Meer dan 50% van de mensen maakt op enig moment in het leven een trauma mee. Een trauma ontstaat na één specifieke ingrijpende gebeurtenis of een reeks gebeurtenissen die na verloop van tijd overweldigend kunnen worden. In zulke situaties is counseling nodig die erop gericht is deze intense en belastende gevoelens te verminderen, zodat iemand het dagelijks leven aankan zonder dat traumareacties worden opgeroepen of diegene in het verleden blijft vastzitten. Dergelijke situaties hoeven niet voor iedereen traumatisch te zijn: trauma verschilt van persoon tot persoon en hangt af van ieders eigen, unieke ervaringen.
Traumacounseling biedt in wezen een veilige ruimte waarin iemand gedachten, gevoelens en emoties in een vertrouwelijke omgeving kan bespreken. Het stelt iemand die met trauma kampt in staat om die specifieke belemmering achter zich te laten en een leven te leiden dat niet door het trauma wordt bepaald. Daarbij worden zowel vroegere als huidige ervaringen besproken, evenals eventuele problemen die daarmee samenhangen.
Wat is rouwbegeleiding?
Het doel van dit persoonlijke gesprek is dat iemand zijn of haar moeilijkheden overwint en dat de therapeut daarbij ondersteuning biedt. Bij traumacounseling worden veel verschillende technieken gebruikt, die we later bespreken. De kern is echter dat iemand leert omgaan met mogelijk belastende situaties die ontstaan doordat diegene het trauma op de een of andere manier het leven heeft laten bepalen. Een counselor probeert deze onnodig grote betekenis van het trauma weg te nemen. Anders gezegd: traumacounseling helpt iemand om geaard te blijven, emoties te begrijpen en in het hier en nu aanwezig te zijn, waarbij de aandacht verschuift van irrationele gedachten en verhoogde waakzaamheid naar het heden.
Er zijn niet slechts één, twee of drie technieken voor traumacounseling. Er zijn tientallen technieken die een therapeut of counselor inzet om een patiënt te helpen ingebeelde negatieve overtuigingen, vertekende gedachten en onrustige emoties te overwinnen. Al deze technieken zijn erop gericht het trauma een plaats te geven in het leven, zodat iemand ermee leert leven in plaats van ervoor weg te lopen. Hieronder beschrijven we enkele technieken die bij traumacounseling worden gebruikt. Ze worden ook bij traumatherapie toegepast en zijn dus niet uitsluitend bedoeld voor counseling:
1. Gedragstherapie – een veelgebruikte vorm van gedragstherapie is exposuretherapie. Dit is in wezen een confronterende techniek waarbij iemand rechtstreeks met zijn of haar angst wordt geconfronteerd. Als iemand bijvoorbeeld doodsbang is voor vliegtuigongelukken door een daarmee samenhangende gebeurtenis en daaraan een traumatische herinnering heeft overgehouden, wordt diegene herinnerd aan situaties die het trauma onvermijdelijk oproepen. De daadwerkelijke gebeurtenis vindt uiteraard niet plaats; alleen gedachten en emoties worden opgeroepen. Daardoor leert degene die counseling krijgt dat de angst alleen in het hoofd bestaat en dat de opgeroepen emoties negatief en irrationeel zijn. Uiteindelijk neemt de angst af, waardoor ook het trauma vermindert. Dit is ook door onderzoek aangetoond. Er bestaan verschillende vormen van exposuretherapie: imaginaire exposure, waarbij de gevreesde gebeurtenis zo levendig mogelijk wordt voorgesteld; systematische desensitisatie, waarbij iemand wordt blootgesteld aan steeds meer angst oproepende situaties, in combinatie met ontspanning; en exposure in vivo, oftewel blootstelling binnen de therapie.
2. Farmacotherapie – hierbij worden geneesmiddelen ingezet om traumareacties te beheersen, zoals depressie, verhoogde waakzaamheid, prikkelbaarheid, emotionele reactiviteit en andere opdringende symptomen. Het is belangrijk te benadrukken dat deze geneesmiddelen het trauma niet laten verdwijnen. Ze helpen alleen om de daaruit voortkomende reacties en gedragingen te beheersen die een traumatische herinnering kan oproepen. Deze techniek werkt het best in combinatie met gedragstherapie.
3. Cognitieve gedragstherapie – afgekort CGT, richt zich op iemands irrationele en negatieve gedachten en heeft tot doel deze te vervangen door helpende gedachten. Bij cognitieve gedragstherapie worden gedachten, ook wel cognities genoemd, en gedragingen uitgedaagd en bijgesteld met zowel cognitieve als gedragsmatige technieken. Zo leren mensen bijvoorbeeld ademhalingstechnieken aan, het gedragsmatige onderdeel, om hun angst, het cognitieve onderdeel, beter te beheersen. Ook exposuretherapie kan onderdeel zijn van CGT.
Wat is counseling bij psychische klachten?
4. Hypnotherapie – hierbij brengt een professionele hypnotherapeut iemand onder hypnose en bespreekt vervolgens de traumatische gebeurtenis. De gedachte hierachter is dat hypnotherapeuten ervan uitgaan dat iemand in een hypnotische toestand werkelijk contact kan maken met angstige herinneringen en een traumatisch verleden. Dit wordt gezien als een belangrijke eerste stap in het herstelproces.
5. Psychodynamische therapie – het doel hiervan is vast te stellen in welke levensfase het trauma is ontstaan, omdat dit de fase is waarin iemand is blijven ‘vastzitten’. Nadat dit is vastgesteld, onderzoekt de psychotherapeut welke aspecten van de traumatische gebeurtenis het leven belemmeren. Daarmee helpt de therapeut iemand een stap dichter bij het verminderen van de invloed van het trauma op het dagelijks functioneren.
6. Gecertificeerde Rapid Resolution Therapy – afgekort RRT, is een benadering waarbij negatieve emoties en de gevolgen van traumatische ervaringen voor het gedrag worden vervangen door positieve, herstelbevorderende gedragsveranderingen, door het probleem bij de wortel aan te pakken. Deze methode heeft een revolutionaire invloed gehad op mensen met PTSS en andere trauma’s.
De grens tussen therapie en counseling is dun; in veel gevallen overlappen ze elkaar. Het belangrijkste verschil tussen traumatherapie en traumacounseling is echter dat therapie een langdurig proces is en veel langer doorgaat. Traumacounseling beslaat daarentegen een kortere periode. Counseling richt zich op het probleem en de oplossingen daarvoor, in dit geval op trauma. Daarbij ligt de nadruk meer op het heden, in plaats van diep in het verleden te duiken zoals bij therapie.
Therapie richt zich ook meer op de persoon zelf en werkt aan diens ontwikkeling, gedachten en gedrag, en aan de onderliggende cognities die het handelen bepalen. Een counselor brengt niet het volledige psychologische beeld in kaart, maar helpt oplossingen te ontwikkelen voor een belemmering in iemands leven. Een therapeut moet een psychologisch profiel en een voorgeschiedenis opstellen om meer inzicht te krijgen voor het behandelplan. Therapie omvat ook vaardigheden voor zelfreflectie en persoonlijke ontwikkeling. Dit betekent niet dat counselors niet bij zulke persoonlijke ontwikkeling helpen. Ook zij begeleiden hun cliënten naar een beter leven zonder de last van traumatische gebeurtenissen uit het verleden, relatieproblemen enzovoort, net zoals therapeuten dat doen.
Het verschil ligt in de oplossingen: counselors bieden oplossingen voor de korte termijn, terwijl therapeuten oplossingen voor de lange termijn bieden. Kortom, traumatherapie en traumacounseling hebben veel overeenkomsten, maar er zijn ook verschillen. Daarom hebben ze verschillende namen en volgen ze verschillende, maar deels ook vergelijkbare behandelmethoden.
Een van de belangrijkste voordelen van traumacounseling is dat u leert begrijpen hoe u kunt stoppen met leven in het moment van het trauma of in die periode van uw leven. Veel mensen die een zeer ernstig trauma hebben meegemaakt, vinden het moeilijk om los te komen van die periode in hun leven. Dat is een normale reactie. Counseling kan u de hulpmiddelen bieden om niet elke dag opnieuw slachtoffer te zijn en om te begrijpen hoe u grip krijgt op uw gedachten over datgene waardoor u getraumatiseerd bent. Het gaat er vooral om te begrijpen dat u niet bent wat u is overkomen, maar dat u elke dag opnieuw kunt kiezen wie u wilt zijn.
Counseling kan u ook helpen een bevredigender leven te leiden. Als u afschuwelijke dingen hebt meegemaakt, is de kans groot dat u ook moeite hebt om anderen te vertrouwen, zelfs de mensen met wie u zich het meest verbonden voelt. Daardoor kan het bijzonder moeilijk zijn om veilige en gezonde persoonlijke relaties aan te gaan. De angst dat iemand u psychisch of lichamelijk zal schaden, maakt het lastiger om de relatie op te bouwen die u met die persoon zou kunnen hebben. Het kan ook uw relaties met mensen op school of op het werk beschadigen. Als u dit overwint, zult u anderen heel anders en veel positiever gaan zien.
Counseling kan u ook een beter steunnetwerk bieden van mensen die weten en begrijpen wat u doormaakt. Zij helpen u om die momenten uit uw leven achter u te laten, zodat deze u niet meer dagelijks beïnvloeden. Counselors kunnen u technieken aanreiken om uw emotionele spanning te beheersen. Als u iets meemaakt waardoor u zich erg angstig of bang voelt of andere emoties ervaart, kunt u deze technieken toepassen om die gevoelens te hanteren en te begrenzen en verder te gaan met uw leven.
Een traumacounselor helpt mensen om traumatische gebeurtenissen die zij hebben meegemaakt te doorlopen en te duiden, en technieken te ontwikkelen om met de daaruit voortkomende emoties om te gaan. De reactie op een traumatische gebeurtenis kan complex zijn en sterk van persoon tot persoon verschillen. Omgaan met emotionele spanning als gevolg van een trauma kan zonder deskundige hulp vaak moeilijk zijn. Een traumacounselor kan een belangrijke rol spelen bij het omgaan met het trauma en de symptomen die iemand nog steeds ervaart.
Hoewel situaties kunnen verschillen, begeleiden traumacounselors mensen meestal gedurende enkele maanden en soms langer. Omdat er verschillende soorten traumatherapie voor verschillende patiënten zijn, beoordelen counselors de behoeften van hun cliënten, de traumatische situaties in hun leven en hun persoonlijkheid om de juiste benadering te bepalen. Elk behandelplan is anders. Wel kunnen vergelijkbare benaderingen en technieken worden gebruikt.
Bij bijvoorbeeld natuurrampen kan een traumacounselor worden ingeschakeld om een hele gemeenschap te helpen een begin te maken met herstel. Daarvoor zijn ervaren en vaardige professionals nodig, die doeltreffende en empathische ondersteuning bieden zonder zich te sterk met de situatie te vereenzelvigen of er te zeer emotioneel bij betrokken te raken. Deze rol is bijzonder belangrijk, omdat de gevolgen van trauma kunnen blijven voortduren wanneer ze niet worden aangepakt. Ze kunnen psychische littekens achterlaten en een ingrijpende invloed op iemands leven hebben. Traumacounseling biedt een ruimte waar mensen hun ervaringen kunnen bespreken en technieken kunnen ontwikkelen om met de aanhoudende problemen als gevolg daarvan om te gaan.
Ongeacht de gebruikte counselingmethode helpen traumacounselors hun patiënten om doeltreffende manieren aan te leren voor het omgaan met gevoelens die door trauma kunnen ontstaan. Dit kan onder meer betekenen dat zij mensen helpen sterke emoties te reguleren en hun vermogen om anderen weer te vertrouwen te vergroten. Traumacounselors helpen patiënten ook om contact te leggen met en toegang te krijgen tot aanvullende ondersteuning, zoals lotgenotengroepen.
Counselors en therapeuten zijn beiden opgeleid binnen hun eigen specialisme. Ook kunnen zij beschikken over certificeringen of beroepsvergunningen, afhankelijk van de eisen van hun deelstaat. Om als therapeut te werken, moet een psychotherapeut een beroepsvergunning hebben in de deelstaat waar diegene werkzaam is. Om deze vergunning te verkrijgen, moet de betrokkene slagen voor een examen dat door die deelstaat wordt afgenomen. Therapeuten hangen hun beroepsvergunningen en diploma’s doorgaans in hun praktijk op.
Het is belangrijk om dergelijke vereisten en het opleidingsniveau van elke traumatherapeut af te wegen tegen uw behandelbehoeften. Een betrouwbare therapeut heeft een opleiding op master- of doctoraatsniveau en een beroepsvergunning om de diensten te mogen aanbieden. Om als traumacounselor patiënten in een klinische setting te behandelen, moet een counselor ten minste een masterdiploma in counseling hebben. Als onderdeel van de opleiding moet een counselor vakken volgen die aansluiten bij het specialisme, waaronder therapeutische technieken.
Afhankelijk van de wetgeving in uw deelstaat kunnen ook betrouwbare counselors een beroepsvergunning nodig hebben om counseling te mogen aanbieden. Een voorbeeld is ‘LPC’, wat staat voor ‘licensed professional counselor’, oftewel een counselor met een beroepsvergunning. Daarnaast behalen counselors vaak uiteenlopende certificeringen, bijvoorbeeld op het gebied van verslavingscounseling en relatietherapie voor gehuwden. Houd er rekening mee dat sommige counselors die hun diensten aanbieden geen beroepsvergunning hebben of niet onder toezicht staan. Vraag dit daarom vooraf na om zekerheid te krijgen.
Counselingpsychologen kunnen een doctoraat hebben en zich in uiteenlopende onderwerpen specialiseren. Kortom, een counselor kan alleen therapeut zijn als diegene aan de vereisten voldoet en de benodigde certificering verkrijgt om het beroep uit te oefenen.
