Waar denkt u aan bij de manier waarop de media psychische problemen in beeld brengen? Ziet u een onverzorgd persoon voor u die een stad onveilig maakt, of een angstige vrouw die stemmen hoort terwijl ze wraak beraamt op haar ontrouwe echtgenoot? Hoewel films iemand met een psychische aandoening vaak als de ‘slechterik’ neerzetten, zijn deze mensen in werkelijkheid veel vaker slachtoffer dan dader. Hen gewelddadig of gek noemen versterkt alleen maar een gevaarlijk stereotype en maakt de verhouding tussen psychische aandoeningen en criminaliteit nog ingewikkelder.
De media hebben ons altijd informatie gegeven over mensen met wie we niet dagelijks omgaan. Daardoor krijgen we voortdurend sociale signalen over de aard van verschillende groepen mensen, waaronder welke groepen waardering of minachting verdienen. Mensen met psychische aandoeningen worden bijna altijd in die laatste groep geplaatst. Ondanks de snel groeiende aandacht voor mentale gezondheid neigt de beeldvorming over deze mensen in de media nog steeds naar bagatellisering en stigmatisering, naast allerlei andere problemen. Daarom hebben alle soorten media, waaronder films, televisie, kranten, sociale media en tijdschriften, veel kritiek gekregen op het verspreiden van onjuiste beschrijvingen en negatieve stereotypen over mensen met psychische problemen.
Het is niet onterecht om te stellen dat de beeldvorming over psychische aandoeningen in de media gekleurd is en sterk op stereotypen berust. Deskundigen die deze onjuiste voorstellingen analyseren, hebben geconcludeerd dat een personage met een psychische aandoening tien keer zo vaak een geweldsmisdrijf pleegt als andere personages. Ook plegen deze personages tot twintig keer zo vaak een geweldsmisdrijf als iemand met psychische problemen in het echte leven.
Hieronder staan enkele andere onjuiste voorstellingen van psychische aandoeningen in de media:
Mensen met een psychische aandoening zijn gewelddadig.
In het nieuws worden psychische aandoeningen vaak als een belangrijke oorzaak van geweld aangewezen. In werkelijkheid lopen deze mensen echter meer risico om slachtoffer van een geweldsmisdrijf te worden dan om er zelf een te plegen. Toch zetten de meeste films en televisieseries mensen met psychische problemen neer als onvoorspelbaar gewelddadig.
Mensen met een psychische aandoening zien er anders uit.
In elke film of dramaserie heeft een personage met een psychische aandoening een vergelijkbaar clichématig uiterlijk, met bijvoorbeeld warrig haar of een verwilderde blik. In werkelijkheid zien de meeste mensen met psychische aandoeningen er net zo uit als ieder ander. Ze zien er verzorgd en netjes uit en beantwoorden niet aan de stereotypen uit de media.
Alle psychische stoornissen zijn hetzelfde en extreem.
Het valt geregeld op dat de media psychische aandoeningen veralgemeniseren en alle stoornissen op één hoop gooien. Daardoor gaan mensen ten onrechte geloven dat alle psychische problemen even extreem zijn en de betrokkenen dwingen tot schadelijk, gewelddadig of ‘gek’ gedrag. De werkelijkheid staat daar haaks op: de meeste van deze mensen ervaren in het dagelijks leven niet zo vaak extreme symptomen. Iemand met schizofrenie kan bijvoorbeeld met behulp van medicatie en therapie een normaal leven leiden, zonder geweldsmisdrijven te plegen en zonder maandenlang of zelfs jarenlang psychotische episoden te ervaren.
Mensen met een psychische aandoening herstellen nooit.
Personages met psychische stoornissen in televisieseries en films herstellen zelden. Zelfs als ze hun aandoening te boven komen, is de verlichting slechts tijdelijk. Een dergelijke voorstelling wekt bij het publiek de indruk dat er voor deze mensen geen hoop is. In werkelijkheid kunnen medicatie, therapie en steun van naasten de kans op herstel van een psychische aandoening vergroten. Veel mensen herstellen volledig in relatief korte tijd en blijven een gelukkig, productief en gezond leven leiden.
Psychiatrische ziekenhuizen zijn kwaadaardig.
Hoewel veel psychiatrische ziekenhuizen ingrijpende lichamelijke behandelingen toepasten, zoals ijsbaden en langdurige afzondering, om psychische aandoeningen te genezen, gebeurde dit vooral in de 18e eeuw. Moderne instellingen voor geestelijke gezondheidszorg verschillen van de donkere, vochtige inrichtingen onder leiding van kwaadaardige artsen die in talloze films, boeken en televisiedrama’s worden afgebeeld. Tegenwoordig kiezen mensen ervoor om naar deze moderne behandelcentra te gaan voor hulp en ondersteuning bij hun herstel.
Psychische problemen komen door een zwak karakter.
Doordat deze volstrekt onjuiste opvatting steeds opnieuw wordt uitgedragen, durven veel mensen niet de hulp te zoeken die ze nodig hebben, vooral omdat ze zich schamen. Het is echter belangrijk te onthouden dat niemand ervoor kiest om psychische problemen te krijgen omdat hij of zij zwak is. Veel factoren bepalen het risico op het ontwikkelen ervan, zoals biologische factoren, eerdere trauma’s of mishandeling en de familiegeschiedenis.
Alle mensen met psychische problemen kennen hun diagnose.
De media gaan er ook geregeld aan voorbij dat mensen met psychische stoornissen hun aandoening niet met hun omgeving hoeven te delen. In de meeste voorstellingen van deze mensen in de pers weet iedereen automatisch wat er met hen aan de hand is. De werkelijkheid is heel anders: veel mensen met onderliggende psychische problemen krijgen geen diagnose, en hun symptomen blijven vaak ongediagnosticeerd tenzij zij deze met mensen om hen heen bespreken.
Tot nu toe is er weinig onderzoek gedaan naar de manier waarop de media psychische problemen in beeld brengen. Om hierin positieve veranderingen te kunnen aanbrengen, moeten we eerst beter begrijpen hoe de media deze boodschappen verspreiden, voordat we kunnen nadenken over hoe we die kunnen corrigeren. Desondanks hebben deskundigen voorstellen gedaan om de beeldvorming over mensen met psychische aandoeningen in de media te verbeteren.
Omdat de media stigma kunnen versterken, kunnen mediaprofessionals, zoals filmmakers en journalisten, helpen dit stigma te verminderen door:
- Nauwkeurig en verantwoord verslag te doen
- Meer te leren over mentale gezondheid
- Te streven naar een waarheidsgetrouwe weergave
- Stil te staan bij de gevolgen van het verspreiden van onjuiste informatie
- Contact te leggen met mensen die daadwerkelijk met een psychische aandoening leven en hun ervaringen willen delen
- Psychische problemen op een positieve manier in beeld te brengen
- Feiten op juistheid te controleren
- Mentale gezondheid met begrip en empathie te benaderen
- Bestaande stereotypen te doorbreken, bijvoorbeeld door personages te laten zien die herstellen van een psychisch probleem
- Zorgvuldig taalgebruik te kiezen
Naast mediaprofessionals kan iedereen bijdragen aan het verminderen van het stigma rond psychische aandoeningen door:
- Waardering uit te spreken voor de media en positieve feedback te geven wanneer zij correct nieuws brengen
- Actie te voeren om de publieke bewustwording over mentale gezondheid te vergroten
- Een voorlichtingscampagne te organiseren om de kennis over mentale gezondheid in de gemeenschap te vergroten
- Zichzelf en anderen te informeren over veelvoorkomende psychische problemen en de moeilijkheden die daarmee gepaard gaan
- Open communicatie en gesprekken over mentale gezondheid aan te moedigen
- Lokale bijeenkomsten te organiseren waar mensen met en zonder psychische aandoening elkaar kunnen ontmoeten
- Bewust om te gaan met taalgebruik bij gesprekken over mentale gezondheid
- Media aan te schrijven wanneer zij psychische aandoeningen stigmatiseren
- Schaamte tegen te gaan en zelfliefde, hoop en eigen regie te stimuleren
- Mededogen te tonen met mensen met een psychische aandoening
- Positieve opvattingen via sociale media te verspreiden
Als u in de media een ongepaste of onjuiste voorstelling van psychische problemen tegenkomt, aarzel dan niet om contact op te nemen met het betreffende medium en dit aan te kaarten. U kunt bijvoorbeeld letten op:
- Het belachelijk maken van psychische problemen
- Sensatiegerichte berichtgeving
- Verkeerd gebruik van medische termen
- Onjuistheden
- Het verheerlijken van suïcide
- Kleinerend taalgebruik
Als generatie die zo veel sociale media gebruikt, kunnen we misschien het beste beginnen met woorden als ‘gestoord’ en ‘gek’ niet meer op een kleinerende manier te gebruiken. We moeten ook onthouden dat het onjuist is om buiten een klinische context een psychiatrische diagnose te stellen. Alleen een specialist is daartoe voldoende gekwalificeerd. Als we dit zelf proberen zonder klinische onderbouwing, kunnen we mensen kwetsen die dagelijks met een psychische aandoening leven.
Stigma op de werkvloer kan niet alleen patiënten, maar ook zorgprofessionals raken. Gelukkig kunnen deze zorgprofessionals op verschillende manieren het negatieve beeld van psychische aandoeningen bij het grote publiek helpen verminderen:
- Mentale gezondheid bevorderen en er op de werkvloer meer aandacht voor vragen
- Juiste informatie uitdragen
- Patiënten helpen het stigma rond hun psychische aandoening te overwinnen door hen te stimuleren zich erover te informeren
- Cliënten en medewerkers betrouwbare voorlichting bieden via literatuur, video’s, congressen, workshops en lokale bijeenkomsten
- Voorlichtingsbijeenkomsten organiseren waarbij deelnemers mensen met een psychische aandoening ontmoeten
- Een optimistische houding aannemen
- Het goede voorbeeld geven
- Sociale media gebruiken om kennis over psychische aandoeningen te delen
- Training tegen stigmatisering volgen om onbewuste vooroordelen te leren herkennen en aanpakken
- Het publiek actief benaderen door screenings te organiseren
- Contact opnemen met media wanneer zij onjuiste of ongevoelige informatie aan het publiek overbrengen
We leven al in een wereld waarin vooroordelen over psychische aandoeningen diepgeworteld zijn. Deze onrechtvaardige discriminatie heeft op verschillende manieren ernstige gevolgen voor de kwaliteit van leven van de betrokkenen. Die vooroordelen versterken met onjuiste en ondoordachte voorstellingen in de media is kwetsend en mogelijk gevaarlijk.
Er zijn zo veel interessante manieren om een boeiend verhaal te vertellen. Een onjuist beeld van psychische aandoeningen gebruiken als verklaring voor geweld of als horrorelement mag daar nooit bij horen. Het tegengaan van onjuiste voorstellingen van psychische aandoeningen op alle mediaplatforms is nu meer dan ooit essentieel om het bijbehorende stigma weg te nemen. Hoeveel winst dit ook oplevert, de prijs is te hoog om ermee door te gaan.
