Prikkelbaarheid en driftbuien komen vaak voor bij kinderen. Sommige kinderen hebben echter herhaaldelijk ernstige driftbuien — ook wanneer de meeste leeftijdsgenoten daar al overheen zijn gegroeid — en zijn voortdurend prikkelbaar. Dit zijn symptomen van een aandoening die bekendstaat als de disruptieve stemmingsdisregulatiestoornis, of DMDD. Het is een lange naam, maar de belangrijkste onderdelen zijn ‘disruptief’, dat verwijst naar uitbarstingen en driftbuien, en ‘disregulatie’, dat betekent dat deze kinderen hun emoties niet op een bij hun leeftijd passende manier kunnen reguleren.
Kinderen met DMDD hebben doorgaans al vanaf de babytijd een moeilijk temperament. Ze hadden moeite om zichzelf tot rust te brengen en zich aan veranderingen aan te passen zonder overstuur of boos te worden. Als peuter waren ze koppig en moeilijk bij te sturen. Wanneer ze naar de basisschool gaan, hebben ze nog steeds driftbuien die niet passen bij hun ontwikkelingsfase.
Kinderen moeten ruim vóór de leeftijd van tien jaar symptomen vertonen om volgens de DSM-5-criteria voor de diagnose DMDD in aanmerking te komen. De diagnose mag echter niet vóór het zesde of na het achttiende levensjaar worden gesteld. De onderstaande klinische verschijnselen moeten ten minste een jaar vóór de diagnose aanwezig zijn:
- Drie of meer ernstige driftbuien per week die niet passen bij de situatie en de leeftijd van het kind.
- Tussen de driftbuien door voortdurende prikkelbaarheid of woede, zonder aanhoudende perioden van verlichting.
- Er zijn geen tekenen van hypomanie of manie.
Veel symptomen van DMDD lijken op die van andere psychische aandoeningen, waaronder de oppositioneel-opstandige stoornis (ODD).
Een angststoornis en de aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit (ADHD) zijn twee andere psychische aandoeningen die vaak samenhangen met de diagnose DMDD. Wanneer mensen met DMDD verschijnselen van deze bijkomende psychische stoornissen vertonen, moeten behandelaars de behandelopties voor DMDD zorgvuldig afwegen.
Als ouder is het belangrijk om te observeren of uw kind ongewoon vaak prikkelbaar is. Let op de volgende signalen:
- Ten minste drie driftbuien per week.
- Ook tussen de driftbuien door veel ongeduld en een boze stemming.
- Moeite met functioneren in verschillende omgevingen, zoals thuis, op school, op de kinderopvang en met vrienden.
- Uitbarstingen bij frustratie of wanneer het kind niet krijgt wat het wil.
- De woede-uitbarsting lijkt niet in verhouding te staan tot de situatie.
Als u zich zorgen maakt over de driftbuien, woede en/of prikkelbaarheid van uw kind, kunt u tijdens oudertraining samen een gedragsplan opstellen om met de driftbuien om te gaan en het hele gezin te ondersteunen.
Als u een kind met een disruptieve stemmingsdisregulatiestoornis (DMDD) heeft, weet u hoe moeilijk het is om als ouder van een kind met DMDD te functioneren. Kinderen met DMDD zijn vaak voortdurend prikkelbaar en boos, wat de zorg voor hen moeilijk kan maken.
De opvoeding van een kind met DMDD brengt specifieke uitdagingen met zich mee. Door chronische prikkelbaarheid en boosheid heeft een kind met DMDD waarschijnlijk meerdere driftbuien per week. Als ouder is het moeilijk om dit te zien, omdat het hele gezin erdoor wordt geraakt. Toch lijkt het vaak onmogelijk om deze uitbarstingen te stoppen.
Tijdens een woede-uitbarsting
Wanneer uw kind met DMDD een emotionele of agressieve uitbarsting heeft, kan het voelen alsof u niets kunt doen. In plaats van alleen te wachten tot het voorbij is, kunt u enkele dingen doen, zoals zelf afstand nemen en behandeling zoeken. Het belangrijkste is dat het kind tijdens een hevige uitbarsting veilig blijft, net als de mensen om het kind heen. Bepaal een veilige plek waar uw kind tijdens de uitbarsting naartoe kan gaan, zoals een slaapkamer. Zo kan het kind de driftbui laten uitrazen zonder zichzelf of anderen te verwonden. Een veilige plek moet sober zijn ingericht en vrij zijn van mogelijk gevaarlijke voorwerpen.
Na een woede-uitbarsting
Na een emotionele driftbui is het moeilijk te bepalen of u uw kind moet straffen of troosten. Kinderen met DMDD hebben vaak spijt wanneer ze weer rustig zijn. En als ouder kan het zien van wat uw kind doormaakt tijdens uitbarstingen allerlei emoties oproepen. Hoewel hier geen ‘goed’ of ‘fout’ antwoord bestaat, is het essentieel dat uw kind begrijpt waarom dit gedrag niet gepast is en leert hoe het dit in de toekomst kan veranderen. Praat met uw kind, vergeef het en onderzoek samen andere manieren om emoties te uiten.
Andere opvoedadviezen voor uw kind met DMDD
Herken stemmingswisselingen bij uw kind — help uw kind veranderingen in emoties te herkennen en zich daarvan bewust te worden. Moedig uw kind aan om stemmingen bij te houden en op te schrijven, bijvoorbeeld op een telefoon of in een dagboek. Zo kunnen u en uw kind meer leren over die stemmingen en over patronen, aanleidingen of andere factoren die daarop van invloed kunnen zijn.
Geef ruimte voor een pauze — leer uw kind dat het mag pauzeren wanneer emoties te veel worden. Om weer tot rust te komen, kan het nodig zijn om even uit een kamer, gesprek of situatie weg te gaan.
Verminder ongewenst gedrag door vooraf met uw kind met DMDD af te spreken welke sancties daaraan verbonden zijn. Daardoor begrijpt uw kind beter wat de gevolgen van het eigen gedrag zijn. Als uw kind die gevolgen begrijpt, kan het een weloverwogen keuze maken over zijn of haar gedrag.
Let op de omgeving — de omgeving van een kind kan veel invloed hebben op stress en woede-uitbarstingen. Ontwikkel routines thuis, op school en bij activiteiten om uw kind houvast te bieden.
Zelfzorg is belangrijk wanneer u een kind met DMDD heeft. Om uw kind goed te kunnen helpen, moet u eerst voor uzelf zorgen. Zelfzorg — evenwichtige voeding, beweging en zelf steun zoeken — is essentieel voor het geluk en de ontwikkeling van uw kind.
Als u begrijpt waarom u bij een kind met DMDD grenzen stelt, helpt dat om uw aanpak vorm te geven. Bij een kind of jongere met DMDD is het belangrijkste doel van begrenzing om het kind te helpen emoties te leren reguleren. Zonder deze vaardigheid lijkt het niet te lukken om reacties op gevoelens, emoties en prikkels te beheersen (bij emotiedisregulatie). Het kind zal blijven schreeuwen en agressief reageren totdat het de benodigde vaardigheden beheerst.
Grenzen stellen en omgaan met DMDD vereisen beide specifieke vaardigheden en strategieën. De volgende strategieën zijn effectief gebleken:
- Stel duidelijke regels en grenzen voor uw kind vast en zorg dat uw kind die begrijpt.
- Verbind logische consequenties aan gedrag en zorg dat uw kind die kent.
- Pas de consequenties die bij uw regels en grenzen horen consequent toe.
- Wees consequent in uw houding bij het begeleiden van uw kind en in het dagelijks leven. Inconsistentie en onzekerheid zijn voor een kind met DMDD bijzonder frustrerend en kunnen tot driftbuien leiden.
- Beloon positief gedrag. Dit is net zo belangrijk als het toepassen van sancties bij verbale en fysieke agressie.
- Maak dagelijkse routines voor alle activiteiten en houd u daaraan.
Het is ook belangrijk kinderen vaardigheden te leren die hen helpen hun emoties te reguleren. Help uw kind emoties en stemmingswisselingen te herkennen.
Observeer uw kind, let op non-verbale signalen en benoem die vervolgens om uw kind woorden te geven voor wat het ervaart. U kunt bijvoorbeeld zeggen: ‘Ik zie dat wachten tot je televisie mag kijken moeilijk voor je is en dat je ongeduldig bent. Je bent zo aan de beurt, dat beloof ik. Wil je ondertussen spelen met je autootjes of een tekening maken terwijl je wacht?’ Als uw kind vervolgens iets kiest om te doen totdat het aan de beurt is, bedank het dan voor het goede gedrag.
Leer uw kinderen even adem te halen voordat ze vanuit hun emoties reageren. Laat hen van tien terugtellen naar één. Leer hen diep adem te halen als manier om met spanning om te gaan. Laat ook weten dat ze even afstand mogen nemen van een stressvolle situatie om tot rust te komen. Door samen te werken met de school van uw kind zorgt u ervoor dat ook daar bekend is dat uw kind dit nodig heeft.
Door uw vaardigheden in het stellen van grenzen te ontwikkelen en uw kind of tiener manieren te leren om met spanning om te gaan, helpt u het geleidelijk meer grip te krijgen op intense, negatieve emoties. Deskundig advies is nodig omdat DMDD zo’n grote invloed heeft op het leven.
De behandeling van DMDD is erop gericht jonge kinderen te helpen hun emoties beter te begrijpen en ermee om te gaan. Behandeling van DMDD kan kinderen helpen om te gaan met de gedragsmatige en emotionele symptomen die hen belemmeren bij hun gebruikelijke activiteiten. Om het dagelijks functioneren van een kind te verbeteren, kan een behandelplan voor de disruptieve stemmingsdisregulatiestoornis bestaan uit therapie, medicatie of een combinatie daarvan.
Psychotherapie
Psychotherapie wordt bij DMDD beschouwd als de behandeling van eerste keuze en zou de eerste stap in het behandelplan van een kind moeten zijn. De meeste therapievormen zijn effectief gebleken bij de behandeling van DMDD, waaronder:
Cognitieve gedragstherapie (CGT) is een veelgebruikte behandeloptie bij de disruptieve stemmingsdisregulatiestoornis. CGT bij DMDD richt zich op problemen met emotieregulatie en sociaal gedrag en leert kinderen hoe zij hun houding, gevoelens en gedrag kunnen sturen en veranderen.
DGT-C (dialectische gedragstherapie voor kinderen) combineert cognitieve gedragstherapie met op acceptatie gerichte oefeningen. Deze vorm van DGT kan kinderen helpen frustraties en spanning te herkennen en te accepteren, en strategieën te ontwikkelen om minder negatief op die ervaringen te reageren.
Medicatie
Medicatie bij DMDD kan in sommige gevallen worden voorgeschreven. De aanwezigheid van bijkomende psychische stoornissen, zoals een angststoornis of aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit (ADHD), wordt vaak meegewogen bij de beoordeling of medicatie bij DMDD nodig is.
De volgende geneesmiddelen kunnen worden gebruikt bij de behandeling van DMDD:
Stimulantia, zoals Ritalin, worden soms voorgeschreven om emotionele reacties te behandelen. Deze middelen kunnen een kind helpen weer meer grip op emoties te krijgen en zich op een meer aanvaardbare manier te uiten. Daarbij wordt deze medicatie niet voor DMDD gegeven, maar aan kinderen die daarnaast een diagnose ADHD hebben.
Antidepressiva, zoals SSRI’s, kunnen worden gegeven om de agressieve symptomen die kenmerkend zijn voor DMDD te verminderen. Deze medicatie kan bij verschillende symptomen van DMDD helpen. Antidepressiva worden doorgaans alleen gegeven wanneer DMDD samengaat met een andere psychische stoornis, zoals ADHD.
Antipsychotica, zoals aripiprazol of Risperdal, worden vaak gegeven aan jongeren bij wie een bipolaire stoornis is vastgesteld. Omdat een bipolaire stoornis en DMDD vergelijkbare symptomen hebben, kunnen ouders zich afvragen of deze medicatie hun kind met DMDD kan helpen.
Hoewel er enig bewijs is dat Risperdal in een lage dosering kan helpen bij onrust, bestaan er ook zorgen over de bijwerkingen van dit middel bij jongeren.
Medicatie bij DMDD mag niet worden gezien als de behandeling van eerste keuze, omdat er beperkt bewijs is dat medicatie bij DMDD zonder therapie effectief is. Voor kinderen met verschillende psychische stoornissen kan medicatie in combinatie met therapie een beter alternatief zijn.
Computerondersteund leren
Kinderen met DMDD hebben baat gehad bij computertraining om nieuwe vaardigheden te leren en hun symptomen te verminderen. Kinderen met DMDD interpreteren neutrale gezichtsuitdrukkingen bijvoorbeeld vaker ten onrechte als vijandig. Daardoor raken zij eerder geïrriteerd.
Kinderen met DMDD kunnen baat hebben bij computertraining die hen helpt emoties in gezichtsuitdrukkingen nauwkeuriger te verwerken. Dit kan de prikkelbaarheid verminderen. Deze aanpak kan naast andere therapie worden gebruikt om kinderen nieuwe vaardigheden te leren en hun kwaliteit van leven te verbeteren.
Oudertraining
Gedragsgerichte oudertraining wordt vaak gebruikt bij de behandeling van ADHD, maar kan ook kinderen met DMDD helpen. Het doel van oudertraining bij DMDD is de vicieuze cirkel van negatieve interacties tussen kinderen en hun ouders te doorbreken, door ouders te leren hoe zij passend op hun kind kunnen reageren.
Een ouder kan bijvoorbeeld leren om positief of passend gedrag te belonen of bij te sturen, en problematisch gedrag zoals driftbuien of uitbarstingen te negeren of daaraan consequenties te verbinden. Door deze vaardigheden te ontwikkelen, kunnen ouders zich beter voorbereid voelen op de driftbuien of uitbarstingen van hun kind. Oudertraining kan ouders ook helpen hun kind te begeleiden of te ondersteunen bij het leren van nieuwe vaardigheden en manieren om stemming en gedrag te reguleren.
Omgaan met een tiener met DMDD kan zelfs voor de meest betrokken ouders een grote uitdaging zijn. Het is belangrijk om zo veel mogelijk steun en begeleiding te bieden. Hieronder staan suggesties waar zowel u als uw jonge tiener baat bij kunnen hebben:
- Verdiep u in DMDD, zodat u beter begrijpt wat uw tiener doormaakt en meer begrip kunt tonen.
- Blijf geduldig, vooral wanneer de symptomen verergeren.
- Let vooral op aanleidingen voor woede en op patronen in gedrag en stemming . Zo kunt u vroege waarschuwingssignalen herkennen en de uitlokkende situatie bijsturen of voorkomen, of uw tiener helpen er beter mee om te gaan.
- Help uw kind sterke emoties zelf te leren reguleren; ga er niet van uit dat het die zonder hulp kan beheersen.
- Help uw tiener gezonde, prettige manieren te vinden om met spanning om te gaan en te ontspannen. Geef het goede voorbeeld door zelf op een gezonde manier met stress om te gaan.
- Let goed op negatieve uitspraken die uw kind over zichzelf doet, bijvoorbeeld wanneer het vaak zegt dat het dom is, en help die te vervangen door positievere uitspraken over zichzelf.
- Zorg thuis voor duidelijke grenzen, regelmaat en structuur.
- Richt u op het prijzen en benadrukken van positief gedrag, in plaats van ongewenste gewoonten te veroordelen of steeds te benoemen.
- Stel samen met uw tiener stevige, ondubbelzinnige grenzen en regels vast.
- Verbind consequente en voorspelbare gevolgen aan ongewenst gedrag, zodat uw tiener weet wat er volgt.
- Zeur niet tegen uw tiener en geef geen preken.
- Beperk stress en overprikkeling thuis zo veel mogelijk.
- Wees bereid om naar uw tiener te luisteren en sta daarvoor open.
- Zorg dat alcohol, medicijnen en vuurwapens die eventueel in huis zijn, veilig zijn opgeborgen.
- Doe bewust moeite om vaker samen met uw tiener tijd door te brengen met oprechte aandacht voor elkaar.
- Probeer kalm te blijven, hoe overstuur of gefrustreerd u ook bent.
- Wees actief betrokken bij de therapie en behandeling van uw tiener.
