Wanneer het over psychische problemen gaat, worden depressie en angst het vaakst genoemd. Dat komt doordat deze aandoeningen bekender zijn. Toch moeten we ook andere problemen bespreekbaar maken, om mensen die ermee kampen te informeren en te ondersteunen en om minder vaak voorkomende psychische stoornissen onder de aandacht te brengen. De bipolaire stoornis is zo’n aandoening waarover weinig wordt gesproken. Veel mensen hebben ervan gehoord en hebben er misschien beelden van gezien op televisie of in films, maar die voorstellingen kloppen vaak niet. Bovendien gaan ze niet in op de details van de aandoening, zoals het verschil tussen manie en hypomanie. Door zulke belangrijke onderwerpen te bespreken, kunnen meer mensen hun gedachten en ervaringen eindelijk een naam geven en de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben.

Bij manie en hypomanie is er sprake van een aanhoudende, merkbare verandering in stemming en energie of activiteit. Manie veroorzaakt ernstige beperkingen in het functioneren, kan gepaard gaan met psychose of kan een ziekenhuisopname noodzakelijk maken. Hypomanie is minder ernstig, maar kan nog steeds het beoordelingsvermogen, relaties en de veiligheid beïnvloeden. Stemmingsepisoden kunnen voorkomen bij een bipolaire stoornis of lijken op de effecten van geneesmiddelen, middelengebruik of een lichamelijke aandoening. Daarom is een klinische beoordeling belangrijk.

Zowel manie als hypomanie vraagt om een klinische beoordeling. De behandeling kan bestaan uit medicatie en psychologische ondersteuning, naast aanpassingen in slaap en dagelijkse structuur. Er mag niet van worden uitgegaan dat leefstijlmaatregelen alleen voldoende zijn tijdens een actieve episode.

Manie duurt doorgaans ten minste één week, of korter als een ziekenhuisopname noodzakelijk is. Er is sprake van een verhoogde, expansieve of prikkelbare stemming met meer activiteit of energie en ernstige beperkingen in het functioneren, psychose of de noodzaak van ziekenhuiszorg.

Hypomanie is een duidelijke verandering ten opzichte van het gebruikelijke functioneren, met een verhoogde of prikkelbare stemming en meer activiteit of energie. Er is geen sprake van de ernstige beperkingen in het functioneren, ziekenhuisopname of psychose die kenmerkend zijn voor manie.

Sommige mensen ervaren hypomanie en manie als prettig. U kunt deze toestanden echter ook als stressvol, belastend of onaangenaam ervaren.

Wat is manie precies?

Een manische episode staat centraal bij de bipolaire-I-stoornis. Manie is meer dan een gewone opleving van energie: het kan het beoordelingsvermogen aantasten, de slaapbehoefte verminderen en ernstige risico’s met zich meebrengen. Depressie kan ook voorkomen, maar is niet vereist voor de diagnose bipolaire-I-stoornis.

Symptomen van manie:

Manie kan de volgende symptomen veroorzaken:

Onbedwingbaar enthousiasme.
Zich opgetogen of uitgelaten voelen.
Gevoelens van boosheid of onrust.
Enorm veel energie die moeilijk te beheersen is.
Sterk verhoogde activiteit, zoals overmatig rennen, friemelen of rondlopen.
Moeite met concentreren of de aandacht erbij houden.
Een onrealistisch hoog zelfbeeld en overmatig zelfvertrouwen
Een gebrek aan remmingen in sociale situaties.
Minder of helemaal niet slapen komt vaak voor.
Risico’s nemen of risicovol gedrag vertonen
Suïcidale gedachten of een risico op zelfbeschadiging kunnen voorkomen, vooral wanneer er ook depressieve symptomen zijn. Dit vereist een spoedbeoordeling.
Tijdens een manische episode kunnen mensen psychotische symptomen ervaren.
Hallucinaties: dingen zien of horen die er niet zijn.
Grootheidswanen, zoals de overtuiging onoverwinnelijk en zeer machtig te zijn, zijn hiervan voorbeelden.

Wat is hypomanie precies?

Volgens de DSM-criteria duurt een hypomane episode ten minste vier opeenvolgende dagen, niet maximaal vier dagen. Hypomanie kan voorkomen bij een bipolaire-I- of bipolaire-II-stoornis; bij cyclothymie zijn er hypomane symptomen die niet aan alle criteria voor een episode voldoen. Er moet een duidelijke verandering in het functioneren waarneembaar zijn. Psychose wijst op manie in plaats van hypomanie.

Symptomen van hypomanie:

Hypomanie kan de volgende symptomen veroorzaken:

Een betere stemming dan gebruikelijk.
Meer prikkelbaarheid of onbeleefdheid.
Overmatig zelfvertrouwen.
Zonder duidelijke aanleiding actiever of energieker zijn dan normaal.
Een sterk gevoel van geestelijk en lichamelijk welzijn.
Veel spraakzamer en vriendelijker zijn dan gebruikelijk.
Een sterkere seksuele behoefte dan gebruikelijk

Manie en hypomanie zijn symptomen van een bipolaire stoornis. Ze kunnen echter worden uitgelokt door:

Slaaptekort
Geneesmiddelen
Alcoholgebruik
Drugsmisbruik

Bij een bipolaire stoornis spelen complexe genetische en biologische factoren een rol. Een verstoorde slaap, stress en middelengebruik kunnen soms episoden uitlokken. De aandoening is niet afdoende te verklaren als een eenvoudige chemische disbalans. Een evaluatie van de behandeling kan helpen vroege veranderingen te herkennen en toekomstige risico’s te verminderen.

Manische of hypomane symptomen kunnen tegelijk met depressieve symptomen voorkomen. Dit wordt omschreven als gemengde kenmerken. Dit kan bijzonder belastend zijn en meer zorgen over de veiligheid geven. Zoek snel professionele hulp in plaats van aan te nemen dat meer energie betekent dat het goed gaat met iemand.

Luxe behandelcentrum met opname voor bipolaire stoornissen

Mogelijke uitlokkende factoren verschillen per persoon. De volgende situaties kunnen gepaard gaan met een verstoorde slaap, stress of meer prikkels, maar geen ervan bewijst dat de situatie een episode heeft veroorzaakt:

Grote veranderingen in relaties of emotionele stress
Recreatief drugsgebruik, vooral het gebruik van stimulerende middelen
Een nieuw creatief project beginnen
Feesten of tot laat uitgaan
Op vakantie gaan
Een verstoord dagritme of overmatige prikkeling bij iemand die daarvoor kwetsbaar is

Tijdens het consult zal uw arts waarschijnlijk uw medische voorgeschiedenis uitvragen en lichamelijk onderzoek doen. Het is belangrijk dat u uw arts vertelt over alle geneesmiddelen op recept, vrij verkrijgbare geneesmiddelen en supplementen die u gebruikt, en over eventueel gebruik van illegale drugs. Manie en hypomanie zijn moeilijk vast te stellen. U bent zich bijvoorbeeld mogelijk niet bewust van bepaalde symptomen of weet niet hoelang u die al heeft. Als u daarnaast depressief bent, maar uw arts niet op de hoogte is van manisch of hypomaan gedrag, kan die ten onrechte een depressie vaststellen in plaats van een bipolaire stoornis. Manie en hypomanie kunnen ook door andere medische aandoeningen worden veroorzaakt.

Ook een te snel werkende schildklier kan symptomen van hypomanie of manie veroorzaken.

Manie vaststellen:

Om manie vast te stellen, moeten uw symptomen ten minste een week aanhouden. Als de symptomen zo ernstig zijn dat een ziekenhuisopname nodig is, kan de diagnose ook worden gesteld wanneer ze slechts enkele dagen aanhouden.

Hypomanie vaststellen:

Volgens de DSM-criteria is bij hypomanie gedurende ten minste vier dagen sprake van een verandering in stemming en energie, met minstens drie nader omschreven bijkomende symptomen, of vier als de stemming uitsluitend prikkelbaar is. Bij de beoordeling wordt ook gekeken naar een duidelijke verandering ten opzichte van het gebruikelijke functioneren, waarnemingen van anderen en mogelijke andere oorzaken.

Een episode kan met behandeling overgaan. Voortgezette zorg kan helpen om herhaling te voorkomen. De behandeling wordt op de persoon afgestemd en regelmatig geëvalueerd. Als verbetering uitblijft, is dat een reden voor herbeoordeling.

De volgende geneesmiddelen kunnen helpen bij de behandeling van een bipolaire stoornis:

Lithium en anti-epileptica zijn voorbeelden van stemmingsstabilisatoren.
Antipsychotica van de tweede generatie, ook wel atypische antipsychotica genoemd, worden gebruikt om manie en hypomanie te behandelen.
Antidepressiva worden in bepaalde gevallen van bipolaire depressie voorzichtig en onder medische begeleiding gebruikt. Ze kunnen manie of stemmingsinstabiliteit uitlokken en zijn geen behandeling voor manie. Begin er niet op eigen initiatief mee en pas ze niet zelfstandig aan.
Slaapmiddelen kunnen gedurende een beperkte periode nuttig zijn voor mensen met slaapproblemen.
Een combinatie van medicatie en gesprekstherapie kan veel mensen helpen.
Gesprekstherapie, ook wel psychotherapie genoemd, kan mensen met een bipolaire stoornis helpen door ondersteuning, begeleiding en kennis te bieden.
Mensen die medicatie tegen manie of hypomanie gebruiken, mogen daar niet mee stoppen zonder eerst hun arts te raadplegen.
Abrupt stoppen met medicatie kan tot ernstigere symptomen leiden als de manie terugkeert. Er kunnen ook schadelijke onttrekkingsverschijnselen optreden.

Hoewel leefstijlaanpassingen alleen manie of hypomanie niet genezen, kunnen mensen het volgende doen om hun symptomen te beheersen en mogelijke uitlokkende factoren te vermijden:

Eet gezond en sla geen maaltijden over.
Zorg voor een vaste dagindeling, bijvoorbeeld voor maaltijden, beweging en werk, om u te helpen met een episode om te gaan en deze te beheersen.
Bedenk dat u alles goed kunt doen en toch een manische episode kunt krijgen. Dat betekent niet dat uw inspanningen voor niets waren, maar dat u een aandoening heeft waarbij soms een terugval kan optreden. Als u realistische verwachtingen heeft over het omgaan met uw aandoening, kan een terugval of episode minder ontmoedigend of frustrerend zijn.
Een goede slaaphygiëne is belangrijk. Ga zo mogelijk elke dag op dezelfde tijd naar bed en sta op dezelfde tijd op. Houd een regelmatig slaapritme aan en ga niet tot laat uit.
Gebruik een stemmingsschema of houd een dagboek bij van uw stemmingswisselingen. Dit kan helpen om beginnende manie of hypomanie te herkennen, zodat de behandeling met uw behandelaar kan worden afgestemd.
Vermijd alcohol en illegale middelen: tijdens een manische episode kunt u een sterke drang voelen om te drinken of drugs te gebruiken, maar dit kan uw symptomen verergeren.
Omgaan met stress: gebruik ontspannende technieken om uw stressniveau te beheersen. Yoga of meditatie kan hierbij helpen. Onderneem actie als u merkt dat de stress op het werk, op school of thuis oploopt. U kunt er bijvoorbeeld open over praten, een dag voor uzelf vrij nemen of begeleiding zoeken bij een hulpverlener of therapeut.
Zoek snel hulp bij een nieuwe episode, vooral als u zeer weinig slaapt, uw beoordelingsvermogen vermindert of uw gedrag escaleert. Psychose, gevaarlijk gedrag of niet veilig kunnen blijven vereist een spoedbeoordeling. Bel de hulpdiensten bij onmiddellijk gevaar.

Hoe kan een programma bij een luxe behandelkliniek helpen?

Is het mogelijk om manie of hypomanie te voorkomen?

Een nieuwe episode is niet onvermijdelijk, maar het risico kan niet volledig worden weggenomen. Een individueel behandelplan, regelmatige slaap, het herkennen van vroege waarschuwingssignalen en een tijdige herbeoordeling kunnen helpen om episoden te voorkomen of de gevolgen ervan te beperken.

Wanneer moet u naar een arts?

Neem snel contact op met een behandelaar bij een aanhoudende verandering in stemming, energie, slaapbehoefte of gedrag. Wacht bij ernstige symptomen niet totdat een bepaalde minimale duur is bereikt. Psychose, onveilig gedrag of een onmiddellijk suïciderisico vereist een spoedbeoordeling.

Wat is het verschil tussen gelukkig zijn en hypomaan zijn?

Gewoon gelukkig zijn gaat doorgaans niet gepaard met een aanhoudende, ongebruikelijke verandering in slaapbehoefte, energie, spraak, beoordelingsvermogen of gedrag. Bij hypomanie wijkt het functioneren merkbaar af van wat voor die persoon gebruikelijk is. Een behandelaar kijkt naar het totale patroon, niet alleen naar de stemming.

Is hypomanie schadelijk?

Hypomanie beperkt het functioneren minder dan manie, maar kan nog steeds leiden tot schadelijke beslissingen of relatieproblemen. Een beoordeling en een behandelplan zijn daarom belangrijk. Psychose, ernstige beperkingen in het functioneren of de noodzaak van een ziekenhuisopname wijzen eerder op manie dan op hypomanie.

Klopt het dat mensen met hypomanie een voordeel hebben ten opzichte van anderen?

Sommige mensen voelen zich productiever of creatiever, maar meer zelfvertrouwen kan verminderd beoordelingsvermogen, een verstoorde slaap of risicovolle beslissingen verhullen. Hypomanie mag niet worden aangeprezen als een manier om beter te presteren en mag niet bewust worden opgewekt.

Laten we uw volgende stap bespreken.

Uw vertrouwelijke aanvraag.

Manie versus hypomanie

Een goed beginpunt.

Privékliniek voor angststoornissen

Privékliniek voor depressie

Privékliniek voor een bipolaire stoornis

Beoordeling en behandelplanning voor particuliere behandeling met verblijf

Hoe opname werkt

Privékliniek voor angststoornissen

Voor familieleden

Interventie en crisisondersteuning

Privékliniek voor angststoornissen

Voor verwijzende professionals

Klinische governance en veiligheid

Privékliniek voor angststoornissen

Veelgestelde vragen

Bewijs en bronnen

Klinische context

Individuele factoren

Volgende stappen

Weet u niet zeker welk traject bij de situatie past?

Vragen over onze behandeling

Manie versus hypomanie