Emotionele mishandeling kan ernstig psychisch leed veroorzaken en blijvende gevolgen hebben voor de gezondheid en relaties. Sommige mensen ontwikkelen PTSS of complexe PTSS wanneer hun ervaringen en symptomen aan de betreffende diagnostische criteria voldoen; anderen kunnen angst, depressie of traumagerelateerde klachten hebben zonder een van beide diagnoses. Iedereen verdient passende ondersteuning.
Emotionele mishandeling, ook wel psychische mishandeling genoemd, is een gedragspatroon waarbij iemand een ander onderwerpt aan psychische of niet-lichamelijke handelingen die de geestelijke gezondheid en het functioneren van die ander ondermijnen.
Emotionele mishandeling op zichzelf voldoet niet automatisch aan het traumacriterium voor PTSS in de DSM-5-TR. Dit criterium betreft blootstelling aan feitelijke of dreigende dood, ernstig letsel of seksueel geweld. Een situatie van mishandeling kan dergelijke bedreigingen of dergelijk geweld omvatten. Een behandelaar beoordeelt de volledige ervaring, de symptomen en de gevolgen, in plaats van het leed terzijde te schuiven omdat een bepaalde diagnose niet van toepassing is.
PTSS kan ontstaan na één of meer traumatische gebeurtenissen die aan het traumacriterium voldoen. Complexe PTSS is een afzonderlijke diagnose in de ICD-11 en omvat naast PTSS-symptomen ook aanhoudende problemen met emotieregulatie, eigenwaarde en relaties. De stoornis wordt vaak in verband gebracht met langdurig of herhaald trauma waaraan moeilijk te ontkomen is, maar herhaalde mishandeling betekent niet automatisch dat de diagnose van toepassing is.
De behandelduur hangt af van de veiligheid, symptomen, voorkeuren en reactie op de zorg. Het is niet nodig om elke traumatische gebeurtenis opnieuw te vertellen of afzonderlijk te verwerken. Traumagerichte therapieën kunnen helpen, naast praktische ondersteuning en zorgvuldige planning wanneer de mishandeling voortduurt.
Gerelateerd: Gaat PTSS over?
Wanneer mishandeling voortduurt, heeft het opstellen van een veiligheidsplan prioriteit. Een behandelaar of hulpverleningsinstantie voor huiselijk geweld kan iemand helpen veilige mogelijkheden te overwegen, waaronder grenzen stellen, ondersteuning zoeken en waar passend het contact beperken. Weggaan bij of de confrontatie aangaan met iemand die mishandelt, kan risico’s met zich meebrengen en mag niet als een eenvoudige, algemeen geldende instructie worden voorgeschreven.
Traumagerelateerde symptomen na emotionele mishandeling moeten worden beoordeeld; symptomen alleen zijn onvoldoende om PTSS of complexe PTSS vast te stellen.
Om PTSS volgens de DSM-5-TR vast te stellen, beoordeelt een behandelaar of er sprake is van blootstelling aan een gebeurtenis die aan het traumacriterium voldoet en van symptomen op het gebied van intrusies, vermijding, veranderingen in stemming of overtuigingen en verhoogde prikkelbaarheid. De symptomen moeten langer dan een maand aanhouden, aanzienlijk lijden of beperkingen in het functioneren veroorzaken en niet beter verklaard worden door middelengebruik of een andere aandoening.
Andere symptomen van PTSS zijn:
- Woede-uitbarstingen
- Snel schrikken
- Nare gedachten
- Slapeloosheid
- Nare beelden en nachtmerries
- De gebeurtenis herbeleven (flashbacks) en lichamelijke symptomen ervaren, zoals een snelle hartslag
PTSS kan bij kinderen ook leiden tot:
- Bedplassen
- Aanhankelijk gedrag of verlatingsangst
- Terugval naar gedrag uit een eerdere ontwikkelingsfase
Als een van de volgende omstandigheden op u van toepassing is, loopt u mogelijk een hoger risico om PTSS te ontwikkelen:
- U hebt in het verleden ingrijpende situaties meegemaakt, vooral als kind
- U hebt een voorgeschiedenis van psychische aandoeningen of middelenmisbruik
- U hebt onvoldoende steun uit uw omgeving
Mensen die anderen mishandelen, kunnen op allerlei manieren zonder lichamelijk geweld hun macht over hen uitoefenen. Deze vormen van emotionele en psychische mishandeling zijn bedoeld om een ander te intimideren en te overheersen, zodat diegene in de mishandelingssituatie blijft. Traumasymptomen kunnen ontstaan door in een voortdurende staat van angst te leven of door buitengewoon beangstigende ervaringen mee te maken, zoals bedreigingen
Onderzoek brengt ingrijpende jeugdervaringen in verband met verschillen in stressreacties en bepaalde hersenkenmerken, maar bevindingen op groepsniveau kunnen geen schade of herstel bij een individu voorspellen. Emotionele mishandeling betekent niet dat iemands hersenen blijvend beschadigd zijn.
Schattingen van hoe vaak emotionele mishandeling of verwaarlozing voorkomt, variëren afhankelijk van de definities, de onderzochte populatie en de manier waarop ervaringen worden gemeten.
Emotionele mishandeling kan de volgende vormen aannemen:
- Een kind kleineren, uitschelden of verwensingen uiten tegen het kind
- Dreigen met lichamelijk geweld tegen het kind
- Het kind terroriseren of op een andere manier bang maken
Er is sprake van emotionele verwaarlozing wanneer niet aan de emotionele behoeften van een kind wordt voldaan. Dit kan betekenen dat iemand niet in staat is om:
- Vertrouwen te hebben in het kind.
- Een hecht gezin te vormen.
- Het kind het gevoel te geven dat het belangrijk of bijzonder is
- Hulp te bieden.
- Te willen dat het kind het goed doet
Tijdens het opgroeien maken de hersenen van kinderen perioden van snelle ontwikkeling door. Negatieve ervaringen kunnen die ontwikkelingsfasen verstoren, wat later tot veranderingen in de hersenen kan leiden.
Deze theorie wordt ondersteund door onderzoek waaruit blijkt dat het moment waarop mishandeling in de jeugd plaatsvindt en de duur ervan van invloed kunnen zijn op de gevolgen later in het leven. Mishandeling die op jonge leeftijd begint en lang aanhoudt, kan bijvoorbeeld bijzonder schadelijke gevolgen hebben.
Dr. Martin Teicher en collega’s van McLean Hospital, Harvard Medical School en Northeastern University gebruikten MRI-apparatuur (magnetische-resonantiebeeldvorming) om meetbare veranderingen in de hersenstructuur vast te stellen bij volwassenen die op jonge leeftijd verwaarlozing of mishandeling hadden meegemaakt.
Wat te doen als iemand met PTSS u op afstand houdt
Onderzoeken met beeldvorming van de hersenen beschrijven verbanden tussen ingrijpende jeugdervaringen en bepaalde maten van hersenstructuur en -functie. Deze bevindingen tonen bij een individu geen diagnostisch patroon aan en bewijzen niet dat een bepaald verschil door mishandeling is veroorzaakt.
Gevolgen voor de hersenstructuur
Onderzoek heeft zich op de volgende gebieden gericht. De resultaten verschillen per onderzoek en mogen niet worden opgevat als een lijst van veranderingen die iedereen die mishandeling heeft meegemaakt zal ontwikkelen:
- Corpus callosum (hersenbalk): sommige onderzoeken beschrijven verschillen in metingen van verbindingen tussen de hersenhelften.
- Hippocampus: sommige onderzoeken beschrijven verschillen in gebieden die betrokken zijn bij geheugen en leren.
- Stressresponssystemen, waaronder de hypothalamus-hypofyse-bijnieras, zijn onderzocht in relatie tot ingrijpende ervaringen.
- Prefrontale gebieden: onderzoek richt zich op systemen die betrokken zijn bij aandacht, planning en emotieregulatie.
- Amygdala: onderzoek richt zich op verschillen in reacties op dreiging en emotionele informatie.
- Cerebellum (kleine hersenen): bevindingen over structurele verschillen zijn onderzoekswaarnemingen en vormen geen klinische test voor emotionele mishandeling.
Stress en trauma kunnen de slaap, aandacht, het geheugen en emotionele reacties beïnvloeden. Deze ervaringen weerspiegelen complexe psychologische en biologische processen en kunnen met ondersteuning en behandeling verbeteren. Een scan wordt niet routinematig gebruikt om PTSS vast te stellen of te bewijzen dat mishandeling heeft plaatsgevonden.
De gevolgen van psychische mishandeling
PTSS door emotionele mishandeling in de jeugd kan zowel op korte als op lange termijn gevolgen hebben voor iemands lichamelijke en geestelijke gezondheid en voor het vermogen om gezonde relaties aan te gaan.
Psychisch welzijn
Emotionele en psychische mishandeling kunnen de geestelijke gezondheid negatief beïnvloeden. Regelmatige psychische mishandeling kan uw identiteitsgevoel, eigenwaarde en zelfvertrouwen ondermijnen. U kunt zich voortdurend angstig, vernederd, schuldig, ongeliefd, machteloos en hopeloos voelen. U kunt denken dat u geen positieve emoties meer kunt ervaren. Emotionele mishandeling kan tot wanhoop en angst leiden.
Lichamelijke gezondheid
Aanhoudende psychische mishandeling kan bijdragen aan stressgerelateerde lichamelijke symptomen en bestaande gezondheidsproblemen verergeren. Bij een klinische beoordeling moet zowel de lichamelijke als de geestelijke gezondheid worden meegenomen, in plaats van elk symptoom toe te schrijven aan trauma of een verstoorde chemische balans.
Onderzoek brengt ingrijpende jeugdervaringen in verband met een gemiddeld slechtere lichamelijke gezondheid, maar toont niet aan dat iedereen die dergelijke ervaringen heeft meegemaakt een bepaalde ziekte zal ontwikkelen. Nieuwe of aanhoudende lichamelijke symptomen verdienen een eigen medische beoordeling.
Relaties met anderen
Als u een relatie hebt gehad waarin sprake was van psychische mishandeling, hebt u zich waarschijnlijk geïsoleerd, ongewenst en alleen gevoeld. Ook nadat de relatie is beëindigd, hebben deze gebeurtenissen invloed op hoe u uzelf en anderen ziet.
Complexe PTSS omvat de kernsymptomen van PTSS volgens de ICD-11, samen met aanhoudende problemen met emotieregulatie, een negatief zelfbeeld en relatieproblemen. Het is niet simpelweg een andere naam voor herhaalde emotionele mishandeling of voor een voorgeschiedenis met meerdere stressvolle gebeurtenissen. De diagnose vereist specialistische beoordeling.
De verantwoordelijkheid voor mishandeling ligt bij degene die mishandelt. Mensen die mishandeling hebben meegemaakt, kunnen belemmeringen ondervinden bij het vinden van veiligheid en ondersteuning, maar opnieuw in een schadelijke relatie terechtkomen bewijst niet dat hun herstel is mislukt.
Ondersteuning kan gericht zijn op de huidige veiligheid, psychisch leed, relaties en praktische behoeften. Na beoordeling kan traumagerichte behandeling passend zijn, ongeacht of complexe PTSS wordt vastgesteld. Neem bij direct gevaar of risico op ernstige zelfbeschadiging contact op met de hulpdiensten.
