Een periodieke explosieve stoornis, ook wel IED genoemd, gaat gepaard met terugkerende impulsieve agressieve uitbarstingen die niet in verhouding staan tot de situatie en lijdensdruk of schade veroorzaken. Diagnostiek en behandeling kunnen helpen, maar een diagnose is nooit een excuus voor bedreiging, mishandeling of geweld. Iedereen die risico loopt op schade heeft een veiligheidsplan nodig, evenals toegang tot passende zorg.
Waar diagnostisch onderzoek naar kijkt
Een bevoegde zorgprofessional vraagt naar het patroon, de frequentie, de ernst en de gevolgen van de uitbarstingen, en naar de ontwikkeling en algehele gezondheid van de persoon. Daarbij wordt nagegaan of de uitbarstingen impulsief zijn, of er sprake is van gepland of controlerend gedrag en of een andere aandoening of een middel een betere verklaring biedt voor wat er gebeurt.
De diagnostiek kan lichamelijk onderzoek en relevant aanvullend onderzoek omvatten. Geneesmiddelen, alcohol of andere drugs, neurologische aandoeningen en andere psychische problemen kunnen het gedrag beïnvloeden. Boosheid alleen is niet voldoende om IED vast te stellen. Een behandelaar hoort geen diagnose af te leiden uit één incident of een beschrijving op internet.
Voor de diagnose gelden specifieke criteria voor terugkerende uitbarstingen, beperkingen in het functioneren en alternatieve verklaringen. Het is geen etiket voor iemand die altijd vijandig is of een blijvend gewelddadige persoonlijkheid heeft. Hoe mensen zich tussen de uitbarstingen voelen en wat zij ervaren, verschilt.
Screeningsvragenlijsten stellen de oorzaak niet vast
De IED-screeningsvragenlijst, of IED-SQ is ontwikkeld om patronen te helpen herkennen die nader klinisch onderzoek rechtvaardigen. De eerste validatie vond plaats bij geselecteerde groepen volwassenen. Een vragenlijstuitslag stelt op zichzelf geen diagnose vast, toont niet aan wat de symptomen heeft veroorzaakt en sluit andere verklaringen niet uit. Daarop hoort passend diagnostisch onderzoek te volgen.
Psychologische behandeling
Cognitieve gedragstherapie kan iemand helpen om uitlokkende factoren te herkennen, interpretaties te onderzoeken, ontspanning te oefenen en veiligere reacties op boosheid te ontwikkelen. De behandeling kan ook aandacht besteden aan communicatie, probleemoplossing en het voorbereiden op situaties waarin het moeilijk wordt om de controle te behouden. Vaardigheden moeten in het dagelijks leven worden geoefend en geëvalueerd.
Een gerandomiseerd pilotonderzoek uit 2008 onder 45 volwassenen liet verbetering zien met individuele cognitieve gedragstherapie of cognitieve gedragstherapie in groepsverband ten opzichte van een wachtlijstgroep. De verbeteringen bleven behouden bij een vervolgmeting na drie maanden. Dit ondersteunt de aanpak, maar door de kleine omvang van het onderzoek en de gekozen vergelijkingsgroep zijn de conclusies over langetermijnuitkomsten of de werkzaamheid voor ieder individu beperkt.
Medicatie kan op individuele basis worden overwogen
Een voorschrijvende behandelaar kan medicatie bespreken op basis van de symptomen, bijkomende aandoeningen, eerdere reacties op behandeling en mogelijke nadelige effecten. Er is niet één geneesmiddel dat voor iedereen geschikt is. Het kiezen of wijzigen van een behandeling vereist klinische beoordeling en monitoring; een lijst met geneesmiddelen op internet is geen veilig behandelplan.
Een gerandomiseerd onderzoek naar fluoxetine liet een afname van impulsieve agressie zien bij deelnemers met IED, maar minder dan de helft van de behandelde deelnemers bereikte volledige of gedeeltelijke remissie volgens de criteria van het onderzoek. Dit toont geen genezing aan en stelt evenmin een vaste termijn vast waarbinnen de behandeling effect heeft. De voordelen, bijwerkingen en blijvende noodzaak moeten met de voorschrijvende behandelaar worden geëvalueerd.
Dagelijkse ondersteuning naast de behandeling
- Herken vroege waarschuwingssignalen en spreek vóór een crisis een plan af. Bij een afgesproken pauze mag nooit worden verhinderd dat iemand anders weggaat.
- Oefen vaardigheden om met spanning om te gaan en te communiceren wanneer u rustig bent. Bespreek met de behandelaar wat wel en niet heeft geholpen.
- Bespreek alcohol- en ander middelengebruik eerlijk, omdat dit van invloed kan zijn op de risico’s en de behandeling.
- Houd ondersteunende routines aan voor slaap, maaltijden en beweging. Aanvullende activiteiten mogen niet worden gepresenteerd als bewezen behandelingen voor agressie.
Als u te maken heeft met de uitbarstingen van iemand anders
U bent niet verantwoordelijk voor het beheersen van het gedrag van iemand anders. Een IED-diagnose bewijst niet dat alle agressie onbedoeld is of dat er geen sprake is van mishandeling met controlerend gedrag. Richt u op wat er gebeurt en op de gevolgen voor uw veiligheid, in plaats van tijdens een incident te proberen vast te stellen welke diagnose van toepassing is.
Ga bij bedreiging naar een veiligere plek zodra dat kan en neem bij direct gevaar contact op met de hulpdiensten. Probeer de persoon niet fysiek in bedwang te houden of een wapen af te pakken. Een hulporganisatie voor huiselijk geweld kan vertrouwelijk advies geven en helpen bij een persoonlijk veiligheidsplan, ook voor veilig gebruik van technologie. U hoeft niet te wachten tot er een noodsituatie is voordat u ondersteuning zoekt.
Voor de ondersteuning van degene die agressie gebruikt en van degenen die daardoor worden getroffen, kunnen afzonderlijke hulpverleningsdiensten nodig zijn. Deelname aan een behandeling verplicht een partner of familielid niet om in een onveilige relatie te blijven. Zie de informatie van de NHS over huiselijk geweld voor signalen van mishandeling en mogelijkheden om hulp te krijgen.
