Volgens de American Psychiatric Association is de obsessieve-compulsieve stoornis (OCD) een veelvoorkomende psychische aandoening die voorkomt bij meer dan 1 procent van de bevolking. De aandoening kan het leven van mensen veranderen door ongewenste obsessies en gedachten te veroorzaken die moeilijk te beheersen zijn. Trauma, mishandeling en stress kunnen de symptomen van OCD verergeren.
OCD wordt gekenmerkt door een sterke drang om een taak uit te voeren of een routine te volgen. Obsessies of compulsies kunnen het leven van iemand met deze aandoening gaan beheersen. Herhaaldelijk handen wassen, controleren of deuren op slot zitten of dwangmatig een zin of gebed herhalen zijn veelvoorkomende gedragingen. De symptomen van OCD ontstaan meestal geleidelijk en worden na verloop van tijd steeds moeilijker te beheersen. Weten hoe u met OCD kunt omgaan en welke verschillende vormen er zijn, helpt u te voorkomen dat de aandoening verergert.
In dit artikel bespreken we enkele gevolgen van het niet tijdig behandelen van OCD, evenals maatregelen om verergering te voorkomen.
Symptomen van een obsessieve-compulsieve stoornis kunnen zich verder ontwikkelen en na verloop van tijd verergeren. De intensiteit en frequentie variëren, en u kunt merken dat de symptomen toenemen tijdens zeer stressvolle perioden in uw leven. Ook als de symptomen al vroeg in het leven optreden, wordt het voor de meeste mensen moeilijker om de obsessies en compulsies bij OCD te beheersen naarmate de aandoening verergert. Impulsen of compulsies kunnen een of meer van de volgende vormen aannemen:
- Een sterke behoefte om alles op orde te houden
- Een sterke behoefte aan symmetrie in alles.
- Angst voor vuil of besmetting
- Beangstigende beelden of gedachten over zelfbeschadiging of het verwonden van anderen.
- Ongewenste agressieve gedachten.
- Ongewilde en zeer onaangename gedachten over seksuele agressie of seksuele onderwerpen
Aandoeningen die OCD kunnen verergeren
Wat verergert OCD? Verschillende situaties kunnen een periode met OCD-klachten uitlokken. Daarnaast zijn er aandoeningen, aangeduid als comorbiditeit, die de ernst van uw OCD kunnen beïnvloeden.
Comorbiditeit is in feite de belangrijkste oorzaak van verergering van OCD. Naar schatting heeft 90 procent van de mensen met OCD ook andere psychische aandoeningen. Deze andere aandoeningen kunnen OCD ernstiger maken. Het gaat onder meer om:
- Angststoornissen
- Stoornissen in de impulsbeheersing
- Aandachtsdeficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis (ADHD)
- Stemmingsproblemen
- Depressieve stoornis (MDD)
- Angst voor sociale situaties
- Ticstoornis
- Stoornissen door middelenmisbruik
- Hypochondrie
Het komt zeer vaak voor dat onbehandelde OCD verergert wanneer bijkomende aandoeningen en ziekten ernstiger worden. Dit geldt vooral wanneer iemand dwanghandelingen uitvoert om angst te verminderen.
Het is moeilijk te voorspellen wanneer, hoe en zelfs óf OCD-symptomen vaker zullen optreden, omdat het ziektebeeld bij iedereen weer anders is en OCD sterk van persoon tot persoon verschilt. Dat OCD talrijke niet-officiële subcategorieën kent, vergroot deze complexiteit. OCD kan zich op verschillende manieren uiten, waaronder OCD waarbij alles precies goed moet voelen, besmettingsangst, OCD rond het toebrengen van schade, teldwang en andere vormen.
Eén ding is echter duidelijk: comorbiditeit, angst, stress en ingrijpende levensgebeurtenissen of situaties kunnen allemaal grote invloed hebben op de mate waarin OCD verergert.
Mensen met OCD kunnen bij verergering van hun symptomen ook het volgende ervaren:
- Vastlopen op het werk en/of in de studie
- Concentratieproblemen
- Depressie
- Isolement
- Steeds vaker optredende paniekaanvallen.
- Uitputting op alle niveaus: emotioneel, lichamelijk en mentaal
- Gedachten aan suïcide of zelfbeschadiging
Hoewel schizofrenie en de obsessieve-compulsieve stoornis (OCD) twee afzonderlijke aandoeningen zijn, wijst onderzoek erop dat er een verband tussen bestaat.
De hoofdauteur van een onderzoeks rapport, Sandra M. Meier, Ph.D., van de Universiteit van Aarhus in Denemarken, wijst erop dat beide aandoeningen ongeveer even vaak voorkomen en in beide gevallen in de vroege volwassenheid of adolescentie beginnen . Verder stellen de onderzoekers dat eerder onderzoek aanzienlijke overeenkomsten heeft aangetoond in de etiologie en pathofysiologie van schizofrenie en OCD.
Daaruit wordt geconcludeerd dat symptomen van de obsessieve-compulsieve stoornis en schizofrenie bij meer patiënten samen voorkomen dan op grond van toeval zou worden verwacht. De auteurs verwijzen naar een meta-analyse waaruit bleek dat 23 procent van de patiënten met schizofrenie ook een obsessieve-compulsieve stoornis had. Volgens de onderzoekers hebben echter maar weinig studies het langetermijnverband tussen deze twee aandoeningen onderzocht.
Daarom onderzochten Meier en haar collega’s het verband tussen schizofrenie en OCD door gegevens te analyseren uit Deense nationale registers over ruim 3 miljoen personen die tussen 1955 en 2006 waren geboren. Zij werden van 1995 tot en met 2012 gevolgd. Fenotypen van OCD en schizofrenie komen vaker voor dan momenteel wordt onderkend.
De onderzoekers ontdekten dat bij 447 (2,75 procent) van de 16.231 mensen die schizofrenie ontwikkelden eerder OCD was vastgesteld. Daarnaast was bij 700 (2,29 procent) van de 30.556 patiënten die een schizofreniespectrumstoornis ontwikkelden — gedefinieerd als het hebben van een of meer kenmerken die samenhangen met schizofrenie — eerder OCD vastgesteld.
Volgens de onderzoekers wijzen de resultaten erop dat een eerdere diagnose OCD mogelijk verband houdt met een grotere kans om later in het leven schizofrenie te ontwikkelen. Verder ontdekten zij dat mensen met Dwangstoornis (OCS) bij een van hun ouders een hoger risico hadden om schizofrenie te ontwikkelen.
Andere kenmerken die het risico op schizofrenie kunnen verhogen, zoals een familiegeschiedenis of persoonlijke voorgeschiedenis van psychische aandoeningen, hadden geen invloed op deze bevindingen. Hoewel verschillende etiologische factoren OCD verbinden met schizofrenie en schizofreniespectrumstoornissen, benadrukken de onderzoekers dat deze aandoeningen niet als één diagnose moeten worden samengevoegd.
De onderzoekers erkennen dat hun studie bepaalde beperkingen heeft. Sommige mensen hadden bijvoorbeeld mogelijk al psychotische symptomen van schizofrenie , maar nog geen diagnose, wat de bevindingen kan hebben beïnvloed. De auteurs vermelden verder dat het in Denemarken gemiddeld een jaar duurt voordat mensen met schizofrenie een passende behandeling krijgen.
Zij merken ook op dat het identificeren van patiënten met OCD, schizofrenie en schizofreniespectrumstoornissen uitsluitend gebeurde op basis van routinematig verzamelde klinische gegevens, die onnauwkeurig kunnen zijn.
Mensen met OCD zijn vatbaarder voor het ontwikkelen van andere psychische aandoeningen. Een depressieve stoornis (MDD) is een van de meest voorkomende.
Volgens studies krijgt tot wel twee derde van de mensen met OCD op enig moment tijdens hun aandoening een ernstige depressieve episode. De oorzaken kunnen uiteenlopen van stress als reactie op compulsief of obsessief gedrag tot fysiologische veranderingen in de hersenen die stemming en gedrag beïnvloeden.
Depressie kan bij mensen met OCD bijzonder ingrijpend zijn, omdat deze hun vermogen kan beïnvloeden om het beheersen van hun OCD-symptomen vol te houden. Bij patiënten met OCD ontstaat een depressie meestal nadat de OCD-symptomen zijn begonnen; het omgekeerde geldt niet. Dit suggereert dat somberheid verband zou kunnen houden met de persoonlijke belasting van het leven met OCD en met problemen die door de aandoening thuis of op het werk zijn ontstaan. Veilige hechting lijkt daarentegen tegen depressie te beschermen.
Biologische en neurochemische factoren kunnen volgens wetenschappers ook een rol spelen bij depressie. Het is bekend dat variaties in de biosynthese en werking van serotonine, een neurotransmitter die signalen tussen zenuwcellen overdraagt, samenhangen met OCD en MDD.
Biologische veranderingen kunnen gepaard gaan met daarmee samenhangende gedragsveranderingen. Sommige daarvan komen zowel voor bij mensen met MDD als bij mensen met OCD. Daardoor kan OCD een onderliggende fysiologische disbalans versterken en zo MDD in stand houden.
De meeste gegevens wijzen er ook op dat depressieve symptomen sterker samenhangen met onaangename obsessies (nare gedachten die niet verdwijnen) dan met compulsies (onbeheersbare gedragingen).
Er bestaat een erkend verband tussen OCD en stressvolle levenssituaties. Ook is bekend dat stress op zichzelf geen OCD veroorzaakt. Stress wordt verondersteld OCD te kunnen uitlokken, maar alleen bij mensen die er biologisch vatbaar voor zijn.
Als een familielid OCD heeft, hebben naaste familieleden een grotere kans om OCD te ontwikkelen wanneer zij met stressvolle levenssituaties worden geconfronteerd. Volgens onderzoekers vertelden veel mensen met OCD dat zij in het jaar voordat hun OCD-symptomen begonnen meer traumatische situaties hadden meegemaakt.
Het is bekend dat verschillende stressvolle ervaringen OCD kunnen uitlokken. Er wordt gedacht dat relationeel trauma, zoals verwaarlozing of emotionele mishandeling, huiselijk geweld, seksueel misbruik of verstoorde opvoedingspatronen (overbescherming, afwijzing, verwaarlozing), verband houdt met OCD. Van niet-interpersoonlijk trauma, zoals getuige zijn van een misdrijf of blootstelling aan een natuurramp, is niet bekend dat het OCD uitlokt.
Bestaande OCD kan door stressvolle levenssituaties verergeren. Als u OCD heeft, merkt u mogelijk dat uw symptomen erger worden wanneer u meer stress ervaart dan normaal. Uw opdringende dwanggedachten zijn plotseling sterker geworden en veel moeilijker te beheersen. U vindt het misschien veel moeilijker dan normaal om van huis te gaan, omdat u alles nogmaals moet controleren. Wanneer u al erg angstig bent, heeft u veel minder kracht om uw OCD-gedachten naast u neer te leggen.
Effectieve copingstrategieën, waaronder strategieën die helpen in perioden van verhoogde stress, zijn essentieel voor mensen met OCD. Helaas hebben veel mensen met OCD hun vaardigheden om met stress om te gaan nog niet volledig ontwikkeld. Daardoor hebben zij vaak al moeite om thuis, op het werk en op school de dag door te komen.
Zoek nu hulp bij een luxueuze behandelkliniek.
