Het overleven van een trauma, in welke vorm dan ook, kan ingrijpende en ontwrichtende gevolgen voor het leven hebben. Deze uiten zich vaak als een aandoening die posttraumatische stressstoornis (PTSS) wordt genoemd. De gevolgen kunnen op hun beurt verschillende levensgebieden schaden, waaronder de lichamelijke gezondheid, het werk en vooral relaties. Op de lange termijn maakt dit het bijzonder moeilijk om bevredigende persoonlijke relaties te onderhouden met familieleden, echtgenoten, partners en kinderen.
Gerelateerd: Gaat PTSS over?
Het is aangetoond dat de symptomen van PTSS effectieve communicatie, samenwerking, het oplossen van problemen, verantwoorde assertiviteit, emotionele verbondenheid en vertrouwen belemmeren. Deze kenmerken kunnen bij partners zonder PTSS bepaalde reacties oproepen die mensen die een trauma hebben overleefd als negatief kunnen ervaren. Zo ontstaat een vicieuze cirkel die de hele relatie in gevaar brengt. Juist daarom is het belangrijk om te begrijpen wat je kunt doen als iemand met PTSS je op afstand houdt.
Posttraumatische stressstoornis wordt beschouwd als een belangrijke factor in de wereldwijde ziektelast. De aandoening treft tot 4% van de wereldbevolking en houdt in bijna de helft van de gevallen langer dan een jaar aan. Dit leidt rechtstreeks tot een aanzienlijke achteruitgang in gezonde relaties en het sociale leven. PTSS uit zich bij iedereen anders, met een eigen combinatie van kenmerken. Van elk van deze symptomen is echter vastgesteld dat het relaties in zekere mate verstoort. Om deze verstoringen beter te begrijpen, is het belangrijk om het verband tussen PTSS en liefdesrelaties te onderzoeken.
In de eerste maanden na een traumatische ervaring komen diepe depressie, boosheid, afstandelijkheid en zorgen vaak voor, met name binnen persoonlijke relaties. Hoewel de meeste mensen die een trauma hebben overleefd hun persoonlijke leven weer met succes oppakken, herstelt ongeveer vijf tot tien procent nooit volledig.
Na verloop van tijd nemen deze mensen steeds meer afstand van hun naasten. Die afstandelijkheid gaat vaak gepaard met gevoelens van emotionele verdoving, waarbij sommige emoties blijvend worden afgesloten. Dit wordt emotionele vermijding genoemd en uit zich in verschillende symptomen, zoals minder belangstelling voor sociale activiteiten en seksuele intimiteit, meer negatieve gevoelens tegenover de partner, vijandigheid en mishandeling.
Eenvoudig gezegd vormt emotionele vermijding de schakel tussen PTSS en intieme relaties. Dit raakt zowel de persoon die het trauma heeft meegemaakt als diens partner. Deze emotionele vermijding roept bij partners allerlei vragen en zorgen op, zoals:
- De PTSS van mijn man put me uit
- Mijn vriendin heeft PTSS en houdt me op afstand
- Waarom heeft mijn partner die een trauma heeft overleefd en PTSS heeft, geen belangstelling meer voor mij?
Het is belangrijk om te begrijpen dat herstel mogelijk is, ondanks de uitputtende en langdurige gevolgen van PTSS voor relaties.
Om het negatieve verband tussen PTSS en intieme relaties te doorbreken, kun je de volgende strategieën overwegen:
Waarom naasten zich moeten verdiepen in PTSS
Als partner zonder PTSS van iemand die met PTSS worstelt, is het belangrijk om je in de aandoening te verdiepen vanwege het verhoogde risico op psychische problemen. Deze lijken vaak op de symptomen van de partner met PTSS. Ook voelen naasten zich geregeld verantwoordelijk voor het beheersen van stressfactoren die de symptomen van de betrokkene kunnen verergeren.
Om deze situaties te voorkomen, kunnen naasten zich gaan verdiepen in PTSS, de symptomen en de invloed ervan op mensen in het algemeen. Deze eenvoudige tip helpt om triggers te herkennen en ermee om te gaan, waardoor herstel voor beide partners gemakkelijker wordt.
De rol van cognitieve partnertherapie bij PTSS
Cognitieve partnertherapie (CBCT) is een vorm van relatietherapie die erop gericht is de verloren verbondenheid tussen iemand die een trauma heeft overleefd en diens partner te herstellen. Centraal staat het omgaan met de situatie in aanwezigheid van iemand die sociaal van betekenis is in het leven van de persoon die het trauma heeft meegemaakt. CBCT vindt doorgaans tweemaal per week plaats, met in totaal 15 sessies.
Fase één: De therapie begint met voorlichting aan beide partners over PTSS, de symptomen, mogelijke schadelijke gevolgen en manieren om ermee om te gaan.
Fase twee: In de tweede fase leren partners de overstap te maken van emotionele vermijding naar toenadering. Onder begeleiding van een therapeut stelt iedere partner een lijst op met zaken die deze vanwege de stoornis actief uit de weg gaat. Vervolgens worden alle onderdelen van deze lijst in een gestaag tempo weer in hun leven opgenomen.
Fase drie: In deze afsluitende fase richten therapeuten zich op de problematische overtuigingen die beide partners over elkaar hebben. Deze fase helpt om problemen rond emotionele verbondenheid, controle, lichamelijke intimiteit en vertrouwen aan te pakken.
Tot nu toe is aangetoond dat CBCT de ernst van emotionele PTSS-symptomen met vijftig procent vermindert, wat veelbelovend lijkt.
Een steunnetwerk opbouwen
Een positieve houding tegenover iemand die een trauma heeft overleefd wordt sterk aanbevolen. Het is daarnaast even belangrijk om diegene aan te moedigen een stevig steunnetwerk op te bouwen om op een positieve manier met PTSS om te gaan.
Als je je afvraagt wat je kunt doen wanneer iemand met PTSS je op afstand houdt, kunnen de volgende tips helpen.
Maak contact en verleg de aandacht
Wanneer je partner een emotionele uitbarsting heeft, is contact maken en vervolgens de aandacht verleggen de beste aanpak. Maak eerst contact door stil te staan bij diens gevoelens en de factoren die ze oproepen, zonder meteen problemen te willen oplossen. Wanneer je partner zich heeft kunnen uiten, verleg je de aandacht door te vragen of diegene steun nodig heeft.
Ga na wat geruststelt of kalmeert
De tip is hier om altijd te vragen in plaats van aannames te doen. Vraag je partner eerst wat diegene wel en niet kan verdragen. Als dat duidelijk is, kun je die kennis gebruiken om steun en hulp te bieden wanneer je partner het bijzonder moeilijk heeft.
Vraag om toestemming, bij intimiteit en daarbuiten
“Mijn vriendin heeft PTSS en houdt me op afstand” is een veelgehoorde klacht van mensen die zorgen voor een partner die een trauma heeft overleefd. Om zulke problemen aan te pakken, is het belangrijk om te begrijpen wat veiligheid en toestemming betekenen.
Veiligheid is van het grootste belang voor iemand die een ingrijpend trauma heeft meegemaakt. Een manier om diegene te helpen een gevoel van veiligheid op te bouwen, is door om toestemming te vragen. Toestemming kan een krachtig middel zijn bij problemen rond PTSS en intieme relaties. Vraag dus altijd om toestemming, niet alleen voordat je toenadering zoekt, maar ook voordat je iets doet dat je partner aangaat.
Houd rekening met grenzen en respecteer ze.
Blijf altijd aandacht houden voor grenzen binnen een intieme relatie en respecteer deze. Als je partner bijvoorbeeld worstelt met angst en depressie, valt het oplossen daarvan buiten jouw verantwoordelijkheid. Je kunt diegene echter wel aanmoedigen om hulp te zoeken bij een therapeut. Het uitgangspunt van deze regel is dat je het lijden van je partner erkent, terwijl je ook erkent dat je niet alles kunt oplossen.
Vat het niet persoonlijk op
Mensen met PTSS hebben veel meegemaakt. Als zij onwillekeurig reageren op iets wat hun partner zegt of doet, heeft dat waarschijnlijk minder met de partner zelf te maken dan met de associaties die het bij hen oproept. Vat het dus niet persoonlijk op; haal diep adem en herinner jezelf eraan dat dit een moeilijke fase is. Beschouw zulke voorvallen als een kans om de triggers van je partner te herkennen en die kennis in de toekomst op een zinvolle manier te gebruiken.
Dergelijke stappen zijn essentieel om mensen die een trauma hebben overleefd te laten beseffen dat zij er niet alleen voor staan en dat het goed met hen is. Hen in de juiste richting begeleiden verkleint ook het risico dat zij hun toevlucht nemen tot schadelijke manieren om ermee om te gaan, zoals drugs en alcohol.
Het belang van zelfzorg voor de partner zonder PTSS
Wanneer je zorgt voor een partner die een trauma heeft overleefd, kun je de zorg voor jezelf verwaarlozen. Dat komt vaak voort uit schuldgevoelens wanneer je zelf plezier of voldoening ervaart. Daardoor kunnen partners zonder PTSS in een ongezonde vicieuze cirkel terechtkomen waarin ze niet meer aan hun eigen doelen toekomen. Hun eigen psychische gezondheid kan daardoor ernstig achteruitgaan.
Om niet in deze valkuil te belanden, is het belangrijk dat de partner van iemand met PTSS sterk en psychisch gezond blijft. Maak bewust tijd voor zelfzorg en schroom niet om zelf in therapie te gaan om je psychische gezondheid te ondersteunen.
Volg de onderstaande tips om het risico op secundaire traumatisering te verminderen terwijl je voor je partner zorgt.
Zorg voor je lichamelijke behoeften: Zorg dat je elke dag zes tot acht uur slaapt. Beweeg regelmatig en besteed aandacht aan gezonde eetgewoonten. Negeer eventuele eigen medische problemen niet en blijf consequent de nodige stappen zetten om deze onder controle te houden.
Bouw een steunnetwerk op: Het is niet ongebruikelijk dat naasten steun zoeken bij anderen. Leun op vertrouwde vrienden, vraag familieleden om hulp of overweeg je aan te sluiten bij een lotgenotengroep of geloofsgemeenschap. Neem zelf het initiatief en zoek steun die past bij jouw behoeften. Benut mogelijkheden om over je gevoelens te praten en zo emotionele ontlading te vinden.
Maak tijd voor jezelf: De zorg voor een partner met PTSS kan bijzonder zwaar, vermoeiend en tijdrovend zijn. Laat dit je er niet van weerhouden om tijd voor jezelf vrij te maken. Blijf hobby’s beoefenen waar je van houdt, spreek af met vrienden en plan dingen die je plezier geven. Al deze activiteiten kunnen een positief effect hebben op je psychische welzijn en iets bieden om naar uit te kijken.
Verdeel de taken: Als je in je eentje zorgt voor iemand die een trauma heeft overleefd, kan het je al snel te veel worden. Hulp vragen wanneer het moeilijk wordt, kan echter voor beide partners gunstig zijn. Schroom niet om zo nodig vrienden, familieleden en ook maatschappelijke hulpverlening in te schakelen.
Bepaal je grenzen: Wees realistisch wanneer je een zorgplan voor een partner met PTSS opstelt. Breng je grenzen in kaart en wees duidelijk over wat je kunt geven en hoeveel hulp je kunt bieden zonder jezelf te overbelasten. Je kunt gemakkelijk zo in de situatie worden meegezogen dat je eigen leven eronder begint te lijden. Herken deze patronen vroeg en reageer op tijd, voordat ze je psychische gezondheid gaan beïnvloeden.
Samen een behandeling voor PTSS zoeken
Hoewel emotionele steun aan iemand met PTSS belangrijk is, moet je niet vergeten diegene aan te moedigen medische hulp te zoeken. Er zijn momenteel verschillende traumagerichte therapieën beschikbaar waarvan de voordelen voldoende wetenschappelijk zijn onderbouwd. Als je partner geen hulp wil zoeken of daar te bang voor is, moedig diegene dan aan om een van de volgende drie therapieën te kiezen voor een sneller en beter herstel:
EMDR-therapie
Eye Movement Desensitization and Reprocessing, oftewel EMDR, is een uitstekende manier om trauma te verwerken. De therapie is gericht op het verminderen van intense reacties op afzonderlijke triggers. De behandeling vindt wekelijks plaats en bestaat uit in totaal zes tot twaalf sessies van maximaal negentig minuten.
Cognitieve verwerkingstherapie
Cognitieve verwerkingstherapie, oftewel CPT, helpt patiënten negatieve gedachten te herkennen die worden opgeroepen door traumatische ervaringen uit het verleden. Deze sessies richten zich op het onderzoeken en bijstellen van die gedachten en het vervangen ervan door positievere en gezondere gedachten.
Langdurige exposuretherapie
Deze therapie richt zich vooral op vermijdingsgedrag en kan met name alle problemen rond PTSS en liefdesrelaties oplossen. Mensen worden aangemoedigd de confrontatie met hun traumatische ervaringen aan te gaan in plaats van deze volledig te vermijden. Langdurige exposuretherapie is erop gericht de gevoeligheid voor alle triggers en stressfactoren te verminderen, zodat de kwaliteit van leven weer goed wordt.
Het uiteindelijke doel van iemand die een trauma heeft overleefd en diens partner is hetzelfde: herstel. Het kan voor beiden echter begrijpelijkerwijs moeilijk zijn om de gebruikelijke obstakels te overwinnen, waarbij negatieve gevoelens en manieren om ermee om te gaan kunnen ontstaan. Het is belangrijk om te onthouden dat traumatische ervaringen mensen op meerdere manieren veranderen. Toch is het zeker mogelijk om het respect, de gevoelens en de liefde terug te vinden die de basis vormen voor een betekenisvolle relatie.
Gerelateerd: PTSS behandelen in een luxe behandelkliniek voor herstel
Als je je afvraagt wat je kunt doen wanneer iemand met PTSS je op afstand houdt, onthoud dan dat het geduld en doorzettingsvermogen vraagt, maar dat het mogelijk is om het probleem te overwinnen. Geen van beide partners hoeft voor altijd te blijven lijden.
