Vragen over betekenis, sterfelijkheid, vrijheid en onzekerheid kunnen onrust oproepen. Wanneer deze zorgen tot psychisch lijden leiden, spreken mensen soms van existentiële angst. De term beschrijft een thema waarover iemand zich zorgen maakt; het is geen afzonderlijke klinische diagnose. Reflectie kan bij het gewone leven horen, maar aanhoudende angst, hopeloosheid of verstoring van de slaap en dagelijkse activiteiten verdienen ondersteuning. Dit artikel verkent manieren om hiermee om te gaan, zonder een bepaalde religieuze of filosofische overtuiging als een symptoom te beschouwen.
Existentiële angst beschrijft psychisch lijden rond vragen zoals wat het leven betekenis geeft, hoe u met onzekerheid kunt leven of hoe u uw sterfelijkheid onder ogen kunt zien. Het verlies van een dierbare, ziekte, levensveranderingen of ingrijpende gebeurtenissen kunnen deze zorgen op de voorgrond brengen. Er is niet één vaste aanleiding of één vast verloop.
Het onderwerp van een vraag zegt niet of iemand een angststoornis heeft. Bij een beoordeling wordt gekeken naar het patroon, de duur en de gevolgen van de klachten en worden andere verklaringen overwogen. Filosofische reflectie of het in twijfel trekken van een overtuiging is op zichzelf geen psychisch probleem.
Lichamelijke gewaarwordingen bij angst
Angst kan gepaard gaan met een snellere hartslag, spanning, misselijkheid of concentratieproblemen, zoals beschreven in de informatie van de NHS over angst. Dit betekent niet dat ongebruikte energie in het lichaam vastzit of dat de hersenen zijn uitgeschakeld. Nieuwe of zorgwekkende lichamelijke klachten moeten op passende wijze medisch worden beoordeeld.
Existentiële angst kan zich op verschillende manieren uiten, waarvan sommige voor anderen niet zichtbaar zijn. Iemand met existentiële angst kan aan de buitenkant kalm en beheerst lijken. Vanbinnen kan diegene het echter erg moeilijk hebben.
Het kan zinvol zijn om bij de volgende ervaringen stil te staan, maar het zijn geen diagnostische criteria:
- Een toenemend gevoel van innerlijke strijd (zoals besluiteloosheid)
- Onaangename emoties zoals wanhoop en spijt.
- Activiteiten of sociale contacten vermijden vanwege psychische spanning.
- Onrust ervaren door veranderingen in lang gekoesterde overtuigingen. Een verandering van overtuiging is op zichzelf geen stoornis.
- Perioden van intense angst of paniek.
Wanneer zorgen over betekenis of sterfelijkheid angst veroorzaken, kunnen onder meer de volgende ervaringen optreden. Deze zijn niet specifiek voor existentiële zorgen en kunnen ook andere oorzaken hebben:
- Mensen of situaties vermijden waar u voorheen plezier aan beleefde
- Overmatig piekeren
- Verhoogde hartslag
- Een beklemmend gevoel op de borst
- Duizeligheid
- Misselijkheid
- Trillen
‘Existentiële crisis’ is eveneens een informele term, die vaak wordt gebruikt voor een periode waarin iemand de eigen identiteit, het levensdoel of de richting van het leven ter discussie stelt. Dit kan volgen op een verlies of verandering, maar kan ook ontstaan zonder een duidelijk beginpunt. Er is geen vaste duur die een crisis onderscheidt van existentiële angst.
Klinisch gezien gaat het om het psychisch lijden, de veiligheid en het vermogen van de persoon om het dagelijks leven aan te kunnen. Aanhoudende somberheid, verlies van interesse, terugkerende paniek of opdringende twijfels kunnen aanleiding zijn om te onderzoeken of er sprake is van een erkende aandoening, in plaats van aan te nemen dat een existentiële crisis alles verklaart.
U kunt uw zorgen serieus nemen zonder elke vraag over het bestaan te proberen op te lossen. Kies manieren om ermee om te gaan die passen bij uw behoeften, overtuigingen en omstandigheden, en zoek ondersteuning als de klachten aanhouden.
Omgaan met deze angst kan betekenen dat u met enige onzekerheid leert leven, terwijl u ruimte maakt voor relaties, interesses en dagelijkse routines. Psychische klachten kunnen in de loop van de tijd veranderen; noch blijvende angst, noch een bepaald herstelschema ligt onvermijdelijk vast.
Probeer deze zeven strategieën om met existentiële angst om te gaan:
Maak mindfulness tot een gewoonte
Mindfulness houdt in dat u aandacht besteedt aan het huidige moment zonder uw ervaring te beoordelen. Sommige mensen vinden dit behulpzaam bij het omgaan met angst, maar onderzoeksresultaten lopen uiteen en tonen niet aan dat het een specifieke behandeling voor existentiële angst is. Als u wilt, kunt u proberen om kort uw omgeving of lichamelijke gewaarwordingen op te merken zonder elke gedachte te willen oplossen. Als het oefenen angst of psychische spanning versterkt, stop dan tijdelijk en bespreek dit met een gekwalificeerde professional. Mindfulness mag geen vervanging zijn voor beoordeling of behandeling wanneer die nodig zijn.
1. Sta stil bij uw zorgelijke gedachten
Onderzoek of er patronen zitten in uw angstige gevoelens en gedachten. Ga na wanneer u minder gespannen bent en meer energie hebt. Wat gebeurt er precies op die momenten, en hoe kunt u die omstandigheden opnieuw creëren? U kunt uw stemming bijhouden en noteren wat u doet wanneer u angstig bent en wanneer niet.
2. Verdeel grote vragen en zorgen in kleinere onderdelen
Negeer uw angst niet omdat de moeilijkheden overweldigend lijken, maar zie uw angst in kleine stappen onder ogen. Maak een lijst van de belangrijke problemen waarmee u te maken hebt. Kies vervolgens het probleem dat u op dit moment het meest bezighoudt. Schrijf het zorgvuldig op en verdeel het in kleinere onderdelen. Vervolgens kunt u ook uw doelen opdelen en voor elk onderdeel een actieplan maken.
Als u bijvoorbeeld bang bent dat u niet genoeg met uw leven doet, maak dit dan overzichtelijker met een lijst van de verschillende levensgebieden (familie, werk, spiritualiteit, hobby’s, interesses, talenten, gezondheid enzovoort). Kies er één en bedenk wat nodig is om dit gebied voor u betekenisvol te maken. Zo zet u een eerste stap naar het bepalen van doelen en het ondernemen van actie om ze te bereiken.
3. Een dankbaarheidsdagboek bijhouden is een goed begin.
Als het bij u past, schrijf dan een kleine ervaring op die u waardeerde, zoals een gesprek, een moment buiten of iets wat u hebt geleerd. Dankbaarheid kan ook betrekking hebben op spirituele overtuigingen, als die voor u betekenisvol zijn. Dit mag geen geforceerde positiviteit vereisen of in de plaats komen van het erkennen van verdriet en moeilijkheden.
4. Vind flow met uitdagende en boeiende activiteiten.
Een activiteit waarin u opgaat, zoals muziek, tuinieren, een praktisch project of een sport die u graag beoefent, kan het voortdurend analyseren even onderbreken. Kies een haalbare uitdaging en merk op hoe de activiteit voor u voelt. U hoeft geen bijzondere mentale toestand te bereiken of elke zorgelijke gedachte uit te bannen.
5. Verken uw waarden om voldoening te vinden
Bedenk welke relaties, activiteiten of verplichtingen belangrijk voor u zijn en kies één kleine stap in die richting. Waarden kunnen richting geven aan beslissingen zonder één juist antwoord over het leven te bieden. Loopbaan- of interessevragenlijsten kunnen ideeën opleveren, maar kunnen uw levensdoel niet bepalen of een diagnose stellen voor uw klachten.
6. Ontdek uw sterke punten en hoe u die kunt ontwikkelen.
Denk terug aan een situatie die u goed hebt aangepakt, of vraag iemand die u vertrouwt wat diegene in u waardeert. Dit kan helpen om praktische sterke punten te herkennen waarop u kunt terugvallen. U hebt geen persoonlijkheidstest of uitspraak over uw karakter nodig om ondersteuning te zoeken of een betekenisvolle verandering aan te brengen.
Aanhoudend psychisch lijden kan de slaap, concentratie, relaties of het plezier in het dagelijks leven verstoren. Angst en depressie kunnen samen voorkomen, maar iemand mag niet te horen krijgen dat een depressie ontstaat doordat diegene te weinig existentiële angst ervaart of levensvragen niet op de juiste manier onder ogen ziet.
Sommige mensen vinden reflectie betekenisvol; anderen vinden het vooral uitputtend. Groei is geen verplichting en aanhoudende moeilijkheden zijn geen persoonlijk falen. Zoek bij hopeloosheid of gedachten aan zelfdoding zo spoedig mogelijk professionele ondersteuning. Als u uw eigen veiligheid niet kunt waarborgen, neem dan contact op met lokale hulpdiensten of crisisdiensten.
Sommige mensen met existentiële angst hebben baat bij professionele hulp. Mogelijk kunt u zelf met existentiële angst omgaan. Toch zijn er momenten waarop het actief inzetten van uw eigen vaardigheden niet voldoende is om verder te komen. Als u ondanks uw inspanningen moeite blijft houden om met existentiële angst om te gaan, is het tijd om professionele hulp te zoeken.
Zoek hulp wanneer angst aanhoudt, verergert of het dagelijks leven beïnvloedt. U hoeft niet eerst alle zelfhulpmogelijkheden te hebben geprobeerd. Een huisarts of professional in de geestelijke gezondheidszorg kan uw slaap, stemming, lichamelijke klachten en veiligheid beoordelen en ondersteuning bespreken die aansluit bij uw behoeften.
De behandeling hangt af van de bevindingen van de beoordeling. Een therapeut kan u helpen betekenis en onzekerheid te verkennen en tegelijkertijd patronen te herkennen die het psychisch lijden in stand houden. Sommige mensen geven de voorkeur aan een waardengerichte of existentiële benadering; bij een vastgestelde angststoornis of depressie kan een behandeling nodig zijn waarvan de werkzaamheid voor die aandoening is onderbouwd.
Psychologische ondersteuning
Bespreek de doelen, de kwalificaties van de therapeut en waarom de voorgestelde aanpak geschikt is. Cognitieve gedragstherapie kan niet-helpende patronen van piekeren en vermijding aanpakken. Andere benaderingen kunnen relaties, waarden of levensveranderingen onderzoeken. De gids over psychotherapie van het NIMH biedt praktische vragen die u aan een behandelaar kunt stellen.
Medicatie
Er bestaat geen medicatie specifiek voor existentiële vragen. Een voorschrijver kan medicatie aanbevelen voor een vastgestelde aandoening, na bespreking van de voordelen, risico’s en vervolgcontroles. Geneesmiddelen mogen niet worden omschreven als middelen die een bekende, juiste chemische balans herstellen. De NICE-richtlijn voor de gegeneraliseerde angststoornis beveelt benzodiazepinen niet aan als standaardbehandeling voor langdurig gebruik; het gebruik ervan blijft doorgaans beperkt tot kortdurende crisissituaties.
Ondersteuning in het dagelijks leven
Een regelmatig slaappatroon, haalbare activiteiten en vertrouwde relaties kunnen het welzijn ondersteunen. Overweeg veranderingen geleidelijk, in plaats van aan te nemen dat u uw baan moet opgeven, een relatie moet veranderen of een bepaalde overtuiging moet aannemen om te herstellen. Een steunende vriend, iemand uit uw gemeenschap of een geestelijk begeleider kan naast klinische zorg behulpzaam zijn, als dat bij uw voorkeuren past.
Omgaan met existentiële angst is moeilijk. Het is gemakkelijk om verstrikt te raken in het nadenken over grote levensvragen. Soms zijn er echter geen betere antwoorden dan de antwoorden die u zelf vindt — de antwoorden die u door ervaring ontdekt. Anders gezegd: de beste manier om betekenis in het leven te vinden, kan zijn om die zelf te creëren door dingen te doen die u rust geven en uw gevoel van verbondenheid met de wereld om u heen versterken.
