Pathologisch of dwangmatig haren uittrekken, ook wel trichotillomanie genoemd, is een veelvoorkomende psychische stoornis die vaak niet wordt herkend. Bij trichotillomanie voelen mensen zich gedwongen hun haren uit te trekken.
Trichotillomanie is een gedragsstoornis die een onbeheersbare drang veroorzaakt om de eigen haren uit te trekken. Trichotillomanie treft ongeveer 1 procent van de mensen in de VS op enig moment in hun leven. Schaamte en verlegenheid zijn veelvoorkomende gevolgen van deze aandoening. Wanneer iemand anders van de aandoening op de hoogte raakt, kan de schaamte nog groter worden. Het onbedoeld versterken van deze schaamtegevoelens kan tot nog meer sociaal isolement leiden.
Lees ook: Luxe klinische behandeling voor dermatillomanie
Veel mensen met trichotillomanie weten niet dat zij een diagnosticeerbare stoornis hebben. Zij beschouwen het haren uittrekken misschien alleen als een slechte gewoonte. Anderen kunnen ernstige lichamelijke en psychische problemen ervaren. De meeste mensen trekken hun hoofdhaar uit. Sommigen trekken daarentegen haren uit hun wimpers, baard of wenkbrauwen.
Sommige mensen met trichotillomanie eten hun eigen haren op. De medische term hiervoor is trichofagie. Dit kan ernstige maag-darmproblemen veroorzaken. Bij de meeste mensen ontstaat trichotillomanie in de tienerjaren. Sommigen van hen blijven ook op volwassen leeftijd met de stoornis kampen, voortdurend of met tussenpozen.
De oorzaken en symptomen van trichotillomanie worden in dit artikel besproken, evenals de verschillende beschikbare behandelmethoden.
Trichotillomanie komt voor bij veel mensen die aan hun huid pulken, op hun lippen kauwen of nagelbijten. Ook het uittrekken van haren bij poppen of huisdieren en het uittrekken van vezels uit kleding of dekens kunnen aanwijzingen zijn. De meeste mensen met trichotillomanie trekken hun haren uit wanneer zij alleen zijn en proberen de aandoening voor anderen te verbergen.
Haren uittrekken bij patiënten met trichotillomanie kan op de volgende manieren gebeuren:
Bewust. Sommige mensen trekken doelbewust hun haren uit om spanning of angst te verminderen, bijvoorbeeld om verlichting te vinden bij een overweldigende drang om haren uit te trekken. Sommigen ontwikkelen ingewikkelde rituelen, zoals het zoeken naar de perfecte haar of het bijten op uitgetrokken haren.
Automatisch. Wanneer mensen zich vervelen, lezen of televisie kijken, kunnen zij hun haren uittrekken zonder dat zij het merken.
Afhankelijk van de omstandigheden en stemming kan dezelfde persoon zowel automatisch als bewust haren uittrekken. Bepaalde houdingen of rituelen, zoals het hoofd op de hand laten rusten of het haar kammen, kunnen het haren uittrekken uitlokken.
Trichotillomanie houdt verband met gevoelens:
Negatieve en schadelijke emoties. Voor veel mensen met trichotillomanie is haren uittrekken een manier om met negatieve of onaangename gevoelens om te gaan, zoals stress, bezorgdheid, spanning, eenzaamheid, verveling, frustratie of vermoeidheid.
Gevoelens van geluk. Haren uittrekken voelt voor mensen met trichotillomanie doorgaans prettig en biedt enige verlichting. Daardoor blijven zij hun haren uittrekken om dat prettige gevoel vast te houden.
Volgens artsen kunnen bepaalde factoren het risico op het ontwikkelen van trichotillomanie verhogen. Enkele risicofactoren zijn:
Iemand met eerstegraads familieleden (ouders, broers of zussen) met trichotillomanie heeft een grotere kans om de stoornis zelf te ontwikkelen.
Jeugdtrauma: Iemand die in de jeugd eentrauma heeft meegemaakt, is volgens de National Organization for Rare Disorders vatbaarder voor trichotillomanie. Er is echter onvoldoende bewijs om deze bewering te onderbouwen.
Artsen onderzoeken ook veranderingen in de hersenfunctie of biochemie die aan trichotillomanie zouden kunnen bijdragen. Bepaalde veranderingen kunnen het vermogen aantasten om impulsieve handelingen, zoals haren uittrekken, te beheersen.
Trichotillomanie is een chronische (langdurige) stoornis. Zonder behandeling kan de ernst van de symptomen in de loop van de tijd veranderen. Hormonale schommelingen tijdens de menstruatiecyclus kunnen de symptomen bij vrouwen bijvoorbeeld verergeren. Bij sommige mensen kunnen symptomen zonder behandeling weken, maanden of jaren verdwijnen en weer terugkeren. Het komt zelden voor dat haren uittrekken binnen enkele jaren na het ontstaan vanzelf stopt.
Deze behandeling gebruikt verschillende strategieën om diepgewortelde gewoonten, overtuigingen en gevoelens die samenhangen met trichotillomanie (TTM) te helpen veranderen. Het is een aanpak op maat die zich richt op vijf belangrijke aspecten van het dagelijks leven die het haren uittrekken beïnvloeden. Om deze vijf domeinen te onthouden, gebruiken deskundigen de afkorting SCAMP:
- Sensorisch: Tactiele, visuele en lichamelijke dwangmatige impulsen. Voor en na het gedrag kunnen alle vijf de zintuigen een rol spelen.
- Cognitief: Overtuigingen en gedragingen rond het haar, vóór, tijdens en na het haren uittrekken.
- Affectief: Gevoelens vóór, tijdens en na de gebeurtenis. Deze kunnen positief of negatief zijn.
- Bewustzijn/motorische gewoonten: De manieren waarop iemands lichaam het haren uittrekken vergemakkelijkt. Het kan automatisch, bewust of een combinatie van beide zijn.
- Plaats: De locatie, omgeving, sociale situatie, activiteit, het tijdstip en allerlei voorwerpen die haren uittrekken uitlokken, kunnen allemaal een rol spelen.
Om de uitlokkende factoren in elk van de hierboven beschreven domeinen te vinden, voeren artsen met het ComB-model een uitgebreid onderzoek en een functieanalyse uit. Mensen met de aandoening beginnen met zelfregistratie om mogelijke aangrijpingspunten te herkennen en interventies voor elk SCAMP-domein te kiezen.
Zij kunnen ten minste twee vaardigheden kiezen om gedurende de week aan te werken. Vervolgens bespreken zij hoe deze vaardigheden hebben geholpen. Er worden aanpassingen gedaan en nieuwe vaardigheden binnen een ander domein aangeleerd. Wanneer iemand aangeeft dat een bepaalde vaardigheid niet werkt, onderzoeken de arts en de betrokkene andere mogelijkheden binnen die domeinen.
De behandeling van trichotillomanie, ook wel haaruittrekstoornis genoemd, kan bestaan uit psychotherapie en gedragstherapie. Therapie kan de redenen voor het haren uittrekken blootleggen en oplossingen vinden om het gedrag te stoppen, afhankelijk van de therapievorm en de behandelstrategie van de zorgverlener.
Tot de behandelmogelijkheden voor trichotillomanie behoren:
Cognitieve gedragstherapie (CGT) bij trichotillomanie onderzoekt het verband tussen gevoelens, gedachten en gedragingen die bijdragen aan het haren uittrekken, en probeert deze te veranderen. Om de symptomen te verlichten, leert cognitieve gedragstherapie iemand om vertekende overtuigingen kritisch te onderzoeken.
Acceptance and commitment therapy (ACT) bij trichotillomanie helpt mensen om het verband tussen de drang om haren uit te trekken en het daadwerkelijk uittrekken te doorbreken. Het uitgangspunt is dat iemand de impulsen erkent en zich er tegelijkertijd op toelegt het haren uittrekken te stoppen.
Training in gewoonteomkering: Volgens een casestudie uit 2012 kan habit reversal training (HRT), een vorm van gedragstherapie, nuttig zijn bij de behandeling van trichotillomanie. HRT bestaat uit vijf fasen:
- Bewustwordingstraining: De persoon leert de omgevingsfactoren en psychologische factoren herkennen die tot een episode van haren uittrekken kunnen leiden.
- Training van een concurrerende respons: De persoon oefent om haren uittrekken door ander gedrag te vervangen.
- Motivatie en therapietrouw houden in dat de persoon gedragingen en activiteiten uitvoert die herinneren aan het belang van het volgen van het HRT-programma. Een voorbeeld is waardering ontvangen van vrienden en familie voor de vooruitgang tijdens de therapie.
- Ontspanningstraining: hierbij worden technieken zoals diep ademhalen en meditatie gebruikt om de persoon te helpen ontspannen. Deze helpen stress en het daaruit voortvloeiende haren uittrekken te verminderen.
- Generalisatietraining: hierbij worden nieuwe vaardigheden in uiteenlopende situaties toegepast, zodat het nieuw aangeleerde gedrag een automatisme wordt.
Volgens een overzichtsartikel uit 2011 vinden de meeste medische en ggz-professionals dat HRT de eerste behandelkeuze bij trichotillomanie zou moeten zijn.
Training in gewoonteomkering bij trichotillomanie leert mensen om de gewaarwordingen en gedachten op te merken die aan het haren uittrekken voorafgaan, zodat zij daarop met andere activiteiten kunnen reageren. Wanneer emoties hoog oplopen, kan de therapeut voorstellen om de vuisten te ballen of te breien om de drang tegen te gaan.
Niet elke therapie voor trichotillomanie werkt voor iedereen. Met oefening en geduld kan therapie bij trichotillomanie echter effectief zijn.
Wanneer u een sterke drang ervaart om uw haren uit te trekken, kunnen de volgende aanbevelingen helpen bij het omgaan met trichotillomanie:
- Knijp in een stressbal of een vergelijkbaar voorwerp.
- Span de spieren in uw arm aan door uw hand tot een vuist te ballen.
- Gebruik friemelspeelgoed.
- Draag een hoofdband, sjaal of nauwsluitende hoofdbedekking, zoals een muts.
- Bedenk een zin die u hardop herhaalt totdat de drang om te trekken afneemt.
- Neem een ontspannend bad om stress en angst te verminderen.
- Oefen met diep ademhalen totdat de drang om te trekken afneemt.
- Sport en beweeg, bijvoorbeeld door oefeningen te doen.
- Plak pleisters op uw vingers.
- Knip uw haar korter.
Wanneer een dierbare problemen en psychische klachten ervaart, in dit geval haren uittrekken, is het begrijpelijk dat u wilt ingrijpen en helpen. Het is echter belangrijk om te weten welke vormen van ondersteuning het meest effectief zijn. Houd er ook rekening mee dat u, of iemand anders, de trichotillomanie van uw dierbare niet kunt genezen. Er zijn wel manieren om te ondersteunen en verandering te bevorderen.
1. Help gedragspatronen herkennen: Het kan voor iemand van buitenaf gemakkelijker zijn om gedragspatronen bij een ander te observeren en te analyseren. Inzicht in de omstandigheden die bijdragen aan haren uittrekken en de handelingen die ermee gepaard gaan, kan mensen met trichotillomanie meer duidelijkheid en begrip geven. Uw hulp bij het herkennen van patronen kan ook helpen bij het vaststellen van uitlokkende factoren en risicosituaties, die vervolgens kunnen worden vermeden of doeltreffender aangepakt.
2. Help bij het ontwikkelen van vaardigheden en technieken om haren uittrekken te voorkomen: Moedig uw dierbare aan om te drukken en te knijpen in een stressbal, losse draden uit een lapje stof te trekken of met friemelspeelgoed te spelen. Dit zijn voorbeelden van vervangende gewoonten die toch zintuiglijke prikkeling bieden. Wanneer iemand het gevoel bij de haarwortels wil nabootsen of vervangen, kan diegene merken dat douchegel met munt, een ijspak op het hoofd of het kammen van het haar de drang om te trekken vermindert.
3. Pas zo nodig omgevingsfactoren aan: Als haren uittrekken bijvoorbeeld wordt uitgelokt door in een vergrootspiegel te kijken, kan het helpen om die spiegel helemaal weg te halen. Als het trekken vooral in bepaalde kamers gebeurt, kunt u uw dierbare aanmoedigen om herinneringen op te schrijven en op te hangen om dit gedrag te vermijden.
4. Stimuleer gezonde manieren om onaangename emoties te uiten en ermee om te gaan: Gezonde manieren vinden om moeilijke emoties te uiten en te hanteren, kan de drang om te trekken verminderen. Een dagboek bijhouden, ontspanningstechnieken oefenen of bewegen kan helpen. Deze gewoonten kunnen ook helpen bij angst- en somberheidsklachten, die veelvoorkomende bijkomende psychische problemen zijn. Hoewel trichotillomanie doorgaans niet samengaat met angst of depressie, kunnen veel strategieën voor de behandeling van de symptomen van deze aandoeningen ook bij trichotillomanie worden ingezet.
5. Vraag hoe u kunt helpen: Dit lijkt misschien een vanzelfsprekende eerste stap, maar vraag uw dierbare welke ondersteuning gewenst is. Wat diegene als behulpzaam ervaart, kan verschillen van wat u daaronder verstaat. Het kan nuttig lijken om iemand op het trekken te wijzen wanneer het gebeurt, maar doe dit alleen als diegene erom heeft gevraagd. Anders kan het gevoelens van schaamte versterken. Bespreek met uw dierbare hoe, wanneer en waar u het beste kunt helpen.
Behandeling van trichotillomanie en bijkomende stoornissen
Een van de belangrijkste aspecten van therapie bij trichotillomanie is het aanpakken van alle problemen en stoornissen waarmee iemand te maken heeft. Trichotillomanie gaat vaak samen met andere psychische aandoeningen, waaronder depressie en een excoriatiestoornis (dwangmatig huidpulken).
Andere herhaalde, op het lichaam gerichte gedragingen, zoals nagelbijten, komen veel voor bij mensen met trichotillomanie. Dwangstoornis (OCS) kan op basis van bepaalde gewoonten worden vastgesteld.
Voor de beste resultaten moeten behandelaars alle problemen tegelijkertijd aanpakken wanneer een patiënt trichotillomanie en andere psychische aandoeningen heeft. Als de aandacht uitsluitend naar één probleem gaat, kunnen andere problemen verergeren.
Omdat medicijnen bij trichotillomanie niet effectief zijn, zoeken de meeste mensen naar alternatieve behandelingen om verlichting te vinden van de symptomen van trichotillomanie. Natuurlijke behandelingen voor trichotillomanie worden nog onderzocht. Enkele mogelijkheden zijn:
N-acetylcysteïne (NAC): Een aminozuur dat helpt bij de regulering van stoffen in de hersenen die met de stemming samenhangen.
Aromatherapie: Hierbij worden aangename, ontspannende of rustgevende geuren ingeademd om de drang om haren uit te trekken te verminderen, vooral wanneer de symptomen ernstig zijn.
Etherische oliën: Sommige mensen beweren dat etherische oliën kunnen helpen bij trichotillomanie. Ricinusolie, rozemarijnolie, lavendelolie en andere etherische oliën kunnen worden aangebracht op de plek waar iemand haren uittrekt.
Lotgenotengroepen voor trichotillomanie
Ondersteuningsnetwerken voor trichotillomanie zijn lokaal en op internet beschikbaar om mensen met de aandoening steun, begrip en verlichting te bieden als aanvulling op gespecialiseerde therapie. Deelnemers aan een lotgenotengroep kunnen nieuwe behandelmogelijkheden aandragen die kunnen helpen de klachten te verminderen.
Enkele voorbeelden van online ondersteuningsnetwerken voor trichotillomanie zijn:
Adult Trich Support: Een lotgenotengroep voor mensen met trichotillomanie.
Trichsters: Kids with Trich is een online lotgenotengroep voor kinderen met trichotillomanie en hun gezinnen.
Trichotillomania Support: Een Facebookgroep waar mensen met trichotillomanie vragen kunnen stellen en reacties kunnen krijgen.
Hair Pullers Anonymous: Een telefonische lotgenotengroep, gebaseerd op het twaalfstappenprogramma van Alcoholics Anonymous.
Gebruik de zoekfunctie voor lotgenotengroepen van de TLC Foundation om groepen voor trichotillomanie bij u in de buurt te vinden.
Hoge functionarissen, beroemdheden en sporters met trichotillomanie en andere dwangmatige gedragingen hebben veel baat bij hoogwaardige residentiële en klinische behandeling. Naarmate stressgerelateerde trichotillomanie vaker voorkomt, groeit ook de vraag naar therapie. Opname in een behandelinstelling die zich richt op geestelijke gezondheidszorg wordt klinische behandeling genoemd. Naast voorzieningen zoals in een vijfsterrenresort, waaronder privékamers, spa- en massage behandelingen, fitnessruimten, een schilderachtige omgeving en alternatieve therapieën zoals meditatie, mindfulness, door een chef-kok bereide gastronomische maaltijden, yoga en acupunctuur, biedt een hoogwaardig luxe klinisch behandelcentrum hoogwaardige behandeling van psychische aandoeningen.
De functie van een luxe instelling voor klinische geestelijke gezondheidszorg is sinds het ontstaan ervan ingrijpend veranderd. Vroeger werden psychiatrische instellingen uitsluitend opgericht om mensen met psychische aandoeningen af te zonderen van de rest van de samenleving, die als ‘normaal’ werd beschouwd.
Cliënten moeten eerst herstellen om aan de samenleving te kunnen bijdragen en, nog belangrijker, een gelukkig en zelfstandig leven te kunnen leiden. Een hoogwaardige residentiële instelling biedt verschillende therapieën om psychisch lijden te helpen verlichten en de geestelijke gezondheid te verbeteren. Enkele daarvan zijn:
- Zowel individuele begeleiding als groepsbegeleiding.
- Toediening van medicatie (voorgeschreven geneesmiddelen).
- Leren omgaan met schadelijke gedragsproblemen en vaardigheden verbeteren om deze beter te beheersen, is essentieel.
- Terugvalpreventie.
