Voelt u zich voortdurend ongemakkelijk in sociale situaties? Deze gids beschrijft de verschijnselen van sociale fobie, behandelvormen en zelfhulp. De behandelmogelijkheden voor een sociale angststoornis (SAD) verschillen naargelang de ernst van uw lichamelijke en emotionele klachten en uw dagelijks functioneren. Ook de behandelduur verschilt. Sommige mensen reageren goed op de eerste behandeling en hebben geen verdere hulp nodig, terwijl anderen hun hele leven ondersteuning nodig kunnen hebben.
Psychotherapie en medicatie zijn beide aantoonbaar nuttig bij de behandeling van een sociale angststoornis. Sociale angst die in alle situaties optreedt, kan het beste worden behandeld met een combinatie van psychotherapie en medicatie. Bij mensen die angst ervaren bij een bepaald soort ervaring of sociale situatie is alleen psychotherapie soms effectief. Of bij u nu SAD is vastgesteld of u vermoedt dat u deze stoornis heeft: onthoud dat deze behandelbaar is.
Veel mensen zijn weleens zenuwachtig of sterk met zichzelf bezig, bijvoorbeeld wanneer ze een toespraak houden of solliciteren naar een nieuwe functie. Maar een sociale fobie of sociale angststoornis gaat verder dan verlegenheid of een paar nerveuze momenten. Een sociale angststoornis kenmerkt zich door een buitenproportionele angst voor specifieke sociale situaties, vooral als deze nieuw zijn of als u denkt dat anderen u zullen observeren of beoordelen. Deze situaties kunnen zo onaangenaam zijn dat alleen al de gedachte eraan u onrustig maakt of dat u vergaande maatregelen neemt om ze te vermijden, waardoor uw leven ernstig wordt ontwricht.
Luxe behandelprogramma voor fobieën bij leidinggevenden
Aan een sociale angststoornis ligt de angst ten grondslag om in het openbaar kritisch bekeken, bekritiseerd of vernederd te worden. U bent misschien bang dat anderen negatief over u oordelen of dat u in vergelijking met anderen tekortschiet. En hoewel u zich er ongetwijfeld van bewust bent dat uw angst voor beoordeling ongegrond en overdreven is, kunt u niet voorkomen dat u zich ongemakkelijk voelt. Toch kunt u leren om u in sociale situaties op uw gemak te voelen en de regie over uw leven terug te krijgen, hoe pijnlijk verlegen of zenuwachtig u ook bent.
Hoewel het misschien voelt alsof u de enige bent die met sociale angst worstelt, komt deze vrij vaak voor. Veel mensen hebben last van deze angsten. De omstandigheden die een sociale angststoornis uitlokken, kunnen echter verschillen.
Sommige mensen ervaren angst in de meeste sociale situaties. Bij anderen hangt de angst samen met specifieke sociale omstandigheden, zoals praten met onbekenden, contact leggen op bijeenkomsten of optreden voor een publiek. Veelvoorkomende situaties die sociale angst oproepen zijn:
- Uzelf voorstellen aan nieuwe mensen
- Een praatje maken
- Spreken in het openbaar
- Optreden op een podium
- In het middelpunt van de belangstelling staan
- Bekeken worden terwijl u iets doet
- Uitgelachen of terechtgewezen worden
- Praten met ‘belangrijke’ mensen of gezagsdragers
- De beurt krijgen in de klas
- Een afspraakje hebben
- Een standpunt innemen tijdens een vergadering
- Gebruikmaken van openbare toiletten
- Examens afleggen
- Eten of drinken in het openbaar
- Telefoongesprekken voeren
- Sociale bijeenkomsten bijwonen, zoals feesten of andere sociale gelegenheden
Af en toe zenuwachtig zijn bij contact met anderen in het openbaar betekent niet dat u een sociale fobie of sociale angststoornis heeft. De meeste mensen zijn weleens verlegen of sterk met zichzelf bezig, zonder dat dit hun dagelijks functioneren belemmert. Sociale angst verstoort daarentegen wel uw gebruikelijke routine en veroorzaakt aanzienlijk leed.
Het is bijvoorbeeld normaal om zenuwachtig te zijn voordat u een toespraak houdt. Maar bij sociale angst kunt u er weken van tevoren over piekeren, zich ziek melden om de toespraak te vermijden of tijdens de presentatie zo hevig gaan trillen dat u nauwelijks kunt praten.
De emotionele symptomen en signalen van een sociale angststoornis zijn :
- Extreme angst en een sterk zelfbewustzijn in dagelijkse sociale situaties
- Overmatig piekeren in de uren, dagen of zelfs weken voor een sociale situatie
- Buitensporige angst om door anderen, vooral onbekenden, bekeken of beoordeeld te worden
- Bezorgdheid dat u zich op een gênante of vernederende manier zult gedragen
- Angst dat anderen merken hoe bang u bent
- Lichamelijke symptomen en signalen:
- Blozen of een rood gezicht
- Kortademigheid
- Buikklachten, misselijkheid
- Beven of trillen
- Hartkloppingen of een beklemmend gevoel op de borst.
- Zweten of opvliegers
- Een licht gevoel in het hoofd of het gevoel flauw te vallen
Signalen en symptomen van gedragsproblemen:
- Vermijden van sociale contacten in zo’n mate dat uw activiteiten worden beperkt of uw leven wordt ontwricht
- U op de achtergrond houden of opgaan in de omgeving om niet op te vallen en schaamte te vermijden
- De behoefte om overal iemand mee naartoe te nemen
- Alcohol drinken vóór sociale gelegenheden om uw zenuwen te kalmeren
- Kinderen met een sociale angststoornis
Hoewel stil en verlegen zijn niet ongebruikelijk is bij kinderen, ervaren kinderen met een sociale angststoornis veel spanning bij alledaagse gebeurtenissen, zoals omgaan met andere kinderen, lezen op school, praten met volwassenen of toetsen maken. Kinderen met een sociale fobie weigeren vaak naar school te gaan.
Psychologische behandelingen kunnen op zichzelf of in combinatie met medicatie worden toegepast. De verschillende mogelijkheden bestaan uit psychologische technieken die iemand helpen het gedrag in een meer passende richting te veranderen. Hoewel er een wijdverbreid stigma bestaat rond een bezoek aan een therapeut of psycholoog, doen miljoenen mensen dit en herstellen zij. U hoeft zich er niet ongemakkelijk of beschaamd over te voelen.
U kunt beginnen door uw huisarts om een verwijzing naar een psychotherapeut of andere professional in de geestelijke gezondheidszorg te vragen. Daarnaast zijn er steeds meer websites die u kunnen helpen een specialist te vinden op basis van uw klachten, leefstijl en zorgverzekering.
Overweeg enkele aantekeningen te maken over uw gevoelens en gedachten als uitgangspunt voor het gesprek tijdens uw eerste consult. Hoewel dit aanvankelijk ongemakkelijk kan voelen, kunt u meer bereiken bij het leren omgaan met uw angst naarmate u opener bent tegenover uw therapeut.
Cognitieve gedragstherapie (CGT)
CGT is de voornaamste psychotherapeutische benadering voor SAD. Deze vorm van psychotherapie is gericht op het veranderen van uw gedachten en gedrag, met als doel uw emoties positief te beïnvloeden.
3 soorten CGT-strategieën
- Exposure
- Cognitieve herstructurering
- Ontwikkelen van sociale vaardigheden
Exposure
Bij exposure stelt u zich een bepaalde gebeurtenis of sociale situatie voor, of gaat u deze daadwerkelijk aan. Bij ernstige sociale angst kan uw psycholoog beginnen met denkbeeldige blootstelling en vervolgens overgaan op blootstelling in de praktijk.
Het uitgangspunt van exposuretherapie is dat u door ervaring en oefening vertrouwder raakt met situaties die u anders mogelijk zou vermijden. Hieronder volgen enkele oefeningen om zelf met exposure aan de slag te gaan.
Cognitieve herstructurering
Cognitief herkaderen richt zich op de cognitieve symptomen van SAD: een laag zelfbeeld, angst voor een negatief oordeel van anderen en de neiging negatieve conclusies te trekken (goede uitkomsten toeschrijven aan louter toeval en ongunstige gevolgen aan persoonlijke tekortkomingen).
Cognitieve herstructurering omvat een reeks activiteiten die mensen helpen niet-helpende gedachten te herkennen, de juistheid ervan te beoordelen en alternatieve gedachten te ontwikkelen om de oorspronkelijke gedachten tegen te spreken.
Cognitieve herstructurering wordt als essentieel beschouwd bij de behandeling van een sociale angststoornis vanwege de belangrijke cognitieve component van de aandoening en de hardnekkigheid van deze kernovertuigingen.
Socialevaardigheidstraining
Socialevaardigheidstraining omvat uiteenlopende oefeningen, waaronder voordoen, inoefenen en rollenspellen. Deze zijn bedoeld om mensen te helpen passend gedrag te ontwikkelen en hun angst voor sociale situaties te verminderen.
Niet bij iedereen zal de behandeling socialevaardigheidstraining omvatten. Deze oefeningen zijn bedoeld voor mensen die naast sociale angst ook daadwerkelijke tekorten in de sociale omgang hebben. Lichaamstaal, gesprekken voeren, doorzetten en telefoneren zijn allemaal gebieden waarop socialevaardigheidstraining kan helpen.
Acceptance and commitment therapy
Acceptance and commitment therapy (ACT) is een behandeling uit de ‘derde golf’, die na de cognitieve gedragstherapie (CGT) voor sociale angststoornis is ontwikkeld. De benadering is gebaseerd op de boeddhistische filosofie.
ACT leert u angstgevoelens en gepieker te verdragen in plaats van te proberen deze uit te bannen. De gedachte is dat uw klachten geleidelijk afnemen wanneer u afstand leert nemen van uw sociale angst.
Als onderdeel van de behandeling kunnen ACT-therapeuten ervaringsgerichte oefeningen, waardengerichte interventies en training in meditatievaardigheden inzetten.
Psychoanalyse
Psychodynamische behandeling en psychoanalyse houden beide in dat een therapeut u helpt inzicht te krijgen in wezenlijke problemen uit uw jeugd die mogelijk tot uw sociale angst hebben geleid. Dit is vooral nuttig voor mensen die angst ervaren door diepere, onopgeloste spanningen. Psychoanalyse kan in bepaalde gevallen ook helpen om eventuele angst voor verandering te verhelderen.
Alternatieve behandelvormen
Yoga, aromatherapie, en voedings supplementen zijn voorbeelden van behandelopties voor een sociale angststoornis.
Van de meeste alternatieve behandelvormen is de werkzaamheid bij SAD niet klinisch aangetoond. Bovendien kunnen alternatieve behandelvormen minder streng worden gecontroleerd dan reguliere behandelingen.
Tip 1: Pak negatieve gedachten aan.
Hoewel het misschien lijkt alsof er niets kan worden gedaan om een sociale fobie of sociale angststoornis te verlichten, zijn er behoorlijk wat mogelijkheden. De eerste stap is uw kijk op de situatie ter discussie stellen.
Negatieve gedachten en overtuigingen veroorzaken gepieker en angst. Voorbeelden hiervan zijn:
‘Ik ga vast voor gek staan.’
‘Mijn stem zal gaan trillen en ik zal mezelf voor schut zetten.’
‘Ze zullen denken dat ik een idioot ben.’
‘Ik ga niets zeggen. Ik zal saai overkomen.’
Negatieve denkpatronen ter discussie stellen is een bijzonder goede manier om klachten van sociale angst te verlichten.
Stap 1: Herken de gebruikelijke negatieve overtuigingen die aan uw sociale fobie ten grondslag liggen. Als u bijvoorbeeld zenuwachtig bent om op uw werk verslag uit te brengen, kan de belangrijkste negatieve gedachte zijn: ‘Ik ga het verprutsen. Iedereen zal denken dat ik een complete idioot ben.’
Luxe klinische behandeling van angst bij kinderen
Stap 2: Onderzoek en weerleg deze gedachten. Het kan helpen uzelf vragen te stellen over negatieve gedachten: ‘Weet ik zeker dat ik de toespraak ga verprutsen?’ of ‘Zullen mensen automatisch denken dat ik dom ben als ik zenuwachtig ben?’ Door deze rationele beoordeling kunt u uw negatieve overtuigingen geleidelijk vervangen door een meer passende en constructieve kijk op de sociale omstandigheden die uw angst oproepen.
Nadenken over waarom u denkt en voelt zoals u doet, kan beangstigend zijn. Inzicht in de oorzaken van uw zorgen zal u echter helpen de schadelijke invloed ervan te verminderen.
Sociale angst wordt gevoed door problematische denkpatronen. Zelfreflectie is belangrijk om te herkennen of u op een van de volgende schadelijke manieren denkt:
- Gedachten lezen: aannemen dat u de gedachten van anderen kunt lezen en dat zij u even negatief beoordelen als u zichzelf beoordeelt.
- De toekomst voorspellen: voorspellen hoe iets in de toekomst zal aflopen en daarbij het ergste verwachten. U ‘weet’ gewoon dat het slecht zal gaan, waardoor u zich al zorgen maakt voordat u in de situatie bent.
- Catastrofaal denken: een situatie uitvergroten. Mensen zullen woorden gebruiken als ‘vreselijk’, ‘slecht’ of ‘rampzalig’ als ze merken dat u zenuwachtig bent.
- Personaliseren: denken dat anderen op een negatieve manier op u letten of dat wat andere mensen overkomt iets met u te maken heeft.
Tip 2: Richt uw aandacht op anderen in plaats van op uzelf.
De meesten van ons raken verstrikt in opdringende gedachten en gewaarwordingen wanneer we in een sociale situatie zijn die ons angstig maakt. U denkt misschien dat iedereen naar u kijkt en over u oordeelt. Uw aandacht gaat naar uw lichamelijke gewaarwordingen, in de hoop deze beter te beheersen door er nauwlettend op te letten. Maar deze extreme gerichtheid op uzelf maakt u alleen maar bewuster van hoe ongemakkelijk u zich voelt, waardoor de angst nog groter wordt! Ook wordt het daardoor moeilijker om u volledig te concentreren op de gesprekken achter u of op wat u aan het uitvoeren bent.
Uw aandacht van binnen naar buiten verleggen kan helpen om u minder angstig te voelen in sociale situaties. Het is eenvoudiger dan het klinkt, maar u kunt zich niet op twee dingen tegelijk concentreren. Hoe meer u zich richt op wat er om u heen gebeurt, hoe minder invloed de angst op u zal hebben.
Richt u op andere mensen, niet op wat zij over u denken! Probeer juist contact met hen te maken en een oprechte band op te bouwen.
Onthoud dat zenuwen minder zichtbaar zijn dan u misschien denkt. En als iemand merkt dat u zenuwachtig bent, betekent dat niet dat diegene negatief over u zal oordelen. De kans is groot dat anderen net zo angstig zijn als u, of dat in het verleden zijn geweest.
Let op wat er wordt gezegd in plaats van op uw negatieve gedachten.
In plaats van u zorgen te maken over wat u wilt zeggen of uzelf verwijten te maken over een eerdere blunder, richt u zich op het huidige moment.
Laat de behoefte om foutloos te zijn los. Richt u in plaats daarvan op oprechtheid en aandacht voor de ander: eigenschappen die anderen zullen waarderen.
Tip 3: Leer uw ademhaling beheersen.
Wanneer u zenuwachtig bent, vinden er allerlei veranderingen plaats in uw lichaam. Een van de eerste dingen die u merkt, is dat u sneller gaat ademen. Te veel ademen (hyperventilatie) verstoort het evenwicht tussen koolstofdioxide en zuurstof in uw lichaam. Dit veroorzaakt onder meer duizeligheid, een gevoel van verstikking, een verhoogde hartslag en spierspanning als lichamelijke angstverschijnselen.
Leren omgaan met de lichamelijke symptomen van angst kan zo eenvoudig zijn als langzamer gaan ademen. De volgende ademhalingsoefening kan helpen om rustig te blijven:
Ga comfortabel zitten met een rechte rug en ontspannen schouders. Leg één hand op uw borst en de andere op uw buik.
Adem 4 seconden diep en langzaam in door uw neus. De hand op uw buik moet iets omhoogkomen, terwijl de hand op uw borst nauwelijks beweegt.
Houd uw adem 2 seconden vast.
Adem 6 seconden rustig uit door uw mond en zuig daarbij zo veel mogelijk lucht naar binnen. Terwijl u uitademt, moet de hand op uw buik naar binnen bewegen, terwijl de andere hand nauwelijks beweegt.
Adem diep in door uw neus en diep uit door uw mond. Concentreer u op een ademritme van 4 seconden inademen, 2 seconden vasthouden en 6 seconden uitademen.
Tip 4: Ga uw angsten aan.
Een van de effectiefste manieren om sociale spanning te verminderen, is de sociale situaties waarvoor u bang bent aan te gaan in plaats van ze te vermijden. Vermijding houdt een sociale angststoornis in stand. Hoewel het ontlopen van moeilijke omstandigheden op korte termijn opluchting kan geven, belemmert het u om u op langere termijn meer op uw gemak te voelen in sociale situaties en ermee te leren omgaan. Hoe meer u een gevreesde sociale situatie probeert te vermijden, hoe beangstigender deze wordt.
Ontwijken kan u er soms van weerhouden doelen te bereiken of dingen te doen die u wilt doen. Angst om uw stem te laten horen kan u bijvoorbeeld tegenhouden om uw ideeën op het werk te delen, in de klas op te vallen of nieuwe vriendschappen op te bouwen.
Hoewel het moeilijk kan lijken een beangstigende sociale situatie te overwinnen, is dit haalbaar door steeds kleine stappen te zetten. Het gaat erom te beginnen met een situatie die u aankunt en vervolgens geleidelijk de ‘angstladder’ te beklimmen. Onderweg versterkt u uw vaardigheden om ermee om te gaan en groeit uw zelfvertrouwen.
Als contact met onbekenden u bijvoorbeeld zenuwachtig maakt, kunt u beginnen door met een extraverte vriend naar een feest te gaan. Wanneer die stap goed gaat, probeert u telkens één nieuwe persoon te leren kennen, enzovoort. Om de sociale angstladder te beklimmen, doet u het volgende:
Probeer niet meteen uw grootste angst aan te gaan. Te snel gaan, te veel hooi op uw vork nemen of dingen forceren is nooit verstandig. Dit kan averechts werken en uw angst verergeren.
Geduld is nodig. Sociale angst overwinnen kost tijd en oefening. Het is een systematische, stapsgewijze aanpak.
Blijf rustig door de technieken toe te passen die u heeft geleerd, zoals u richten op uw ademhaling en negatieve vooronderstellingen verwerpen.
Hoewel medicatie kan helpen bij de symptomen van sociale angst, is het geen behandeling op zichzelf. Medicatie wordt als het effectiefst beschouwd in combinatie met zelfhulp en psychotherapie die de onderliggende oorzaak van uw sociale angststoornis aanpakken.
Drie soorten geneesmiddelen worden gebruikt bij de behandeling van sociale angst:
Bètablokkers worden voorgeschreven om mensen met prestatieangst te helpen. Hoewel ze weinig invloed hebben op de emotionele veranderingen door angst, kunnen ze helpen bij lichamelijke symptomen zoals een trillende stem of hand, zweten en hartkloppingen.
Wanneer een sociale angststoornis ernstig en sterk beperkend is, kunnen antidepressiva nuttig zijn.
Benzodiazepinen zijn angstremmende geneesmiddelen die onmiddellijk werken. Ze zijn echter sederend en verslavend en worden daarom meestal alleen gebruikt wanneer andere geneesmiddelen niet hebben gewerkt.
Elke behandelinstelling voor angststoornissen spant zich gezamenlijk in om patiënten de vaardigheden aan te leren waarmee zij hun sociale angst kunnen beheersen. Hoogwaardige residentiële behandelinstellingen voor sociale angststoornissen bieden daarentegen voordelen ten opzichte van gewone behandelcentra. Luxe behandelingen in de geestelijke gezondheidszorg voor sociale angststoornissen bieden een aangenamere en rustigere omgeving, doordat de instellingen zijn ingericht als vakantieverblijven.
In een rustige omgeving is het veel gemakkelijker om met sociale angststoornissen om te gaan. Terwijl mensen in luxe behandelcentra vaardigheden ontwikkelen voor hun terugkeer naar huis, kunnen zij genieten van verwenmomenten in wellnessvoorzieningen en energie kwijt in fitnessruimtes en op tennisbanen. Mensen bij wie kliniekbezoeken of doktersafspraken angst oproepen, kunnen baat hebben bij particuliere behandelcentra voor sociale angst die op vijfsterrenhotels lijken. Neem direct contact met ons op als u of een naaste last heeft van sociale angst en behoefte heeft aan een rustige, luxe particuliere behandelinstelling voor angst.
