alcohol en een laag zelfbeeld
Een laag zelfbeeld kan nadelig zijn voor:
- Kwaliteit van leven
- Relaties
- Prestaties
- Loopbaan
- Aanpassing aan de werkomgeving
- Mogelijkheden om geluk te ervaren
Alcohol is een tijdelijke en soms destructieve oplossing voor een hardnekkiger probleem. Het kan u ervan weerhouden manieren te vinden om met problemen om te gaan en uw zelfbeeld te verbeteren.
U kunt vaker gaan drinken of afhankelijk worden van alcohol. Daardoor kunt u zich op een manier gedragen die uw zelfbeeld verder verslechtert.
Alcohol en stress
U gebruikt misschien alcohol om stress te verlichten en tot rust te komen.
Aanvankelijk kan drinken u helpen ontspannen. Maar wanneer de effecten verdwijnen, blijven de spanning, de stress en de problemen die de stress veroorzaken bestaan. Ze kunnen zelfs erger zijn geworden, waardoor de behoefte of drang om te drinken toeneemt.
Alcohol, zelfbeschadiging en suïcide
Alcohol kan de kans op onvoorspelbaar of impulsief gedrag vergroten.
Er bestaat een sterk verband tussen alcoholverslaving, zelfverminking en suïcide. Bij alcoholmisbruik neemt uw suïciderisico toe.
Sommige effecten van alcohol ontregelen mensen met een alcoholverslaving emotioneel ingrijpend. Alcohol beïnvloedt de hersenschors, die verantwoordelijk is voor informatieverwerking en bewustzijn. Alcoholgebruik, vooral in grote hoeveelheden, belemmert het rationele denken.
Daarnaast onderdrukt alcohol de hersengebieden die gedrag remmen, waardoor remmingen afnemen en het oordeelsvermogen verslechtert. Dit verlies van remmingen leidt er doorgaans toe dat mensen meer alcohol drinken dan ze normaal zouden doen.
Alcohol kan uw stemming tijdelijk verbeteren, maar de voordelen zijn meestal van korte duur. Iemand kan zich tijdens dronkenschap blij voelen, maar de emotionele factoren die tot alcoholmisbruik hebben geleid, blijven bestaan nadat de roes is verdwenen.
Emoties bij alcoholgebruik
Alcohol beïnvloedt doorgaans drie basiscategorieën van emoties en stemmingen:
Pijnlijke gevoelens: Wanneer iemand alcohol drinkt om met onaangename gevoelens om te gaan, probeert diegene vaak angst, verdriet, gekwetstheid, rouw, jaloezie, schaamte, schuldgevoel, verlegenheid, of eenzaamheid te overwinnen.
Gelukkige gevoelens: Mensen die alcohol gebruiken om hun geluksgevoelens te sturen, willen doorgaans gevoelens van vreugde, zelfvertrouwen, algemene opwinding, spanning, eigenwaarde en verbondenheid in sociale situaties versterken. Volgens onderzoek zijn dit veelvoorkomende redenen om te drinken, vooral onder jongere mensen.
Gevoelens van ontspanning: Alcohol lijkt gevoelens van emotionele ontspanning op te roepen. Mensen beschrijven een gevoel van behaaglijkheid, zich geen zorgen maken over situaties en emotionele verdoving. Alcohol veroorzaakt deze effecten door de hoeveelheid van de neurotransmitter GABA te verhogen. Deze stof remt de werking van het zenuwstelsel en heeft een kalmerend effect.
Door alcohol veroorzaakte emotionele verdoving
Mensen die emotioneel lijden, kunnen alcohol gebruiken om hun gevoelens te verdoven. Door de effecten van dronkenschap kan alcoholgebruik tijdelijk een verdoofd gevoel geven. Overmatig drinken kan zelfs leiden tot black-outs en geheugenlacunes.
Hoewel een black-out aan een verdoofd gevoel kan bijdragen, is alcohol drinken tot het punt van een black-out schadelijk. Tijdens een black-out verliest iemand de controle over zijn impulsen en heeft diegene moeite om verstandige beslissingen te nemen.
Dit vergroot de kans op gevaarlijk gedrag, zoals rijden onder invloed of onbeschermde seks. De risico’s van overmatig alcoholgebruik wegen zwaarder dan het verdoofde gevoel dat het oplevert.
Emotionele vervlakking door alcohol
Omdat alcohol de hoeveelheid GABA verhoogt, kan het een kalmerend effect op het lichaam hebben. Sommige mensen gebruiken alcohol daarom om hun emoties tot rust te brengen, maar ook deze effecten zijn tijdelijk.
Als iemand na verloop van tijd meer gaat drinken en tolerantie opbouwt, is er meer alcohol nodig voor hetzelfde kalmerende effect. Omdat het lichaam gewend is aan een bepaalde hoeveelheid alcohol en het effect daarvan op de GABA-spiegel, kan iemand met alcoholtolerantie ontwenningsverschijnselen ervaren bij stoppen of minderen. Zonder alcohol om de GABA-spiegel te verhogen, krijgt het lichaam te maken met ontwenning, wat gevoelens zoals angst veroorzaakt.
Uiteindelijk verdwijnt de emotionele vervlakking die met alcoholgebruik gepaard gaat en wordt het nog moeilijker om emoties te reguleren.
Alcoholverslaving en emotionele mishandeling
Alcoholverslaving kan verwoestende gevolgen hebben voor gezinnen en persoonlijke relaties. Tijdens een periode van alcoholverslaving kunnen iemands emoties heftig en instabiel zijn, wat kan leiden tot woede, hysterie, huilbuien of zelfs verbale of lichamelijke mishandeling. Daardoor gaan anderen die persoon vermijden, uit angst of omdat ze de situatie niet aankunnen.
Mensen die alcohol misbruiken worden vaak gezien als oneerlijk, onbetrouwbaar, lichtgeraakt, en geen respect waard. Helaas behoren dergelijke gevoelens vaak tot de gevoelens die aanvankelijk tot alcoholmisbruik leiden. Daardoor blijft de vicieuze cirkel van misbruik bestaan en houdt deze zichzelf in stand.
Alcohol verandert de chemische balans in de hersenen en vergroot de kans op sombere of angstige gevoelens. Als u vaker bent gaan drinken en merkt dat u zich somber voelt, kan stoppen met alcohol helpen.
Deskundigen hebben waargenomen dat sombere mensen die alcohol dronken zich binnen enkele weken na het stoppen beter begonnen te voelen. Als u dit probeert en zich beter voelt, was alcohol waarschijnlijk de oorzaak van uw sombere stemming.
U merkt misschien dat u zich gelukkiger voelt en uw leven beter aankunt. Als uw sombere stemming echter aanhoudt en uw kwaliteit van leven negatief beïnvloedt, moet u hulp zoeken bij uw huisarts.
Signalen dat alcohol uw psychisch welzijn schaadt, zijn onder meer:
- Moeite hebben om te ontspannen en te slapen na het drinken
- Een slechte stemming hebben
- Terugkerende vermoeidheid en katerklachten
- Piekeren en stress ervaren in situaties en bij mensen waar u normaal gesproken geen last van zou hebben.
