Het kan moeilijk zijn om eetstoornissen te begrijpen als u er zelf geen hebt meegemaakt. De kennis van het algemene publiek over deze psychiatrische aandoeningen beperkt zich meestal tot anorexia en boulimia. Het bestaan van verschillende andere soorten eetstoornissen, die wereldwijd nog steeds duizenden mensen treffen, blijft vaak buiten beeld. Omdat er wel 12 verschillende soorten eetstoornissen zijn met overlappende symptomen, is het stellen van een specifieke diagnose vaak ingewikkeld. Bovendien blijven eetstoornissen zich in de loop van de tijd ontwikkelen en veranderen. Daardoor kan iemand op verschillende momenten in het leven onder verschillende diagnoses vallen, vooral wanneer behandeling uitblijft.
Of u nu meer wilt weten over uw eigen diagnose of een naaste wilt ondersteunen bij wie onlangs een eetstoornis is vastgesteld, er valt veel te leren. Lees verder voor meer informatie over de verschillende soorten eetstoornissen en hoe u ze kunt herkennen.
Hieronder staan de soorten eetstoornissen in het Verenigd Koninkrijk die worden erkend in de International Classification of Diseases (ICD) en de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders.
Anorexia nervosa
Bij de term ‘eetstoornis’ denken de meeste mensen aan anorexia nervosa. Deze bekendste soort eetstoornis wordt gekenmerkt door het op verschillende manieren beperken van de voedselinname. Iemand kan bijvoorbeeld de hoeveelheid voedsel of calorieën beperken, of uitsluitend een bepaald soort voedsel eten, zoals wortelreepjes. Mensen met anorexia hebben doorgaans ondergewicht; dit is echter geen diagnostisch criterium. Sommigen vertonen alle kenmerkende gedragingen zonder aanzienlijk gewichtsverlies. Anderen vertonen regelmatig purgeergedrag, waarbij zij na een eetbui het gegeten voedsel proberen kwijt te raken, meestal door zelfopgewekt braken. Dit wordt het eetbuien-/purgerende subtype van anorexia genoemd. Andere symptomen van anorexia zijn:
- Intense angst om aan te komen
- Niet willen erkennen hoe een laag lichaamsgewicht het lichaam en de gezondheid kan schaden
- Uitblijven van de menstruatie bij vrouwen door een laag lichaamsvetpercentage
- Verhoogde belasting van het hart- en vaatstelsel, met hartschade als gevolg
- Het koppelen van lichaamsgewicht aan eigenwaarde en zelfbeeld
Boulimia nervosa
Net als anorexia komt boulimia vooral voor bij adolescenten en jongvolwassenen, met name bij vrouwen. De aandoening gaat gepaard met ernstig purgeergedrag om het aantal opgenomen calorieën te verminderen. Dit kan gebeuren via verschillende vormen van compensatiegedrag, zoals overmatig bewegen, zelfopgewekt braken en het gebruik van plaspillen en laxeermiddelen. Het is belangrijk te onthouden dat mensen met boulimia verschillen van mensen met het eetbuien-/purgerende subtype van anorexia: de eerste groep behoudt doorgaans een normaal lichaamsgewicht, terwijl de tweede groep meestal ondergewicht heeft. Bovendien beperken mensen met boulimia hun voedselinname niet zo regelmatig als mensen met anorexia.
Eetbuistoornis (BED)
De eetbuistoornis werd in 2015 formeel geïntroduceerd in de DSM-5. Mensen met een eetbuistoornis (BED) verliezen vaak de controle over hun eetgedrag. Daardoor eten zij regelmatig in één keer grote hoeveelheden voedsel, veel meer dan een gemiddeld persoon. De stoornis verschilt echter van boulimia doordat er geen compensatiegedrag plaatsvindt. Hierdoor hebben de meeste mensen met BED overgewicht.
Spierdysmorfie
In tegenstelling tot de meeste eetstoornissen komt spierdysmorfie vaker voor bij mannen dan bij vrouwen. Deze aandoening wordt gekenmerkt door een ontwrichtende obsessie met lichaamsbouw en spiermassa. Iemand raakt hierdoor gefixeerd op het verkrijgen van het perfecte lichaam door ingrijpende veranderingen in het voedingspatroon.
Andere gespecificeerde voedings- of eetstoornissen
Andere gespecificeerde voedings- of eetstoornissen, ook bekend als OSFED, omvatten alle overige soorten eetstoornissen die niet binnen de hierboven genoemde categorieën passen. Mensen met atypische boulimia of anorexia en andere niet-officiële eetstoornisdiagnoses, die hieronder worden beschreven, vallen in deze categorie.
Zeven niet-officiële eetstoornissen
Naast de vijf hierboven beschreven officiële eetstoornisdiagnoses zijn er nog zeven ‘niet-officiële’ soorten die nog in geen enkel diagnostisch handboek worden erkend. Veel psychologen en artsen gebruiken deze termen echter om duidelijker met elkaar en met patiënten te communiceren. Het gaat om:
Dwangmatig overeten (COE)
Dwangmatig overeten (COE) lijkt sterk op BED, maar mensen met de eerstgenoemde diagnose hebben geen afzonderlijke eetbuien. In plaats daarvan eten zij eerder gedurende de hele dag grote hoeveelheden voedsel.
Pregorexia
Pregorexia beschrijft de drang om tijdens de zwangerschap af te vallen. Soms worden de plannen om af te vallen zo extreem dat ze het leven van de moeder en de baby in gevaar brengen. Zonder behandeling kan pregorexia leiden tot coronaire hartziekten, een beroerte, depressie, hoge bloeddruk en een laag geboortegewicht.
Drunkorexia
Drunkorexia combineert een eetstoornis met alcoholverslaving. De betrokken persoon probeert de voedselinname te beperken en vertoont regelmatig purgeergedrag om calorieën uit te sparen en die ruimte te gebruiken om alcohol te drinken. Zonder behandeling leidt drunkorexia vaak tot ernstige ondervoeding.
Prader-willisyndroom
Het prader-willisyndroom heeft een genetische oorsprong en wordt gekenmerkt door dwangmatig eten en daaruit voortvloeiende obesitas. Deze erfelijke aandoening gaat bij kinderen gepaard met symptomen zoals voedingsproblemen, slappe spieren en een vertraagde ontwikkeling. Ook veroorzaakt de aandoening bij veel kinderen een onverzadigbare honger, waardoor zij een hoog risico lopen om diabetes te ontwikkelen.
Orthorexia nervosa
Orthorexia nervosa, beschreven door Steven Bratman, maakt dat een patiënt overmatig geobsedeerd raakt door ‘puur’ en gezond eten, soms zo sterk dat dit het dagelijks leven gaat beïnvloeden.
Diabulimia
Dit doet zich voor wanneer iemand met diabetes de voorgeschreven insuline gebruikt om gewichtsverlies te proberen te veroorzaken.
Selectieve eetstoornis
Eenvoudig gezegd beschrijft een selectieve eetstoornis kieskeurig eten in een mate die het functioneren ernstig belemmert. Mensen worden zo selectief in wat zij eten dat zij zich tot slechts één of twee maaltijden beperken en uiteindelijk ziek worden.
Het behandelprogramma voor een eetstoornis verschilt afhankelijk van het soort probleem en de ernst ervan. Hieronder volgt een algemene beschrijving van hoe een gebruikelijk behandeltraject eruitziet:
Voedingsbehandeling
Een van de eerste en belangrijkste doelen bij de behandeling van een eetstoornis is het herstellen van het verloren gewicht en de verslechterde gezondheid. Hiervoor krijgen alle cliënten voedingsbehandeling onder begeleiding van een geregistreerd diëtist. De diëtist beoordeelt de voedingstoestand, voedselvoorkeuren en medische behoeften van iedere cliënt en stelt samen met de cliënt een maaltijdplan op. Een ideaal maaltijdplan voorziet in de benodigde voedingsstoffen en omvat blootstelling aan voedingsmiddelen die angst oproepen, om de flexibiliteit rond eten te vergroten.
Medische behandeling
Een bevoegd arts met een specifieke opleiding in de behandeling van eetstoornissen verzorgt de medische interventies voor cliënten met alle soorten eetstoornissen. Dit programma heeft als doel lichamelijke problemen door veranderde en mogelijk ongezonde eetgewoonten vast te stellen en te behandelen. Veelvoorkomende onderdelen van de medische behandeling zijn:
- Controle van de vitale functies
- Het volgen van het gewicht
- Laboratoriumonderzoek
- Aanvullend onderzoek naar de botdichtheid en de hartfunctie
- Behandeling van alle lichamelijke problemen, zoals hartproblemen en spijsverteringsklachten
Psychologische behandeling
Er bestaan verschillende psychologische therapieën voor eetstoornissen, waarvan cognitieve gedragstherapie (CGT) het meest wordt toegepast. CGT is bijzonder effectief gebleken voor mensen met beide typen anorexia, een eetbuistoornis en andere gespecificeerde eetstoornissen. Deze therapie richt zich op het aanpakken van de symptomen en het bevorderen van gedragsverandering bij de patiënt. Veelvoorkomende onderdelen van CGT zijn:
- Maaltijden plannen
- Eetregels ter discussie stellen
- Zelfregistratie, bijvoorbeeld met een eetdagboek
- Een regelmatig eetpatroon opbouwen
- Gevaarlijk eetgedrag doorbreken, zoals compensatiegedrag, eetbuien of het volgen van crashdiëten
- Problemen rond het lichaamsbeeld aanpakken
- Terugvalpreventie
- Blootstelling aan ‘verboden’ voedingsmiddelen
- Het overmatige belang van gewicht en lichaamsvorm verminderen
Tot nu toe heeft CGT uitstekende resultaten opgeleverd bij volwassenen met eetstoornissen. Bij adolescenten, vooral bij degenen met een bepaald type anorexia, is gezinsgerichte behandeling (FBT) vaak de voorkeursbehandeling. FBT is een geprotocolleerde therapie met wekelijkse sessies bij een opgeleide psychotherapeut, in aanwezigheid van het hele gezin. Vooral ouders worden aangemoedigd om actief deel te nemen aan de behandeling en hun kinderen te ondersteunen bij het normaliseren van hun eetgedrag. Naast FBT en CGT worden onder meer de volgende vormen van psychotherapie regelmatig ingezet bij verschillende soorten eetstoornissen:
- Dialectische gedragstherapie
- Interpersoonlijke therapie
- Op mindfulness gebaseerde training in bewust eten
- Specialistische ondersteunende klinische begeleiding
- Integratieve cognitief-affectieve therapie
- Acceptatie- en commitmenttherapie
- Begeleide zelfhulp
De bovenstaande lijst is niet volledig, maar laat wel zien dat er verschillende psychotherapieën beschikbaar zijn voor de behandeling van alle soorten eetstoornissen. Aarzel daarom niet om hulp te zoeken als u of een naaste hiermee te maken heeft.
