Dialectische gedragstherapie (DGT) biedt vaardigheden die sommige mensen kunnen helpen om te gaan met angst. DGT is geworteld in de cognitieve gedragstherapie en combineert mindfulness, vaardigheden voor het verdragen van spanning en strategieën voor emotieregulatie tot een samenhangend kader voor het omgaan met angst.
Voorlopig onderzoek wijst erop dat DGT-vaardigheidstraining angst kan verminderen bij sommige volwassenen met emotieregulatieproblemen, maar het bewijs voor afzonderlijke angststoornissen blijft beperkt. DGT-vaardigheidstraining is niet hetzelfde als een volledig DGT-programma en is geen bewezen vervanging voor stoornisspecifieke cognitieve gedragstherapie (CGT). Met een dialectische benadering die tegelijkertijd acceptatie en verandering benadrukt, ondersteunt DGT mensen bij het aangaan van hun angst en het ontwikkelen van een dieper inzicht in zichzelf en hun emotionele ervaringen.
Bij THE BALANCE kunnen na een beoordeling geselecteerde DGT-principes of -vaardigheden worden opgenomen in een individueel behandelplan. Particuliere residentiële behandeling is beschikbaar op Mallorca en in Zürich; Londen biedt een retraite voor de geestelijke gezondheid onder begeleiding van een therapeut. Deze mogelijkheden onderscheiden zich van een klinische ziekenhuisopname, en individuele sessies op basis van DGT mogen niet worden omschreven als een volledig DGT-programma.
Angststoornissen gaan verder dan af en toe zenuwachtig zijn voor een belangrijke presentatie of piekeren over een komende gebeurtenis. Voor veel mensen kan angst overweldigend en beperkend zijn en het dagelijks leven op verschillende manieren beïnvloeden.
Inzicht in de verschillende angststoornissen en hun symptomen kan mensen helpen passende zorg te zoeken. Deze symptoomlijsten zijn niet bedoeld om een diagnose te stellen: een behandelaar kijkt naar de duur van de klachten, de ervaren lijdensdruk, het dagelijks functioneren en mogelijke lichamelijke oorzaken. Ga er bij nieuwe of hevige pijn op de borst, ademhalingsproblemen of andere verontrustende symptomen niet van uit dat het om angst gaat; laat u met spoed medisch beoordelen. Als u uw eigen veiligheid niet kunt waarborgen, zoek dan onmiddellijk spoedeisende hulp.
Angststoornissen en hun symptomen
Gegeneraliseerde angststoornis (GAS)
- Aanhoudend en overmatig piekeren over verschillende aspecten van het leven
- Rusteloosheid, prikkelbaarheid, spierspanning en concentratieproblemen
- Lichamelijke symptomen zoals vermoeidheid, hoofdpijn en maagklachten
- Terugkerende, onverwachte paniekaanvallen met plotselinge intense angst of hevig ongemak
- Lichamelijke symptomen zoals hartkloppingen, zweten en trillen
- Aanhoudende zorgen over nieuwe aanvallen of gedragsveranderingen om die te vermijden; angst voor plaatsen waar ontsnappen of hulp krijgen moeilijk kan zijn, kan wijzen op bijkomende agorafobie
Sociale angststoornis:
- Angst om in sociale situaties beoordeeld of afgewezen te worden
- Vermijden van sociale contacten en bijeenkomsten
- Lichamelijke symptomen zoals blozen, zweten of trillen in sociale situaties
Specifieke fobieën
- Intense angst voor specifieke voorwerpen of situaties, zoals hoogtes, dieren of vliegen
- Vermijden van angstprikkels, wat de gewone dagelijkse activiteiten kan verstoren
- Een onmiddellijke angstreactie bij confrontatie met het gevreesde voorwerp of de gevreesde situatie
De invloed van angst op het dagelijks leven en functioneren
Leven met een angststoornis kan bijzonder zwaar zijn en verschillende aspecten van iemands leven beïnvloeden. Het is alsof er voortdurend een wolk van zorgen en angst boven u hangt, waardoor zelfs de eenvoudigste taken ontmoedigend kunnen lijken.
Angst kan het dagelijks leven onder meer op de volgende manieren beïnvloeden:
- Moeite om de aandacht bij werk of school te houden door voortdurend piekeren
- Moeite om relaties aan te gaan en te onderhouden uit angst voor een oordeel of afwijzing
- Verstoorde slaappatronen, met vermoeidheid en prikkelbaarheid tot gevolg
- Vermijden van sociale situaties of activiteiten die angst kunnen oproepen, waardoor ervaringen en mogelijkheden worden beperkt
Het belang van effectieve behandelmethoden
Gezien de grote impact van angststoornissen is het belangrijk om factoren die eraan bijdragen en de klachten in stand houden te beoordelen, en behandelingen aan te bieden waarvoor bewijs bestaat bij de betreffende stoornis, waaronder CGT en, waar passend, medicatie.
Een veelbelovende benadering is DGT, die elementen van cognitieve gedragstherapie combineert met mindfulness. DGT helpt mensen negatieve denkpatronen te herkennen en te veranderen en leert daarnaast praktische vaardigheden voor het omgaan met intense emoties en het verbeteren van relaties.
Een pilotonderzoek uit 2014 onder 44 volwassenen met angst en/of depressie en ernstige emotieregulatieproblemen, zonder borderlinepersoonlijkheidsstoornis, vond na 16 weken DGT-vaardigheidstraining een grotere afname van angst dan bij een ondersteuningsgroep met activiteiten. Uitval en een korte follow-up beperken de conclusies; dit was geen vergelijking met CGT [1].
Voor het omgaan met angst en andere moeilijke emoties heeft DGT zich ontwikkeld tot een veelbelovende benadering, met praktische hulpmiddelen en strategieën voor het versterken van veerkracht en emotieregulatie.
Hieronder bespreken we de oorsprong, kernprincipes en onderdelen van DGT, en de verschillen met andere therapeutische benaderingen.
Oorsprong en ontwikkeling
DGT werd eind jaren tachtig ontwikkeld door psycholoog Marsha M. Linehan, aanvankelijk voor mensen met een borderlinepersoonlijkheidsstoornis (BPS) die suïcidale gedachten hadden en zelfbeschadigend gedrag vertoonden. In de loop van de tijd is de benadering verder ontwikkeld voor uiteenlopende psychische problemen, waaronder angststoornissen.
Linehans benadering werd beïnvloed door cognitieve gedragstherapie (CGT) en benadrukt zowel acceptatie als verandering [2].
Kernonderdelen van DGT
Hieronder staan het principe van acceptatie en verandering en de vier vaardigheidsgebieden van DGT beschreven. Een volledig DGT-programma omvat daarnaast individuele therapie, vaardigheidstraining, coaching tussen de sessies en een consultatieteam voor therapeuten [2]:
- DGT benadrukt het evenwicht tussen acceptatie en verandering: mensen kunnen zichzelf accepteren en tegelijkertijd streven naar groei en verbetering.
- Mindfulness is een kernonderdeel waarbij mensen leren zich zonder oordeel bewust te zijn van het huidige moment. Zo kunnen zij hun gedachten en emoties waarnemen zonder erdoor overweldigd te raken.
- DGT leert mensen vaardigheden om crises te verdragen en door te komen zonder impulsieve beslissingen te nemen of schadelijk gedrag te vertonen.
- Via DGT leren mensen hun emoties te herkennen en te begrijpen, intense emotionele reacties te reguleren en gezonde manieren te ontwikkelen om met spanning en emotioneel leed om te gaan.
- DGT richt zich op het verbeteren van communicatie en interpersoonlijke vaardigheden, zodat mensen gezonde relaties kunnen aangaan en onderhouden, grenzen kunnen stellen en voor hun behoeften kunnen opkomen.
Hoe DGT verschilt van andere therapeutische benaderingen
DGT heeft een eigen karakter en onderscheidt zich daarmee binnen het therapieaanbod. De volgende kenmerken laten zien waarin de benadering verschilt:
Acceptatie en verandering combineren: DGT richt zich niet alleen op het veranderen van problematisch gedrag, maar benadrukt ook het accepteren van uzelf zoals u bent. Deze combinatie van acceptatie en verandering vormt een hoeksteen van DGT.
Mindfulness en emotieregulatie: DGT legt sterk de nadruk op mindfulness en emotieregulatie; deze worden ook in andere therapieën gebruikt.
DGT leert mensen hun emoties te begrijpen en er effectief mee om te gaan.
Een breed scala aan hulpmiddelen: Tijdens therapiesessies worden uiteenlopende DGT-vaardigheden voor angst aangeboden die in het dagelijks leven kunnen worden gebruikt. Deze hulpmiddelen ondersteunen mensen om beter met moeilijke situaties om te gaan.
Gericht op specifieke problemen: Hoewel DGT oorspronkelijk werd ontwikkeld voor borderlinepersoonlijkheidsstoornis, is de benadering aangepast voor verschillende psychische problemen, waaronder angst, depressie en middelenmisbruik.
Ondersteunend en samenwerkingsgericht: DGT omvat vaak zowel individuele therapie als groepstherapie. Deze samenwerkingsgerichte benadering biedt mensen de mogelijkheid inzichten op te doen bij mededeelnemers en een ondersteunend netwerk op te bouwen [2].
Hieronder bespreken we enkele belangrijke DGT-technieken die mensen kunnen helpen beter met angst om te gaan en hun algehele welzijn te verbeteren.
Mindfulnessoefeningen
De kracht van aandacht voor het huidige moment: Mindfulnessoefeningen stimuleren mensen om volledig aanwezig te blijven in het moment en zonder oordeel aandacht te geven aan wat zij op dat moment ervaren.
Mindfulness is bedoeld om het bewustzijn van gedachten en gevoelens te vergroten en meer bewuste reacties op angstprikkels te ondersteunen. Sommige mensen ervaren tijdens meditatie of mindfulness juist meer angst of emotioneel ongemak; onderbreek de oefening en bespreek dit met uw behandelaar als dit gebeurt.
Ademhalingstechnieken voor meer rust: Rustig en regelmatig ademhalen kan helpen bij angst, maar is niet specifiek voor DGT. Adem alleen zo diep als prettig voelt, zonder te forceren [8].
Strategieën voor emotieregulatie
Emoties herkennen en benoemen: DGT leert mensen emoties te herkennen en te benoemen en te onderzoeken waardoor ze worden opgeroepen; dit stelt op zichzelf niet de oorzaken van een angststoornis vast.
Door hun emoties te erkennen en te begrijpen, kunnen mensen beginnen hun reacties effectiever te reguleren.
Technieken voor cognitieve herstructurering: DGT benadrukt het belang van het omvormen van negatieve denkpatronen tot evenwichtigere en realistischere perspectieven.
Door negatieve gedachten kritisch te onderzoeken en te herstructureren, kunnen mensen de intensiteit van hun angst verminderen en een positievere kijk ontwikkelen.
Technieken om spanning te verdragen
Grondingstechnieken voor stabiliteit: Grondingstechnieken zijn bedoeld om mensen bij spanning of emotioneel leed weer contact te laten maken met het huidige moment; ze kunnen niet garanderen dat dissociatie wordt voorkomen.
Activiteiten zoals aandacht besteden aan de vijf zintuigen of het herhalen van zinnen die helpen in het hier en nu te blijven, kunnen een gevoel van stabiliteit en controle geven.
Strategieën om uzelf te kalmeren: DGT stimuleert het gebruik van strategieën om uzelf te kalmeren, zoals ontspannende activiteiten, zelfzorg of het zoeken van troost bij mensen die steun bieden.
Uzelf kalmeren is een van de vaardigheden voor het verdragen van spanning en het omgaan met moeilijke emoties [2].
Vaardigheden voor interpersoonlijke effectiviteit
Effectieve communicatiestrategieën: DGT leert mensen hun behoeften en grenzen effectief over te brengen, wat gezondere en meer bevredigende relaties bevordert.
Door assertiviteit en actief luisteren te oefenen, kunnen mensen met meer vertrouwen en begrip omgaan met uitdagingen in het contact met anderen.
Gezonde grenzen stellen: Gezonde grenzen stellen en bewaken is van groot belang bij het omgaan met angst binnen relaties. DGT geeft mensen hulpmiddelen om hun grenzen te herkennen en aan te geven, zodat een gevoel van veiligheid en respect ontstaat in hun contacten met anderen.
Vaardigheden op basis van DGT kunnen worden overwogen binnen een individueel behandelplan voor angst. Het toevoegen van meer therapieën verbetert de resultaten niet noodzakelijk, en voor combinaties moet een duidelijke klinische onderbouwing bestaan.
Hieronder bespreken we hoe DGT met andere behandelmethoden kan worden gecombineerd.
Aanvullende ondersteuning naast de behandeling
Lichaam-geestgerichte benaderingen: Oefenvormen zoals yoga, meditatie en tai chi kunnen ontspanning bieden of sommige mensen helpen met angstklachten om te gaan, maar de voordelen en geschiktheid verschillen.
Deze oefenvormen mogen niet worden gepresenteerd als bewezen manieren om de effectiviteit van DGT bij angst te vergroten of als vervanging voor gevestigde behandelingen.
Vaktherapie: Creatieve activiteiten zoals beeldende therapie, muziektherapie of danstherapie kunnen andere mogelijkheden bieden om emoties te uiten en uzelf te verkennen.
Creatieve activiteiten kunnen ruimte bieden voor expressie, maar een aanvullend voordeel voor de behandeling van angst door vaktherapie met DGT te combineren is niet aangetoond.
Samenwerking voor een samenhangend behandelplan
Integratie met cognitieve gedragstherapie: DGT is voortgekomen uit CGT. Wanneer stoornisspecifieke CGT geïndiceerd is, moeten aanvullende DGT-vaardigheden een gezamenlijk afgesproken doel hebben en niet de aanbevolen behandeling verdringen [11].
De behandelaar dient de benaderingen op elkaar af te stemmen en te beoordelen of de aanvullende inzet zinvol is.
Medicatiebegeleiding: Samenwerking met psychiaters of andere zorgverleners voor medicatiebegeleiding kan zinvol zijn, vooral bij mensen met bijkomende stemmingsstoornissen of ernstige symptomen.
Medicatie kan passend zijn bij een angststoornis, met of zonder bijkomende stemmingsstoornis. De voorschrijver moet de voordelen, bijwerkingen, wisselwerkingen en risico’s op onttrekkingsverschijnselen beoordelen; begin niet met voorgeschreven medicatie, wijzig deze niet en stop er niet mee zonder professioneel advies [11].
Aandachtspunten bij het combineren van DGT met andere behandelvormen
Samenhang van het behandelplan: Het bewaken van consistentie en samenhang in het behandelplan kan lastig zijn wanneer DGT met andere behandelvormen wordt gecombineerd. Heldere communicatie en afstemming binnen het behandelteam zijn essentieel om tegenstrijdige strategieën te voorkomen.
Individuele behandelbehoeften: Ieders behandelbehoeften zijn uniek, en wat voor de één werkt, werkt mogelijk niet voor de ander. Het afstemmen van het geïntegreerde behandelplan op de specifieke behoeften en voorkeuren van ieder individu is cruciaal om naar optimale resultaten te streven.
Beperkingen in tijd en middelen: Het combineren van meerdere behandelvormen kan extra tijd, middelen en afstemming tussen verschillende zorgprofessionals vragen. Gezien de beschikbare tijd en middelen is het essentieel om prioriteiten te stellen en de integratie doelmatig te organiseren, zodat de zorg zo effectief en efficiënt mogelijk kan worden aangeboden.
Bij het overwegen van ondersteuning op basis van DGT voor angst moeten het wetenschappelijke bewijs, de belasting van de behandeling en mogelijke aandachtspunten en beperkingen worden besproken.
Hieronder bespreken we enkele belangrijke aandachtspunten bij het inzetten van DGT bij angst.
Uitdagingen bij het toepassen van DGT bij angst
Volhouden van de behandeling: Het consequent blijven toepassen van DGT-technieken en -oefeningen kan moeilijk zijn, vooral wanneer mensen ernstige angstklachten ervaren.
Regelmatig oefenen en doorlopende ondersteuning kunnen de betrokkenheid bevorderen, maar bij aanhoudende moeilijkheden moeten de geschiktheid, het tempo en de doelen van de behandeling opnieuw worden beoordeeld.
Emotionele intensiteit: Omgaan met intense emotionele ervaringen tijdens DGT-sessies kan voor sommige mensen overweldigend zijn, vooral wanneer diepgewortelde angstprikkels aan bod komen.
Een veilige en ondersteunende omgeving die open communicatie en vertrouwen bevordert, is cruciaal om mensen te helpen effectief met deze emotionele uitdagingen om te gaan.
Misvattingen over DGT als behandeling voor angst
Beperkte toepasbaarheid: Sommigen denken mogelijk dat DGT alleen geschikt is voor mensen met bepaalde persoonlijkheidsstoornissen en niet voor mensen met angstklachten.
DGT-vaardigheden zijn ook buiten persoonlijkheidsstoornissen onderzocht, maar de mogelijkheid om de benadering aan te passen bewijst niet dat zij effectief is bij elke angststoornis en rechtvaardigt geen routinematige inzet ter vervanging van gevestigde behandelingen.
Uitsluitend gericht op vaardigheidstraining: Er kan een misvatting bestaan dat DGT alleen copingvaardigheden aanleert, zonder in te gaan op de onderliggende oorzaken van angst.
Door het integratieve karakter van DGT te benadrukken, waarbij het ontwikkelen van vaardigheden samengaat met het verkennen en begrijpen van emoties, ontstaat een nauwkeuriger beeld van deze brede benadering.
Beperkingen en onderwerpen voor verder onderzoek
Effectiviteit op lange termijn: Het bewijs voor DGT als behandeling voor afzonderlijke angststoornissen blijft beperkt, ook wat betreft langetermijnresultaten. Bevindingen over vaardigheidstraining mogen niet worden gegeneraliseerd naar volledige DGT-programma’s of worden beschouwd als bewijs dat DGT beter werkt dan gevestigde angstbehandelingen.
Toegankelijkheid en betaalbaarheid: Bespreek vóór de start van de therapie de beschikbaarheid, tarieven, verzekeringsdekking en passende alternatieven met de aanbieder. Lezers in de Verenigde Staten kunnen de informatie van het NIMH over het vinden van hulp raadplegen [3]. De behandelkeuze moet aansluiten bij zowel de klinische behoeften als de praktische toegang tot zorg.
Behandelmethoden op maat: Verder onderzoek moet nagaan welke benaderingen op basis van DGT, als die er zijn, mensen met specifieke angststoornissen helpen, voor wie ze geschikt zijn en hoe de voordelen en nadelen zich verhouden tot die van gevestigde behandelingen.
Als u DGT bij angst overweegt, vraag dan naar de opleiding van de behandelaar, het bewijs voor uw specifieke problemen en of de aanbieder een volledig DGT-programma of geselecteerde vaardigheden op basis van DGT aanbiedt.
Bij THE BALANCE bepaalt de beoordeling of geselecteerde DGT-principes of -vaardigheden binnen het individuele plan passen. Privéaccommodatie en voorzieningen beschrijven de behandelomgeving en vormen geen bewijs dat de behandeling effectief zal zijn.
Behandelplannen op maat: Onze behandelplannen zijn gebaseerd op een beoordeling en houden rekening met individuele behoeften, voorkeuren en eerdere zorg. Een persoonlijke afstemming garandeert geen klinisch voordeel.
Holistische benadering: Onze individuele plannen kunnen naast geselecteerde vaardigheden op basis van DGT ook psychologische zorg en aanvullende oefenvormen omvatten. Elke interventie moet een duidelijk doel hebben; het combineren van benaderingen bewijst niet dat ze bij angst effectiever zijn.
Luxueuze omgeving: Onze particuliere residentiële behandelomgevingen bieden accommodatie en praktische ondersteuning rondom het afgesproken behandelplan. Comfort en voorzieningen vormen geen bewijs voor de effectiviteit van een angstbehandeling.
Deskundige therapeutische ondersteuning: Het individuele plan vermeldt welke professionals betrokken zijn en welke verantwoordelijkheden zij hebben. De relevante deskundigheid van de behandelaar en de voorgestelde reikwijdte van de begeleiding op basis van DGT moeten vóór de behandeling worden bevestigd.
Innovatieve technieken: Geselecteerde DGT-principes of -vaardigheden kunnen worden gebruikt wanneer deze aansluiten bij de vastgestelde behoeften. De respons wordt binnen het bredere behandelplan geëvalueerd.
Comfort en privacy: Een privéomgeving en individuele sessies ondersteunen discretie. Vertrouwelijkheid blijft onderworpen aan toestemming, toepasselijke wetgeving en verantwoordelijkheden voor de klinische veiligheid.
