Angst en spijsverteringsklachten komen vaak samen voor. De communicatie tussen de hersenen en het spijsverteringsstelsel kan helpen verklaren waarom stress invloed heeft op de maag en waarom aanhoudende darmklachten belastend kunnen zijn. Het onderzoek naar het microbioom ontwikkelt zich, maar toont niet aan dat angst altijd door ongezonde darmen wordt veroorzaakt of dat een supplement angst betrouwbaar kan behandelen.
Wat is de verbinding tussen darmen en hersenen?
Het spijsverteringskanaal heeft een eigen uitgebreid zenuwnetwerk en communiceert met de hersenen via zenuwbanen, hormonen en het immuunsysteem. Signalen gaan in beide richtingen. Veranderingen in aandacht, stressreacties, darmbewegingen en gevoeligheid kunnen klachten beïnvloeden, zonder dat dit betekent dat de klachten ingebeeld zijn.
Het prikkelbaredarmsyndroom, of PDS, wordt beschreven als een stoornis in de interactie tussen darmen en hersenen. Het kan gepaard gaan met buikpijn en veranderingen in de stoelgang zonder zichtbare schade aan het spijsverteringskanaal. PDS verschilt van inflammatoire darmziekten zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Deze aandoeningen mogen niet op één hoop worden gegooid als één ontstekingsgerelateerde oorzaak van angst.
Wat microbioomonderzoek ons wel en niet kan vertellen
In de darmen leven gemeenschappen van micro-organismen die betrokken zijn bij de spijsvertering en andere biologische processen. Onderzoekers bestuderen hoe hun activiteit mogelijk samenhangt met de geestelijke gezondheid. Het vaststellen van verschillen tussen groepen toont niet aan of die verschillen angst veroorzaken, er het gevolg van zijn of samenhangen met voeding, medicatie, ziekte of andere factoren.
Een eenvoudige keten van ‘slechte bacteriën’ naar lage niveaus van neurotransmitters in de hersenen en vervolgens naar angst is geen toereikende verklaring. Ook kan op basis van klachten zoals vermoeidheid, huidproblemen of angst geen verstoorde balans in het microbioom worden vastgesteld. Angst kan door meerdere biologische, psychologische en omgevingsfactoren worden beïnvloed en verdient een eigen beoordeling.
Ook claims over het ‘lekkendedarmsyndroom’ vragen om voorzichtigheid. Veranderingen in de doorlaatbaarheid van de darmwand worden bij verschillende aandoeningen onderzocht, maar deze brede term mag niet worden gebruikt om onverklaarde angst te verklaren of een commerciële detox te rechtvaardigen. Aanhoudende klachten vragen om passend onderzoek, niet om een veronderstelde oorzaak.
Kunnen probiotica of prebiotica helpen?
Probiotica zijn levende micro-organismen; prebiotica zijn stoffen die bepaalde micro-organismen gebruiken. Producten verschillen wat betreft het organisme, de samenstelling en het beoogde gebruik. Bewijs voor één product bij één aandoening toont niet aan dat alle supplementen even goed werken.
De NHS merkt op dat veel gezondheidsclaims over probiotica beperkt onderbouwd zijn en dat producten uit de winkel kunnen verschillen van de preparaten die in klinisch onderzoek zijn bestudeerd. ‘Psychobioticum’ is een onderzoeks- en marketingterm, geen bewijs dat een product een angststoornis behandelt. Supplementen mogen een beoordeling of een gevestigde behandeling van angst niet vervangen.
Sommige probiotica zijn onderzocht bij spijsverteringsproblemen, waaronder diarree door antibioticagebruik. Het veiligheidsoverzicht van het NCCIH legt ook uit dat belangrijke vragen blijven bestaan over welke producten voor wie helpen. Mensen met een ernstige ziekte, een verminderde afweer of andere gezondheidsproblemen moeten de risico’s met een behandelaar bespreken voordat zij deze middelen nemen. Voordelen zijn niet gegarandeerd en bijwerkingen kunnen optreden.
Bij antibiotica zijn probiotica niet verplicht
Antibiotica kunnen invloed hebben op micro-organismen in de darmen en bijwerkingen aan het spijsverteringsstelsel veroorzaken. Dit betekent niet dat iedereen die antibiotica gebruikt angst zal ontwikkelen of probiotica moet nemen. Volg de voorschriften voor het antibioticagebruik en vraag een apotheker of voorschrijver om advies bij hinderlijke klachten of mogelijke wisselwerkingen. Stop niet met een noodzakelijke behandeling vanwege een algemene claim over het microbioom.
De spijsvertering en geestelijke gezondheid ondersteunen
- Eet regelmatig en streef naar voldoende, gevarieerde voeding. Specifieke aandoeningen van het spijsverteringsstelsel kunnen advies op maat vereisen.
- Pas de vezelinname geleidelijk aan als dat wordt geadviseerd; meer is niet altijd beter bij een opgeblazen gevoel of pijn. Een erkende diëtist kan helpen bij aanhoudende klachten of een restrictief eetpatroon.
- Slaap, haalbare lichaamsbeweging en vaardigheden om met stress om te gaan kunnen het welzijn ondersteunen, zonder veranderingen in darmbacteriën of angst te garanderen.
- Bespreek aanhoudende angst met een gekwalificeerde professional. Psychologische behandelingen en, wanneer passend, medicatie kunnen helpen.
Bij PDS omvat het behandeladvies van het NIDDK voedingsmaatregelen, geneesmiddelen en psychologische benaderingen zoals cognitieve gedragstherapie of darmgerichte hypnotherapie, afhankelijk van de behoeften van de persoon. De behandeling van darmklachten en het aanpakken van angst kunnen elkaar aanvullen. Geen van beide diagnoses mag een beoordeling van de andere in de weg staan.
Wanneer medisch advies inwinnen?
Maak een afspraak voor een beoordeling bij aanhoudende of toenemende spijsverteringsklachten, of bij angst die invloed heeft op slaap, relaties of dagelijkse activiteiten. Zoek snel medische hulp bij bloed in de ontlasting, onverklaard gewichtsverlies, ernstige buikpijn of tekenen van uitdroging. Nieuwe klachten mogen niet automatisch aan angst worden toegeschreven.
