Zijn ADD en ADHD hetzelfde of verschillen ze van elkaar? Ja, ze verschillen, en dat verschil is belangrijker dan u denkt. ADD en ADHD zijn beide stoornissen die het leven van een kind of volwassene kunnen beïnvloeden (al worden ze vaak bij kinderen vastgesteld). ADD en ADHD hebben symptomen gemeen, maar zijn niet hetzelfde. ADD is een vorm van ADHD zonder friemelen of voortdurend bewegen. De grens tussen beide is echter niet duidelijk. Om ADD en ADHD goed van elkaar te onderscheiden, is meer uitleg nodig. Hieronder leest u daar alles over.
ADHD is een van de meest voorkomende neurobiologische ontwikkelingsstoornissen bij kinderen, maar komt ook bij volwassenen voor. ADHD kan invloed hebben op emoties, gewoonten en het vermogen om nieuwe dingen te leren.
Er zijn drie vormen van ADHD:
- Overwegend onoplettend type (de vorm die meestal ADD wordt genoemd)
- Overwegend hyperactief-impulsief type
- Gecombineerd type (hyperactiviteit en impulsiviteit)
ADD is een subtype en een verouderde term voor ADHD. Iemand met ADD (ADHD van het overwegend onoplettende type) heeft voldoende kenmerken van onoplettendheid (of snelle afleidbaarheid), maar is niet hyperactief of impulsief. Mensen met hyperactief-impulsieve ADHD vertonen daarentegen een patroon van onoplettendheid en/of hyperactiviteit-impulsiviteit dat hun functioneren en ontwikkeling belemmert.
Aandachtstekortstoornis (ADD) is een vroegere benaming voor ADHD. De term aandachtstekortstoornis werd gebruikt voor iemand die moeite had met concentreren, maar niet hyperactief was. In mei 2013 publiceerde de American Psychiatric Association de vijfde editie van de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5). In de DSM-5 werden de criteria voor het vaststellen van deze stoornis herzien. De term ADD is inmiddels vervangen door ADHD, dat verder wordt ingedeeld in verschillende categorieën of subtypen.
Typen
1. Overwegend onoplettend type
Met de term ADD wordt meestal ADHD van het overwegend onoplettende type bedoeld. Dit betekent dat iemand voldoende kenmerken van onoplettendheid (of snelle afleidbaarheid) vertoont, maar niet hyperactief of impulsief is.
2. Overwegend hyperactief-impulsief type
Dit type wordt vastgesteld wanneer iemand hyperactiviteit en impulsiviteit vertoont, maar geen onoplettendheid.
3. Gecombineerd type
Wanneer iemand kenmerken van onoplettendheid, hyperactiviteit en impulsiviteit vertoont, wordt ADHD van het gecombineerde type vastgesteld.
Aandachtsdeficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis (ADHD) komt niet alleen bij kinderen voor: 30 tot 70 procent van de kinderen met ADHD houdt ook als volwassene symptomen. Bovendien kunnen volwassenen bij wie ADHD in de kindertijd nooit is vastgesteld, later in hun leven duidelijkere symptomen krijgen die problemen op het werk of in relaties veroorzaken. Veel mensen weten niet dat ze ADHD hebben en begrijpen daardoor niet waarom hun ambities buiten bereik lijken te blijven.
Bij volwassenen ziet ADHD er iets anders uit dan bij kinderen. Volwassenen komen mogelijk vaak te laat op hun werk of bij belangrijke gelegenheden. Ze beseffen soms dat dit hen belemmert om hun doelen te bereiken, maar het lukt hun toch niet om op tijd te komen. Volwassenen met ADHD kunnen moeite hebben om prioriteiten te stellen en taken te beginnen en af te ronden. Ze zijn ongeorganiseerd, onrustig en snel afgeleid. Sommige mensen met ADHD hebben moeite om zich tijdens het lezen te concentreren. Niet geconcentreerd kunnen blijven en taken niet kunnen afronden, kan loopbanen, doelen en relaties ontregelen. Problemen met zelfbeheersing komen vaak voor bij volwassenen met ADHD. Dit kan leiden tot:
- Moeite om woede te beheersen.
- Impulsief handelen.
- Een uitbarsting waarbij obscene of kwetsende gedachten worden geuit.
Misschien heeft u gehoord dat de termen aandachtstekortstoornis (ADD) en aandachtsdeficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis (ADHD) door elkaar worden gebruikt. Aandachtstekortstoornis (ADD) en aandachtsdeficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis (ADHD) zijn hetzelfde; het enige verschil is dat ADHD in de afgelopen drie decennia verschillende namen heeft gehad. Door verder onderzoek neemt de kennis toe, en de term is aangepast om die kennis te weerspiegelen.
Wanneer mensen horen dat ADD en ADHD hetzelfde zijn, kan dat hen van streek maken of frustreren. Ze vinden dat de letter ‘H’, die voor hyperactiviteit staat, hen of hun kind niet goed beschrijft. Het kan helpen om te begrijpen hoe de naam door de tijd heen is veranderd.
Zorgverleners gebruiken de vijfde editie van de Diagnostic and Statistical Manual (DSM-5) van de American Psychiatric Association om ADHD vast te stellen. Deze diagnostische criteria zorgen ervoor dat mensen met ADHD goed worden herkend en behandeld. Het gebruik van dezelfde criteria in verschillende regio’s kan ook helpen om vast te stellen hoeveel kinderen ADHD hebben en welke invloed dit heeft op de volksgezondheid.
Hieronder staan de criteria voor elk type ADHD volgens de DSM-V.
Onoplettendheid
Zes of meer symptomen van onoplettendheid bij kinderen jonger dan zestien jaar, of vijf of meer symptomen bij jongeren en volwassenen van zeventien jaar en ouder; de kenmerken van onoplettendheid zijn minstens zes maanden aanwezig en passen niet bij het ontwikkelingsniveau:
- Besteedt bij schoolwerk, op het werk of bij andere bezigheden vaak onvoldoende aandacht aan details of maakt slordige fouten.
- Heeft vaak moeite om de aandacht bij taken of ontspannende activiteiten te houden.
- Lijkt vaak niet te luisteren wanneer hij of zij rechtstreeks wordt aangesproken.
- Negeert vaak aanwijzingen en maakt schoolwerk, huishoudelijke taken of werkzaamheden niet af (raakt bijvoorbeeld de aandacht kwijt of wordt afgeleid).
- Heeft moeite om overzicht te houden over taken en activiteiten.
- Vermijdt vaak taken die langdurige geestelijke inspanning vereisen (zoals schoolwerk of huiswerk), heeft er een hekel aan of is terughoudend om eraan te beginnen.
- Raakt vaak spullen kwijt die nodig zijn voor taken en activiteiten (bijvoorbeeld schoolmateriaal, potloden, boeken, gereedschap, portemonnees, sleutels, papieren, brillen en mobiele telefoons).
- Is gemakkelijk afgeleid.
- Is vaak vergeetachtig bij dagelijkse activiteiten.
Hyperactiviteit en impulsiviteit
Zes of meer symptomen van hyperactiviteit-impulsiviteit bij kinderen jonger dan 16 jaar, of vijf of meer symptomen bij jongeren en volwassenen van 17 jaar en ouder; de symptomen van hyperactiviteit-impulsiviteit zijn minstens zes maanden aanwezig, zijn verstorend en passen niet bij het ontwikkelingsniveau van de persoon:
- Friemelt vaak, tikt met handen of voeten of draait op de stoel.
- Staat vaak op in situaties waarin wordt verwacht dat hij of zij blijft zitten.
- Rent vaak rond of klimt op plaatsen waar dat niet passend is (bij jongeren of volwassenen kan dit beperkt blijven tot een gevoel van rusteloosheid).
- Kan vaak niet rustig spelen of aan vrijetijdsactiviteiten deelnemen.
- Is vaak voortdurend bezig, alsof hij of zij ‘door een motor wordt aangedreven’.
- Praat vaak aan één stuk door.
- Geeft vaak antwoord voordat de vraag volledig is beantwoord.
- Heeft moeite om op zijn of haar beurt te wachten.
- Onderbreekt anderen vaak of dringt zich op (mengt zich bijvoorbeeld ongevraagd in gesprekken of spelletjes).
Volwassenen met ADHD
ADHD is een aandoening die tot ver in de volwassenheid kan voortduren. Voor het vaststellen van ADHD bij volwassenen en jongeren van 17 jaar of ouder zijn slechts vijf symptomen nodig, tegenover zes bij jongere kinderen. Op latere leeftijd kunnen de symptomen er anders uitzien. Hyperactiviteit bij volwassenen kan zich bijvoorbeeld uiten als ernstige rusteloosheid of als zoveel energie dat anderen er moe van worden.
Iemand met ADHD van het gecombineerde type heeft symptomen van zowel onoplettendheid als hyperactiviteit. ADD is een oudere naam voor het overwegend onoplettende type. Volgens de huidige diagnostische criteria kan iemand bij ADHD van het gecombineerde type tegelijkertijd symptomen van hyperactiviteit en onoplettendheid hebben.
Hoewel ADHD niet kan worden genezen, zijn veel symptomen die het functioneren belemmeren en klachten veroorzaken te beheersen met een combinatie van medicatie (waaronder Concerta, Ritalin, Adderall en Vyvanse) en psychosociale begeleiding. Kalenders, agenda’s, takenplanners en timers zijn voorbeelden van hulpmiddelen voor het organiseren die mensen met ADHD kunnen helpen beter te functioneren.
Therapieën voor ADHD
Psycho-educatie
Bij psycho-educatie wordt u of uw kind aangemoedigd om over ADHD en de gevolgen ervan te praten. Dit kan kinderen, jongeren en volwassenen helpen hun ADHD-diagnose te begrijpen en met de aandoening te leren omgaan en leven.
Gedragstherapie
Gedragstherapie biedt ondersteuning aan verzorgers van kinderen met ADHD. Daarbij kunnen naast ouders ook leerkrachten worden betrokken. Gedragsregulatie is een vorm van gedragstherapie waarbij een beloningssysteem wordt gebruikt om uw kind aan te moedigen te proberen de ADHD te beheersen.
Oudertraining en voorlichtingsprogramma’s
Als u een oudertraining of voorlichtingsprogramma krijgt aangeboden, betekent dat niet dat u een slechte ouder bent geweest. Het programma leert ouders en verzorgers hoe ze gedrag kunnen bijsturen en versterkt hun vertrouwen in hun vermogen om hun kinderen te helpen en de onderlinge relatie te verbeteren.
Socialevaardigheidstraining
Bij socialevaardigheidstraining oefent u of uw kind met rollenspellen. Door te zien welke invloed het eigen gedrag op anderen heeft, leert u of uw kind hoe te handelen in sociale situaties.
Andere benaderingen
Voeding
Voor mensen met ADHD is een evenwichtig voedingspatroon belangrijk. Laat geen voedingsmiddelen weg zonder eerst een arts te raadplegen.
Sommige mensen merken mogelijk een verband tussen wat ze eten en de ernst van hun ADHD-symptomen. Houd in dat geval een dagboek bij van wat u eet en drinkt en van uw gedrag daarna. Raadpleeg uw arts, die u kan doorverwijzen naar een diëtist (een zorgverlener die gespecialiseerd is in voeding).
Voedingssupplementen
Sommige onderzoeken wijzen erop dat supplementen met omega 3- en omega 6-vetzuren mogelijk gunstig zijn voor mensen met ADHD, maar er is weinig bewijs dat dit ondersteunt.
Raadpleeg uw arts voordat u supplementen gebruikt. Sommige kunnen namelijk op onvoorspelbare wijze een wisselwerking met medicijnen hebben of de werking ervan verminderen.
Houd er ook rekening mee dat sommige supplementen niet langdurig mogen worden ingenomen, omdat ze zich in uw lichaam tot schadelijke hoeveelheden kunnen ophopen.
Hoewel ADHD een levenslange strijd kan zijn, geeft herkenning al in de vroege kindertijd een kind een voorsprong bij het leren leven met en beheersen van de symptomen, en in sommige gevallen bij het volledig laten verdwijnen ervan.
