Net als andere stoornissen en verslavingen kunnen eet stoornissen en alcoholisme dienen als copingmechanisme voor mensen die trauma hebben meegemaakt en onderliggende gevoelens van vrees, depressie, angst en stress of spanning ervaren.
Alcoholisme is een ernstige aandoening die vaker voorkomt dan mensen beseffen. Alcoholisme en eetstoornissen zoals boulimia en anorexia hangen vaak met elkaar samen.
Het verband tussen alcoholisme en eetstoornissen en ander middelen- of drugsmisbruik is duidelijk aangetoond:
Bijna 50% van de mensen met een eetstoornis maakt ook misbruik van drugs en/of alcohol.
25% van de mensen die behandeling zoeken voor een eetstoornis voldoet ook aan de criteria voor problemen met middelenverslaving, zo blijkt uit onderzoek.
Middelenverslaving komt vijf keer zo vaak voor bij mensen met een eetstoornis als in de algemene bevolking.
Alcohol, drugs en gedragingen die bij een eetstoornis horen, kunnen mensen helpen hun problemen, ongemak en zorgen te verdoven, maar tegen een hoge prijs.
Een langdurig beperkte inname van essentiële voedingsstoffen (door eetstoornissen) in combinatie met overmatig alcoholgebruik kan onherstelbare schade aan vitale organen veroorzaken, soms zelfs met de dood tot gevolg
Er bestaat een nauw verband tussen alcoholgebruik en eetstoornissen. Toch is dit niet altijd het geval, met name bij mensen met een dubbele diagnose.
Volgens onderzoek komen stoornissen in het alcoholgebruik en eetstoornissen doorgaans samen voor, omdat mensen met ongezonde eetpatronen alcohol vaak gebruiken om emoties te reguleren of als onderdeel van impulsief gedrag. De American Psychiatric Association onderscheidt expliciet vier categorieën eetstoornissen: boulimia nervosa, anorexia nervosa, eetbuistoornis, en eetstoornissen niet anderszins omschreven. De patronen van gelijktijdig voorkomen verschillen per subtype.
Eetstoornissen ontstaan meestal tijdens de adolescentie of vroege volwassenheid, maar kunnen ook veel later in het volwassen leven ontstaan. Mensen met een stoornis in het alcoholgebruik en een eetstoornis hebben vaak hetzelfde zelfdestructieve persoonlijkheidstype, gekenmerkt door neurotische, perfectionistische neigingen en dramatische, impulsieve trekken.
Deze kenmerken laten zien dat mensen met een eetstoornis vaak alcohol gebruiken of misbruiken om om te gaan met de dagelijkse uitdagingen en stress die uit hun eetstoornis voortkomen. Eetstoornissen worden vaak als verslavingsstoornissen geclassificeerd en de overgrote meerderheid van de mensen met een eetstoornis heeft een verslavingsprobleem. Alcoholgebruik en eetproblemen komen vaker samen voor bij mensen met een verslavingsgevoelige persoonlijkheid.
Volgens onderzoek hebben mensen met een eetstoornis die ook drugs gebruiken ernstigere symptomen en slechtere uitkomsten dan mensen met een eetstoornis die geen drugs gebruiken. Ook duurt hun herstel langer, functioneren zij na behandeling minder goed en vallen zij vaker terug.
Onderzoeken tonen aan dat:
Sommige mensen alcohol gebruiken om met hun eetstoornis om te gaan (bijvoorbeeld door drugs en alcohol te gebruiken ter vervanging van eetstoornisgedrag, om de negatieve gevolgen van dat gedrag op te vangen of om het leed dat door een eetstoornis ontstaat te vermijden of te verdoven)
Mensen bij wie eetproblemen en alcoholisme samen voorkomen meer geneigd zijn tot het ontwikkelen en vertonen van impulsiviteit.
Mensen met een eetbuistoornis eerder dan mensen met andere eetstoornissen meer alcohol per gelegenheid drinken en dit ook vaker doen.
Negatieve gevoelens, groepsdruk en lichamelijke pijn of verleiding de kans op overmatig drinken en eetbuien vergroten.
De hoeveelheid alcohol die iemand gebruikt en de negatieve gevolgen van drinken samenhangen met eetbuigedrag, dat bij verschillende eetstoornissen voorkomt.
Mensen met boulimia nervosa twee keer zo vaak alcohol misbruiken als mensen met andere eetstoornissen.
Eetstoornissen zijn afwijkingen in eet- en bewegingspatronen die voortkomen uit ontregelende en verontrustende emoties en gedachten. Eetstoornissen kunnen schadelijke gevolgen hebben voor de lichamelijke, psychische en sociale gezondheid.
Er zijn psychologische, biologische en maatschappelijke risicofactoren. Eetstoornissen hangen samen met verlaagde niveaus van de neurotransmitters serotonine en dopamine in de hersenen. Naast stoornissen in het drugsgebruik kunnen eetstoornissen samengaan met psychische aandoeningen zoals angststoornissen en een depressieve stoornis.
Ongeacht het type eetstoornis zijn de risicofactoren hetzelfde. Veelvoorkomende risicofactoren zijn:
- Kritiek krijgen op uw uiterlijk, vooral uw gewicht, van vrienden, familie en zorgprofessionals.
- Overgewicht hebben als kind en adolescent
- Een diagnose van een stemmingsstoornis krijgen
- Een sterke nadruk op perfectionisme, vooral wanneer dit in uw jeugd door uw sociale of familiale omgeving werd gestimuleerd, kan schadelijk zijn.
- Impulsiviteit vertonen
- Ernstig lijden doormaken
Hoewel vaak wordt gedacht dat eetstoornissen alleen meisjes, adolescenten en vrouwen treffen, kan iedereen deze stoornissen ontwikkelen. Bijna 18 procent van de non-binaire personen en transgender personen vertoonde het afgelopen jaar eetstoornisgedrag, tegenover 1,8 procent van de cisgender vrouwen en 0,2 procent van de cisgender mannen, zo blijkt uit onderzoek (mannen en vrouwen die zich identificeren met hetzelfde gender als hun bij de geboorte is toegewezen).
Eetstoornissen komen ook vaker voor bij homoseksuele, biseksuele, lesbische en andere niet-heteroseksuele personen dan bij heteroseksuele cisgender mannen en vrouwen.
Eetstoornissen veroorzaken levensbedreigende lichamelijke schade. Bij iemand met een eetstoornis kunnen de volgende aandoeningen optreden:
- Schildklieraandoening
- Hypoglykemie
- Haaruitval of alopecia
- Ademhalingsfalen
- Hepatitis
- Hersenatrofie of krimp van de hersenen
- Hartaandoeningen zoals mitralisklepprolaps
Een stoornis in het alcoholgebruik kan elk deel van het lichaam en ieder aspect van iemands leven schaden. Mogelijke nadelige gevolgen van overmatig alcoholgebruik zijn:
- Lispelend spreken
- Ondervoeding
- Seksuele functiestoornissen
- Black-outs
- Hallucinaties
- Problemen in relaties met anderen
- Financiële problemen
- Problemen op het werk
Alcohol en eetstoornissen kunnen langdurige gezondheidsschade veroorzaken. De meest voorkomende alcoholgerelateerde gezondheidsproblemen zijn:
- Infectieziekten
- Diabetes
- Kanker
- Neuropsychiatrische aandoeningen
- Hart- en vaatziekten
- Leverschade, die kan leiden tot cirrose
- Alvleesklieraandoeningen
- Onopzettelijk en opzettelijk letsel
De combinatie van alcoholgebruik en eetstoornissen vergroot de kans op voedingsgerelateerde gezondheidsproblemen, zoals problemen door een tekort aan vitamine B1 (thiamine).
Anorexia nervosa wordt gekenmerkt door weigering of onwil om een normaal, gezond lichaamsgewicht passend bij leeftijd en lengte te behouden, een overweldigende angst om aan te komen en ondervoeding. Anorexia wordt onderverdeeld in twee subtypen: het beperkende type, gekenmerkt door extreem lijnen, en het eetbuien-/purgerende type, gekenmerkt door perioden van zelfopgewekte eetbuien en/of purgeren door braken of het gebruik van diuretica.
Mensen met anorexia hebben een sterk vertekend zelfbeeld, vooral wat betreft hun lichaamsbeeld, waarbij zij zichzelf als te zwaar zien terwijl ze abnormaal mager zijn. Vaak negeren zij de ernst van hun ongezonde gewicht. Anorexia treft mensen van verschillende leeftijden; de gemiddelde leeftijd waarop de aandoening begint ligt tussen 14 en 18 jaar. De aandoening komt veel voor bij vrouwen en kent een hoog terugvalpercentage. In extreme omstandigheden kan ondervoeding leiden tot medische problemen en zelfs overlijden.
Anorexia nervosa: signalen en symptomen om op te letten
- Aanzienlijk gewichtsverlies
- Obsessie met gewicht, calorieën, voeding, grammen vet en lijnen
- Duizeligheid
- Voortdurend zeggen dat men ‘dik’ of te zwaar is, zelfs na aanzienlijk gewichtsverlies.
- Een sterke behoefte aan overheersing of controle
- Voortdurend proberen maaltijden of sociale gelegenheden waarbij wordt gegeten te vermijden
- Flauwvallen
- Zich terugtrekken uit de gebruikelijke vriendenkring en activiteiten
- Afzondering en onzichtbaarheid
Bij anorexia komt gelijktijdige middelenverslaving minder vaak voor dan bij een eetbuistoornis en boulimia. De meerderheid van de mensen met zowel alcoholisme als anorexia gebruikt alcohol om de eetlust te beheersen. Alcohol drinken op een lege maag vergroot de kans op alcoholvergiftiging, alcoholgerelateerd letsel en geheugenverlies.
Boulimia nervosa is een eetstoornis die wordt gekenmerkt door terugkerende eetbuien (het eten van grote hoeveelheden voedsel in korte tijd, met een gevoel van controleverlies), gevolgd door purgeren. Mensen met boulimia gebruiken regelmatig ingrijpende methoden voor gewichtsbeheersing om eetbuien te compenseren, zoals:
- Braken
- Misbruik van laxeermiddelen, eetlustremmers of diuretica
- Extreme diëten of vasten
- Zware lichamelijke inspanning
Voor de diagnose boulimia nervosa moet iemand gedurende drie maanden minstens tweemaal per week eetbuien en ongepast purgeergedrag hebben vertoond. Mensen met boulimia en alcoholisme hebben meestal zowel eetbuien als perioden van overmatig drinken voordat zij purgeren. Bij bingedrinken drinkt iemand in korte tijd buitensporige hoeveelheden alcohol. Adolescenten met boulimia die ook alcohol misbruiken, vertonen vaker risicovol gedrag zoals diefstal, suïcidepogingen en onveilige seks.
De eetbuistoornis, tot voor kort formeel ingedeeld als een eetstoornis niet anderszins omschreven, wordt gekenmerkt door terugkerende eetbuien zonder de corrigerende of compenserende strategieën voor gewichtsbeheersing die bij boulimia nervosa horen.
Mensen die regelmatig eetbuien hebben, ervaren tijdens een eetbui controleverlies, gevolgd door intense schuldgevoelens of schaamte. Om als eetbuistoornis te worden aangemerkt, moet iemand gedurende zes maanden gemiddeld tweemaal per week eetbuien hebben.
In tegenstelling tot boulimia en anorexia is een eetbuistoornis niet zeldzaam bij mannen en komt deze het vaakst voor bij volwassenen. Een eetbuistoornis vergroot het risico op obesitas en de algemene medische problemen die met overgewicht samenhangen. Mensen met een eetbuistoornis hebben vaak zowel eetbuien als perioden van overmatig alcoholgebruik, maar anders dan mensen met boulimia purgeren zij de alcohol daarna niet.
Omdat veel mensen met een eetbuistoornis obesitas hebben, moeten zij grotere hoeveelheden alcohol drinken om de effecten ervan te ervaren. Hierdoor nemen alcoholgerelateerde gezondheidsrisico’s, zoals cirrose en andere leveraandoeningen, toe.
‘Drunkorexia’ is een informele term voor de ongezonde gewoonte om vrijwel niets te eten, zodat iemand overmatig kan drinken zonder aan te komen. Mensen met drunkorexia beperken hun calorie-inname door zichzelf uit te hongeren, om de calorieën uit alcohol te compenseren.
Omdat alcohol geen voedingskundige voordelen biedt, kunnen mensen met deze aandoening snel ondervoed raken, naast alle lichamelijke en sociale risico’s die met alcoholisme samenhangen.
Drunkorexia komt het vaakst voor bij vrouwen in de studentenleeftijd, hoewel ook gevallen zijn beschreven bij mannen en oudere mensen van beide geslachten. Veel onderzoekers leggen bij deze groep een verband met de prominente culturele rol van alcoholgebruik, groepsdruk en de angst van vrouwelijke studenten voor de ‘freshman 15’: de gevreesde gewichtstoename in het eerste studiejaar.
Aanvankelijk is het mogelijk niet duidelijk dat iemand met drunkorexia te maken heeft, omdat er in het begin geen aanzienlijk gewichtsverlies optreedt. Wanneer dit gedrag echter langdurig aanhoudt, kan het een groot probleem worden.
Stoornissen in het alcoholgebruik en eetstoornissen komen vaak samen voor met andere psychische aandoeningen. Sommige gecontroleerde onderzoeken hebben aangetoond dat het schijnbaar gelijktijdig voorkomen van eetstoornissen en stoornissen in het middelengebruik deels het gevolg is van andere psychiatrische aandoeningen.
Volgens onderzoek kunnen patiënten met beide aandoeningen problemen hebben met impulsbeheersing. Dit hangt ook sterk samen met persoonlijkheidsstoornissen, waaronder de borderlinepersoonlijkheidsstoornis en de obsessieve-compulsieve stoornis. Als aanjagers van middelengebruik, gelijktijdige eetproblemen en psychiatrische problemen worden kindermishandeling, seksueel misbruik en disfunctioneren binnen het gezin als gemeenschappelijke factoren beschouwd.
Deze categorie omvat eetstoornissen die niet voldoen aan de diagnostische criteria voor andere eetstoornissen, maar wel klinische eetstoornissen zijn.
Voorbeelden zijn:
- Atypische anorexia nervosa
- Eetbuistoornis of boulimia met een lage frequentie of beperkte duur
- Purgeerstoornis
- Nachtelijk-eetsyndroom
OSFED kan zich uiten in verschillende gedragsmatige, lichamelijke en emotionele symptomen. Naast sommige of alle symptomen van eetstoornissen kunnen ook de volgende verschijnselen aanwezig zijn:
- Voedsel bewaren of verstoppen
- Extreme angst om in het openbaar te eten
- Overmatige hoeveelheden water of andere vloeistoffen drinken ter vervanging van voedsel is ongezond.
- Voortdurend gebruik van muntkauwgom of mondwater
- Flauwvallen
- Vaak ziek zijn door de invloed van eetstoornisgedrag op het immuunsysteem.
Eetstoornissen gaan niet altijd gepaard met een professionele diagnose. Veel mensen hebben een of meer ongezonde of verstoorde eet gedragingen die niet voldoen aan de diagnostische criteria voor OSFED of andere eetstoornissen. Toch kunnen alle vormen van verstoord eetgedrag die samengaan met een stoornis in het middelengebruik negatieve gezondheidsgevolgen hebben.
