Een nagebootste stoornis is een complexe psychische aandoening waarbij iemand anderen misleidt door te doen alsof die ziek is, zichzelf opzettelijk ziek te maken of zichzelf te verwonden. Familieleden of verzorgers kunnen ook een nagebootste stoornis veroorzaken door anderen, zoals kinderen, ten onrechte voor te stellen als gewond, ziek of gehandicapt.

De kenmerken van een nagebootste stoornis kunnen variëren van matig (enige overdrijving van klachten) tot ernstig, voorheen het syndroom van Münchhausen genoemd (volledige overdrijving van het klachtenbeeld). Om anderen ervan te overtuigen dat medische behandeling, zoals een risicovolle operatie, nodig is, kan de persoon symptomen verzinnen of zelfs medische onderzoeken beïnvloeden. Het verzinnen van medische problemen om onder werk uit te komen of een rechtszaak te winnen, is niet hetzelfde als een nagebootste stoornis.

Als u de term weleens hebt gehoord, vraagt u zich misschien af hoe het syndroom van Münchhausen verschilt van een nagebootste stoornis. Het eenvoudige antwoord is dat het syndroom van Münchhausen een vorm van een nagebootste stoornis is, hoewel veel zorgverleners de twee categorieën door elkaar halen.

Het syndroom van Münchhausen is een passende medische term voor een nagebootste stoornis met de volgende kenmerken:

Overwegend lichamelijke symptomen
Een reeks voorgewende ziekten en verwondingen

Deze oude benaming is afgeleid van de Duitse cavaleriecommandant Karl Frederick Hieronymus, Frieherr Von Munchausen, die wonderlijke verhalen over zijn avonturen vertelde.

Nagebootste stoornissen zijn moeilijk vast te stellen en te behandelen. Medische en psychische hulp is echter essentieel om ernstig letsel en zelfs overlijden door zelfbeschadiging te voorkomen; dit is een veelvoorkomend schadelijk gevolg van deze stoornis.

Een nagebootste stoornis is bijzonder moeilijk vast te stellen. Mensen met een nagebootste stoornis zijn zeer bedreven in het nabootsen van allerlei stoornissen en aandoeningen. Hoewel deze aandoeningen doorgaans zelf zijn veroorzaakt, hebben zij vaak echte of zelfs levensbedreigende medische problemen.

Het verkrijgen van informatie over eerdere medische ervaringen kan moeilijk of onmogelijk zijn doordat iemand veel verschillende artsen en ziekenhuizen bezoekt, een valse naam gebruikt of vanwege beperkingen rond beroepsgeheim en privacy.

Hoewel mensen met een nagebootste stoornis weten dat zij zelf hun ziekten of symptomen veroorzaken, begrijpen zij mogelijk niet waarom zij zich zo gedragen of erkennen zij niet dat zij een probleem hebben.

De diagnose berust op het objectief vaststellen van verzonnen symptomen, niet op het doel of de motivatie van de persoon. Een arts kan een nagebootste stoornis vermoeden wanneer:

De medische voorgeschiedenis van de persoon niet logisch samenhangt.
Er geen aannemelijke verklaring is voor een ziekte of verwonding.
De aandoening niet verloopt zoals verwacht.
Ondanks passende behandeling herstel zonder duidelijke reden uitblijft.
Verschijnselen of laboratoriumuitslagen tegenstrijdig of onduidelijk zijn.
De persoon zich nadrukkelijk verzet tegen het verzamelen van informatie uit eerdere medische dossiers, bij andere zorgverleners of bij naaste familieleden.
De persoon op heterdaad wordt betrapt op liegen of het verwonden van iemand.

Daarnaast berust de diagnose nagebootste stoornis op vier hoofdcriteria. Dit zijn:

Het vervalsen of opwekken van psychische of lichamelijke symptomen met de bedoeling anderen te misleiden.
De persoon presenteert zich aan anderen als ziek, gehandicapt of gewond.
Het misleidende gedrag houdt aan, ook wanneer externe beloningen of prikkels ontbreken.
Het gedrag kan niet beter door een andere psychische aandoening worden verklaard.

Er kan sprake zijn van een eenmalige episode van een nagebootste stoornis of van terugkerende episoden (2 of meer gevallen van het verzinnen van ziekte en/of het manipuleren van letsel).

Artsen kunnen het volgende gebruiken om vast te stellen of iemand een nagebootste stoornis heeft:

Een uitgebreid diagnostisch gesprek voeren.
Eerdere medische dossiers opvragen.
Met toestemming van de patiënt familie en vrienden betrekken om meer informatie te verkrijgen.
Alleen de onderzoeken uitvoeren die nodig zijn om mogelijke lichamelijke problemen te beoordelen.
Het Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5) van de American Psychiatric Association bevat criteria voor een nagebootste stoornis.

Als u vermoedt dat uw echtgenoot, partner, collega of naast familielid liegt over een lichamelijke of psychische aandoening, zal een confrontatie over dat gedrag waarschijnlijk niet helpen.

Bedenk dat het syndroom van Münchhausen en de nagebootste stoornis psychiatrische aandoeningen zijn. De persoon is zich mogelijk niet bewust van de redenen om deze symptomen te verzinnen of voelt zich niet in staat ermee te stoppen. Liefde en begrip bieden zonder het gedrag goed te keuren, en de persoon aanmoedigen therapeutische hulp te zoeken, is doorgaans de beste aanpak.

U kunt proberen:

De persoon aan te moedigen hulp van een therapeut te zoeken als de symptomen lijdensdruk veroorzaken
Te vragen naar hobby’s, werk, of huisdieren in plaats van naar gezondheidsproblemen
Steun te bieden met vriendelijke woorden en gebaren, of activiteiten voor te stellen om samen te ondernemen
Voor te stellen dat u samen met uw partner in therapie gaat om aan betere communicatie en een gezondere relatie te werken.

Als u denkt dat een naaste u, uw kind of iemand anders ziek heeft gemaakt, moet u:

Medische hulp zoeken voor degene die ziek of gewond is
Zo nodig een veilige verblijfplaats zoeken
Een advocaat of andere belangenbehartiger raadplegen voor advies over vervolgstappen.

Bij kinderen met een nagebootste stoornis zijn er echter aanwijzingen dat het direct bespreken van het gedrag de kans kan verkleinen dat uw kind over de symptomen blijft liegen. Een psychotherapeut die gespecialiseerd is in het werken met kinderen kan helpen de oorzaken van het gedrag te achterhalen en aan te pakken.

Een nagebootste stoornis is moeilijk te behandelen en er zijn geen bewezen behandelingen. Mensen met een nagebootste stoornis zijn doorgaans terughoudend om therapie te zoeken of te aanvaarden, omdat zij de ziekenrol willen aannemen. Iemand met een nagebootste stoornis kan ermee instemmen hulp van een professional in de geestelijke gezondheidszorg te ontvangen als diegene vriendelijk en zonder oordeel wordt benaderd.

Een benadering zonder oordeel is essentieel

Rechtstreekse beschuldigingen van een nagebootste stoornis maken de betrokken persoon vaak woedend en defensief. Daardoor kan diegene het contact met een ziekenhuis of arts verbreken en elders behandeling zoeken. De arts kan daarom proberen een uitweg te bieden waarbij uw naaste niet hoeft toe te geven symptomen te hebben voorgewend, maar wel informatie en hulp ontvangt.

De behandelaar kan uw dierbare bijvoorbeeld uitleggen dat het niet vinden van een verklaring voor klinische symptomen op zichzelf stressvol is, en dat stress mogelijk de oorzaak is van bepaalde lichamelijke klachten. Ook kan de therapeut uw naaste vragen ermee in te stemmen om, als een volgende medische behandeling niet helpt, een mogelijke psychische component van de aandoening te bespreken.

In beide gevallen zal de behandelaar proberen uw naaste voor behandeling naar een specialist in de geestelijke gezondheidszorg te verwijzen. Zowel professionals als naasten kunnen gezonde, zinvolle activiteiten stimuleren zonder symptomen en beperkingen te veel te benadrukken.

Behandelmogelijkheden

De behandeling van een nagebootste stoornis richt zich vaak op het beheersen van het probleem in plaats van op genezing. De volgende onderdelen worden vaak gebruikt om een uitgebreid behandelplan voor een nagebootste stoornis op te stellen:

Het belang van een huisarts of eerstelijnsarts. Eén arts of andere coördinerende medische professionals die toezicht houden op de medische behandeling kunnen helpen de noodzakelijke behandeling en zorgtrajecten te organiseren. Ook kan dit bezoeken aan meerdere artsen, therapeuten en specialisten verminderen of voorkomen.

Psychotherapie. Gesprekstherapie (psychotherapie) of begeleiding en gedragstherapie kunnen helpen bij het omgaan met stress en het ontwikkelen van copingvaardigheden. Gezinsbegeleiding kan worden overwogen als dat mogelijk is. Ook andere psychische problemen, zoals depressie, kunnen worden aangepakt.

Medicatie. Andere psychische aandoeningen, zoals angst of depressie, kunnen met medicatie worden behandeld.

Opname. Een kort verblijf in een ggz-kliniek of psychiatrische instelling kan nodig zijn voor de veiligheid en behandeling in ernstige gevallen.

Behandeling kan worden geweigerd of niet effectief zijn, vooral bij mensen met een ernstige nagebootste stoornis.

In deze omstandigheden kan het doel zijn om verdere ingrijpende of gevaarlijke behandelingen te voorkomen. Wanneer de nagebootste stoornis aan anderen wordt opgelegd, let de arts op tekenen van mishandeling en meldt die zo nodig bij de bevoegde instanties.

Zelfzorg en een gezonde leefstijl

Naast professionele behandeling kunnen de volgende suggesties nuttig zijn voor mensen met een nagebootste stoornis:

Volg uw behandelplan nauwkeurig. Kom alle behandelafspraken na en neem al uw medicijnen volgens voorschrift. Als u de drang voelt uzelf te verwonden of ziek te maken, bespreek dan openlijk met uw therapeut of huisarts welke andere manieren er zijn om met emoties om te gaan.

Eén arts die uw zorg coördineert is verstandig. Laat één betrouwbare eerstelijnszorgverlener toezicht houden op uw medische behandeling, in plaats van verschillende artsen, specialisten en ziekenhuizen te bezoeken.

Houd de risico’s voor ogen. Herinner uzelf eraan dat u elke keer dat u uzelf verwondt of een onnodig gevaarlijk onderzoek of ingreep ondergaat, risico loopt op langdurig letsel of zelfs overlijden.

Vlucht niet weg. Weersta de impuls om van arts te wisselen of te verhuizen naar een plek waar medische professionals uw voorgeschiedenis niet kennen. Uw therapeut kan u helpen met deze sterke drang om te gaan.

Sluit vriendschappen en bouw sociale contacten op. Veel mensen met een nagebootste stoornis hebben weinig relaties of vriendschappen en andere vormen van sociaal contact. Zoek iemand die u in vertrouwen kunt nemen, met wie u prettige momenten kunt delen en aan wie u zelf steun kunt bieden.

Wanneer een arts vermoedt dat psychische problemen een rol spelen bij de ziekte, zal iemand met een nagebootste stoornis waarschijnlijk behandeling zoeken.

Als uw naaste symptomen heeft die op een nagebootste stoornis kunnen wijzen, kan de therapeut vooraf contact met u opnemen — met toestemming van de persoon — om de medische voorgeschiedenis te bespreken.

Als u het syndroom van Münchhausen hebt, zoekt u actief behandeling voor allerlei aandoeningen, maar bent u doorgaans bang om de stoornis zelf te erkennen en daarvoor therapie te zoeken. Dat maakt de behandeling moeilijk en de vooruitzichten op herstel ongunstig. Het kan nuttig zijn als zorgverleners kunnen voorkomen dat u uzelf beschadigt en u uitleg geven over de mogelijke gevolgen. Het is ook verstandig uw zorg te proberen te beperken tot één of twee artsen die nauw samenwerken (bijvoorbeeld een internist of psychiater).

Wanneer u behandeling zoekt, is de eerste stap uw gedrag te veranderen en uw behoefte aan zorgvoorzieningen te beperken.

Gerelateerd: luxe afkickzorg behandelprogramma

Zodra dit doel is bereikt, richt de begeleiding zich op het aanpakken van onderliggende psychische problemen die uw gedrag mogelijk beïnvloeden. Daarnaast krijgt u hulp bij andere sociale behoeften.

Psychotherapie is de meest gebruikelijke behandeling voor het syndroom van Münchhausen (een vorm van gespreksbegeleiding). De behandeling richt zich op het verbeteren van uw denkpatronen en gedrag (cognitieve gedragstherapie). Gezinstherapie kan ook nuttig zijn om uw naaste familieleden voor te lichten over het syndroom van Münchhausen. Groepstherapie kan het gevoel verminderen dat u alleen bent of dat niemand om u geeft. Het is niet bekend dat antidepressiva en antipsychotica hierbij helpen.

Welke factoren verhogen het risico op een nagebootste stoornis?

Mogelijke risicofactoren zijn onder meer:
Leeftijd. Volgens een onderzoek uit 2006 komt deze aandoening vaker voor bij volwassenen tussen de 20 en 40 jaar.
Geslacht. Vrouwen hebben vaker een nagebootste stoornis dan mannen. Sommige gegevens wijzen er echter op dat mannen vaker chronische nagebootste stoornissen hebben, ook wel bekend als het syndroom van Münchhausen.
Beroep. Mensen met deze aandoening hebben vaak een band met de gezondheidszorg of de medische sector.
Relatiestatus. Bij alleenstaanden komt dit probleem veel vaker voor.

Welke psychische en lichamelijke complicaties hangen samen met het syndroom van Münchhausen en/of een nagebootste stoornis?

Als u uzelf verwondt of op een andere manier ziek maakt, stelt u zichzelf bloot aan medische problemen of zelfs overlijden. Daarnaast kunt u bijwerkingen of gezondheidsproblemen krijgen door herhaalde onderzoeken, medische ingrepen en behandelingen. Ook loopt u een aanzienlijk risico op suïcidepogingen en middelenmisbruik.

Wat zijn de vooruitzichten (prognose) voor mensen met een nagebootste stoornis?

Het is mogelijk dat u slechts één episode met symptomen doormaakt. In de overgrote meerderheid van de gevallen keert de aandoening echter terug en kan deze moeilijk te behandelen zijn. U kunt ontkennen dat u symptomen voorwendt en weigeren behandeling te zoeken of te volgen.
Ook met behandeling is het realistischer om te werken aan het beheersen van de aandoening dan aan genezing. Het is van groot belang om ongeschikte of onnodige ziekenhuisopnamen, medische onderzoeken en behandelingen te voorkomen.

Laten we uw volgende stap bespreken.

Uw vertrouwelijke aanvraag.

Nagebootste stoornis

Zelfzorg en een gezonde leefstijl

Een goed beginpunt.

Privékliniek voor psychische aandoeningen

Privékliniek voor depressie

Privékliniek voor angststoornissen

Beoordeling en behandelplanning voor particuliere behandeling met verblijf

Hoe opname werkt

Privékliniek voor psychische aandoeningen

Voor familieleden

Interventie en crisisondersteuning

Privékliniek voor psychische aandoeningen

Voor verwijzende professionals

Klinische governance en veiligheid

Privékliniek voor psychische aandoeningen

Veelgestelde vragen

Bewijs en bronnen

Klinische context

Individuele factoren

Volgende stappen

Weet u niet zeker welk traject bij de situatie past?

Vragen over onze behandeling

Nagebootste stoornis

Diagnostische criteria voor een nagebootste stoornis

Omgaan met iemand met het syndroom van Münchhausen

Behandeling van een nagebootste stoornis

Zelfzorg en een gezonde leefstijl

Behandeling van het syndroom van Münchhausen

Een goed beginpunt.

Privékliniek voor psychische aandoeningen

Privékliniek voor depressie

Privékliniek voor angststoornissen

Beoordeling en behandelplanning voor particuliere behandeling met verblijf

Hoe opname werkt

Privékliniek voor psychische aandoeningen

Voor familieleden

Interventie en crisisondersteuning

Privékliniek voor psychische aandoeningen

Voor verwijzende professionals

Klinische governance en veiligheid

Privékliniek voor psychische aandoeningen

Veelgestelde vragen

Klinische context

Individuele factoren

Volgende stappen

Weet u niet zeker welk traject bij de situatie past?

Verwante onderwerpen