ADHD versus angst: twee begrippen die vaak als elkaars spiegelbeeld worden gezien. Toch zijn ze niet wezenlijk hetzelfde: er zijn aanzienlijke verschillen in symptomen en oorzaken, en daarmee ook in de behandeling. Volgens statistieken kampt gemiddeld de helft van de mensen met ADHD ook met een sociale-angststoornis. ADHD en angst zijn verschillende aandoeningen, maar beide hebben ingrijpende, traumatische gevolgen voor het leven van de betrokkenen en hun families.
ADHD (aandachtsdeficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis bij volwassenen) wordt doorgaans gezien als een aandoening die samenhangt met moeite om de aandacht vast te houden, aandachts- en concentratieproblemen, afleidbaarheid, creativiteit, impulsief gedrag en hyperactiviteit. ADHD ontstaat meestal door genetische factoren, ontwikkelingsproblemen en bepaalde omgevingsfactoren en leidt tot een laag zelfbeeld, slechte prestaties op het werk of op school, instabiele relaties en vele andere problemen.
Angst wordt daarentegen beschouwd als een psychische aandoening die wordt gekenmerkt door aanhoudende angstgevoelens, zoals paniekaanvallen, onbehagen, een gevoel van gevaar of naderend onheil, slaapproblemen, hartkloppingen, misselijkheid, hyperventilatie, duizeligheid, piekeren, kortademigheid en het impulsief vermijden van gevreesde voorwerpen en plaatsen. Angst kan ontstaan door allerlei factoren, waaronder omgevingsstress, erfelijkheid, middelenmisbruik of ontwenning, de hersenchemie en tal van andere medische aandoeningen.
Aandachtsdeficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis bij volwassenen is een chronische psychische en neurologische ontwikkelingsstoornis die leidt tot impulsiviteit, hyperactiviteit en rusteloosheid. De aandoening begint meestal in de kindertijd en blijft bij veel mensen tot in de volwassenheid bestaan.
Er zijn ook gevallen gezien waarin de symptomen pas op volwassen leeftijd optreden. De symptomen van ADHD zijn bij kinderen duidelijker zichtbaar dan bij volwassenen. Bij volwassenen neemt de hyperactiviteit af, maar kunnen andere symptomen, zoals rusteloosheid en enige moeite met concentratie en aandacht, blijven bestaan.
Uit cijfers van de CDC (Centers for Disease Control and Prevention) blijkt dat gemiddeld 9,4 procent (6,1 miljoen) van de kinderen tussen 2 en 17 jaar minstens eenmaal in hun leven de diagnose ADHD heeft gekregen.
Signalen en symptomen
De symptomen van ADHD verschillen per persoon, afhankelijk van de leeftijd en de ernst van de problemen. Veel volwassenen weten niet eens dat ze deze aandoening hebben. Hieronder lichten we enkele signalen toe die kunnen helpen bij het vaststellen van deze aandoening:
- Hyperactiviteit (rusteloosheid bij volwassenen)
- Impulsiviteit
- Onoplettendheid
- Storend gedrag
- Moeite met tijd indelen
- Moeite met meerdere taken tegelijk uitvoeren
- Moeite met plannen
- Lage frustratietolerantie
- Overmatige activiteit
- Af en toe stemmingswisselingen
- Moeite met omgaan met stress
- Een kort lontje
- Moeite met organiseren
- Oorzaken
De precieze oorzaken van ADHD worden nog onderzocht. Hieronder bespreken we enkele bekende factoren die verantwoordelijk zijn voor deze aandoening:
Omgevingsfactoren
Bepaalde omgevingsfactoren, zoals blootstelling van kinderen aan een omgeving met veel lood
- polychloorbifenylen
- organofosfaat
- chloorpyrifos
- dialkylfosfaat
- blootstelling aan tabaksrook
- blootstelling aan nicotine tijdens de zwangerschap
- Genetische oorzaken
In veel gevallen blijkt ADHD door afwijkende genen van generatie op generatie te worden doorgegeven. Andere factoren die een rol spelen zijn een laag geboortegewicht, vroeggeboorte, ernstige verwaarlozing of sociale deprivatie en infecties tijdens de zwangerschap.
Ontwikkelingsafwijkingen
Het zenuwstelsel is verantwoordelijk voor het normale en goede functioneren van ons lichaam. Elke afwijking daarin kan ernstige gevolgen hebben. Neurologische problemen tijdens cruciale ontwikkelingsprocessen kunnen daarom een factor vormen bij stemmingsstoornissen die ADHD veroorzaken.
Hoewel er geen nauwkeurige definitie van een angstaanval bestaat op basis van symptomen en intensiteit, gaat het om emotionele pijn die samenhangt met een vecht-of-vluchtreactie en een onaangename situatie. Bij een angstaanval ervaart iemand bepaalde onprettige gevoelens: gevaar, ontzetting en aanhoudende, onredelijke, intense angst.
Hoewel een angstaanval minder intens is dan een paniekaanval, heeft deze acute gevolgen voor de geestelijke gezondheid. Uit statistieken blijkt dat angst de meest voorkomende psychotische stoornis is, die jaarlijks 40 miljoen volwassenen van 18 jaar en ouder treft (18,1 procent van de totale bevolking).
Symptomen van een angstaanval
De symptomen van een gegeneraliseerde-angststoornis of angstaanval zijn doorgaans niet minder ernstig dan die van ADHD en zijn daarnaast ook neerslachtig van aard. Angst, dreiging, een gevoel van ontzetting, gevoelens van vervreemding en samenhang met depressie zijn enkele veelvoorkomende symptomen van een angstaanval. De symptomen verschillen bovendien in meer of mindere mate van man tot man en van vrouw tot vrouw. Hieronder worden de symptomen besproken:
- Lichamelijke signalen
- Snel vermoeid raken
- Rusteloosheid
- Spijsverteringsproblemen
- Spierspanning in nek en schouders
- Zweterige of koude handen
- Hoofdpijn
- Somatische symptomen (zweten, misselijkheid, diarree)
- Bruxisme (tandenknarsen en kaakklemmen)
- Een bonzend hart (hartkloppingen)
- Vaak plassen
- Psychische signalen
- Nachtmerries
- Concentratieproblemen
- Een opgejaagd gevoel
- Voortjagende gedachten
- Woedeaanvallen
- Sociale situaties vermijden
- Aanklampend gedrag
- Weigeren om naar het werk of naar school te gaan
- Angst om van dierbaren gescheiden te worden
- Prikkelbaarheid
Doordat er meer overeenkomsten dan verschillen zijn, is het vaak lastig om beide van elkaar te onderscheiden. Uw antwoorden op de volgende vragen helpen bij het vaststellen of het om ADHD of een angstprobleem gaat:
- Cijfert u zichzelf weg?
- Bent u bang om naar school of naar het werk te gaan, of heeft u op zulke plaatsen zelfs heimwee?
- Bent u een piekeraar? Vraag uzelf af of u zorgen heeft die vaak niet verdwijnen, wat u ook doet. Maken die zorgen het vaak moeilijk om uw taken af te ronden?
- Voelt u zich ongemakkelijk en onrustig wanneer u uw huis moet verlaten?
- Komen angststoornissen of ADHD in uw familie voor?
In veel gevallen kan iemand met beide aandoeningen tegelijk te maken hebben. In dat geval is het zinvoller om eerst de angst te behandelen en vervolgens maatregelen te nemen om de resterende symptomen van ADHD weg te nemen.
Volgens de Nation Alliance on Mental Illness (NAMI) vertonen de symptomen van ADHD en angst veel overeenkomsten. Daardoor krijgen mensen met angstklachten in veel gevallen ten onrechte de diagnose ADHD. Als iemand tegelijkertijd angst en ADHD heeft, heeft dat geen nadelige gevolgen.
Oorzaken en gevolgen van slapeloosheid door angst
Anders zal ADHD-medicatie niet helpen om de angst te verminderen. Tegelijkertijd zal deze de angst verergeren. Hieronder bekijken we daarom enkele fundamentele verschillen tussen de symptomen van beide aandoeningen, om problemen met uw geestelijke gezondheid te voorkomen:
Verschillende lichamelijke symptomen
Het belangrijkste verschil tussen ADHD en angst kan worden vastgesteld door naar de lichamelijke signalen te kijken. Angst kan zich uiten in lichamelijke verschijnselen zoals een snellere hartslag, hyperventilatie, bevende of trillende handen, zweten en buikpijn. Deze zijn te onderscheiden van lichamelijke symptomen zoals gebrekkige zelfbeheersing, spontaan handelen en niet langere tijd op één plek kunnen blijven of zitten.
Verschillen in concentratieproblemen en afleidbaarheid
Het belangrijkste verschil tussen de twee psychische stoornissen kan eenvoudig worden achterhaald door te kijken waarom iemand zich niet kan concentreren: raakt iemand gemakkelijk afgeleid, of komt het door onrustige en alarmerende gedachten? Als iemand afgeleid raakt of zich niet kan concentreren door bedreigende en angstige gedachten, is de kans groter dat er sprake is van een angststoornis of paniekstoornis. Als iemand zich niet kan concentreren doordat de aandacht gemakkelijk verslapt of wordt afgeleid, is de kans op ADHD groter.
Verschillen in creativiteit
Creatief denken vereist een geest die vrij is van stress en dreiging. Als u zich voortdurend angstig en onrustig voelt en alarmerende gedachten heeft, kunt u niet creatief denken. Daarentegen blijken mensen met ADHD over meer creatieve vaardigheden te beschikken. ADHD bevordert creativiteit en onderzoekers hebben aangetoond dat mensen met ADHD hoger scoren op creativiteitstests.
De symptomen van beide aandoeningen verschillen sterk, wat tot uiting komt in hun verschillende behandelingen. Een onjuiste of ontoereikende behandeling kan de aandoening verergeren en ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken. Hieronder bespreken we daarom de verschillende manieren om ADHD en angststoornissen afdoende te genezen.
Behandeling van angst
Behandelingen voor angststoornissen zijn even uiteenlopend als de symptomen. U moet uw symptomen zorgvuldig bekijken om een passende behandeling te kiezen. Medicijnen bieden in de eerste plaats de beste genezing voor angststoornissen. Bespreek de voor- en nadelen van een geneesmiddel met uw psychiater of arts voordat u de beste keuze maakt. Het gaat om middelen zoals antidepressiva, benzodiazepinen, bupropion, bètablokkers, antipsychotica, anti-epileptica en buspiron.
Psychotherapie en psychologische begeleiding
Psychotherapie en psychologische begeleiding leveren ook een belangrijke bijdrage aan positieve veranderingen die het herstel ondersteunen. Cognitieve gedragstherapie (CGT) blijkt eveneens zeer behulpzaam. Bij deze therapievorm leert iemand bedreigende, onaangename, schadelijke en angstveroorzakende gedachten om te zetten in positieve en prettige gedachten.
Behandeling van ADHD
Zoals de behandeling van angst afhangt van de symptomen, geldt dat ook voor de genezing van ADHD. In veel gevallen blijken medicatie en psychologische begeleiding uitzonderlijke resultaten op te leveren. Geneesmiddelen die positieve resultaten kunnen geven bij de genezing van ADHD zijn stimulantia, amfetamine, methylfenidaat, het niet-stimulerende middel atomoxetine, bupropion en antidepressiva. Stimulantia blijken de chemische stoffen en neurotransmitters in de hersenen te reguleren en in balans te brengen. Ze helpen bij het omgaan met ADHD-symptomen zoals impulsiviteit.
Psychotherapiesessies
Psychotherapiesessies kunnen iemand met ADHD veel ondersteuning bieden en helpen om de signalen van de aandoening en manieren om ervan af te komen te begrijpen.
Psychologische behandeling kan u op de volgende manieren helpen:
- Uw probleemoplossende vaardigheden ontwikkelen
- Leren omgaan met impulsief gedrag
- Uw zelfvertrouwen en zelfwaardering verbeteren
- Inzicht krijgen in hoe u de relaties met uw gezin, vrienden en familie kunt verbeteren.
- Strategieën ontwikkelen om uw boosheid te beheersen.
Er kunnen factoren zijn die een rol spelen bij het ontstaan van ADHD of angst. Hieronder belichten we gemeenschappelijke risicofactoren die met ADHD en angst verband lijken te houden:
Suïciderisico
Iemand die met angst en ADHD kampt, voelt zich vaak depressief, neerslachtig, ontmoedigd en somber. Daardoor neemt het suïciderisico bij deze mensen vele malen toe.
Onoplettendheid
Bij een dergelijke aandoening voelt iemand zich voortdurend angstig en zo overweldigd door die gevoelens dat de aandacht voor verschillende belangrijke taken verslapt. Ook bij ADHD is de onoplettendheid een belangrijke risicofactor.
Verstoorde sociale en familierelaties
Mensen met angst of ADHD hebben doorgaans moeite om gezonde en positieve relaties te onderhouden door overmatig piekeren, overmatige angst voor afwijzing, gebrekkige impulsbeheersing, wisselende emotieregulatie en beperkte sociale vaardigheden.
Overmatig friemelen en wiebelen
Bij mensen met ADHD en angst zijn veel tekenen van motorische onrust te zien, zoals onnodig rondlopen, op een stoel wippen, met de voeten tikken, nagelbijten en gebrekkige impulsbeheersing.
Een traag werktempo
Mensen met angst en ADHD hebben vaak moeite om perfectie te bereiken doordat ze hun werk moeilijk kunnen organiseren en concentratieproblemen hebben.
Helaas zijn de gevolgen ingrijpender en beangstigender. Er zijn gevolgen op zowel de korte als de lange termijn. Ongeacht de ernst hebben beide stoornissen mentale, emotionele, psychische, lichamelijke en sociale gevolgen. Hieronder staan enkele zorgwekkende gevolgen:
Lichamelijke, mentale en emotionele gevolgen op korte termijn
- Hoofdpijn
- Ongemak
- Een licht gevoel in het hoofd
- Minder intense angst
- Vermoeidheid
- Gebruik van bewustzijnsveranderende middelen voor de natuurlijke chemische balans in de hersenen
- Een hogere ademhalingsfrequentie
- Een stressvol leven zonder aanwijsbare reden
- Gewichtstoename door overmatige afgifte van stresshormonen
- Pijn op de borst
Sociale gevolgen op lange termijn
Wanneer de aandoening een gevaarlijk niveau bereikt, worden de gevaarlijke langetermijngevolgen onvermijdelijk. Enkele belangrijke gevolgen zijn:
- Zichzelf afzonderen: een gevoel van vervreemding van de rest van de samenleving. Door de onbeheersbare intensiteit van angst en depressie tijdens de stoornis kan iemand zich niet meer verbonden voelen met anderen.
- Agorafobie ontstaat na één of meer angstaanvallen.
Omdat er meer overeenkomsten dan verschillen zijn, kunnen de twee aandoeningen als een samenhangend geheel worden gezien. Toch moet men, gezien hun verschillen vanuit medisch-wetenschappelijk perspectief, de signalen van de aandoening kritisch bekijken om een duidelijk onderscheid te maken en de best mogelijke oplossing te kiezen.
Zowel ADHD als angst heeft eigen risicofactoren, signalen, medicijnen en therapieën. Bekijk deze daarom aandachtig en zorgvuldig om duidelijk te onderscheiden met welke aandoening u te maken heeft.
