Zwart-witdenken kan voorkomen bij mensen met en zonder borderlinepersoonlijkheidsstoornis (BPS). Sommige mensen met BPS ervaren een vorm van alles-of-nietsdenken die splitting wordt genoemd; de ernst en het verloop verschillen, en behandeling kan helpen.
BPS kan op zichzelf al een moeilijk hanteerbare persoonlijkheidsstoornis zijn door symptomen zoals stemmingswisselingen, instabiele relaties en impulsief gedrag. Mensen hebben vaak moeite om gezonde relaties met anderen te onderhouden, en splitting maakt dit nog lastiger. Splitting wordt soms opgevat als een onbewuste afweer tegen emotionele spanning en kan relaties en het dagelijks leven belasten. Gelukkig zijn er verschillende manieren waarop mensen met splitting bij BPS kunnen leren omgaan met hun gedachten en gedrag.
Wat is splitting bij BPS? Hoe herkent u het en hoe kunt u ondersteuning zoeken wanneer het uw relaties of dagelijks leven beïnvloedt? In dit artikel gaan we daarop in.
Splitting betekent dat iemand zichzelf, andere mensen of situaties als volledig goed of volledig slecht ziet. Het kan voorkomen bij BPS, maar is geen afzonderlijke diagnose en is op zichzelf niet voldoende om BPS vast te stellen. Splitting kan het moeilijk maken om positieve en negatieve eigenschappen tegelijkertijd te erkennen. Dit denkpatroon is niet noodzakelijk blijvend en kan met passende behandeling verbeteren.
Maar waarom ontstaat splitting? Binnen de psychodynamische theorie wordt splitting gezien als een onbewuste afweer tegen emotionele spanning. Ingrijpende ervaringen in de kindertijd kunnen bijdragen aan het risico op BPS, maar niet iedereen heeft een trauma meegemaakt en uit zulke ervaringen kan niet worden afgeleid wat bij een individu de oorzaak van splitting is. De wereld ervaren en erop reageren vanuit een uitsluitend negatief of positief perspectief kan iemand met BPS al snel emotioneel uitputten. Ook kan dit relaties belasten, doordat naasten steeds meer door het splittinggedrag worden geraakt.
Bij sommige mensen wordt alles-of-nietsdenken duidelijker tijdens emotionele spanning of ervaren afwijzing. Een gebeurtenis die voor iemand anders onbeduidend lijkt, kan bedreigend of pijnlijk aanvoelen. Dit betekent niet dat iedere reactie met trauma samenhangt of één enkele oorzaak in de kindertijd heeft.
Verklaringen van splitting vanuit de ontwikkeling zijn theoretische verklaringen, geen bewijs dat mensen met BPS in een zuigelingenstadium zijn blijven steken. BPS wordt begrepen als het resultaat van een wisselwerking tussen biologische factoren en omgevingsfactoren. De problemen van een individu moeten binnen diens eigen context worden beoordeeld.
Situaties die met splitting samenhangen, verschillen per persoon. Een trigger kan duidelijk zijn, maar ook moeilijk te herkennen. Het kan helpen om deze samen met de betrokkene en diens behandelaar te onderzoeken, zonder aannames te doen over wat die persoon voelt.
Spanning in het contact met anderen, ervaren afwijzing of verlatingsangst kunnen samengaan met alles-of-nietsdenken. De onderstaande voorbeelden zijn mogelijkheden, geen gevalideerde lijst van de vier belangrijkste triggers:
Iemand voor het eerst ontmoeten
Sommige mensen kunnen een uitgesproken positieve of negatieve indruk van een nieuwe kennis krijgen. Dit gebeurt niet bij iedere ontmoeting en ook niet bij iedereen met BPS.
Een opmerking krijgen
Feedback, vooral wanneer die als kritiek of afwijzing wordt ervaren, kan het zelfbeeld beïnvloeden. Sommige mensen kunnen één kritische opmerking opvatten als een oordeel over hun volledige eigenwaarde.
Stressvolle gebeurtenissen of herinneringen
Stressvolle gebeurtenissen of zaken die persoonlijk betekenisvolle herinneringen oproepen, kunnen emotionele spanning versterken. Of die met splitting samenhangen, moet individueel worden onderzocht, in plaats van uit te gaan van aannames over seizoenen of temperatuur.
Mensen uit het verleden ontmoeten
Contact met iemand die verbonden is aan een moeilijke relatie kan sterke emoties oproepen. Of dit bijdraagt aan splitting, verschilt per persoon en per situatie.
Sommige mensen met BPS wisselen tussen het idealiseren en het devalueren van anderen. Zij kunnen een teleurstelling zien als bewijs dat een persoon of relatie volledig slecht is en zich terugtrekken. Alles-of-nietsdenken kan ook het zelfbeeld beïnvloeden, maar de patronen en gevolgen verschillen.
Problemen in relaties en het dagelijks leven verschillen tussen mensen met BPS. Het verlies van relaties, werk, onderwijs of zelfstandig wonen is niet onvermijdelijk; passende behandeling kan symptomen en het functioneren verbeteren.
Sommige mensen ervaren eenzaamheid, emotionele spanning of moeite met het reguleren van emoties. De onderstaande problemen kunnen voorkomen, maar zijn geen onvermijdelijke gevolgen van splitting en vereisen een individuele beoordeling:
- Zelfbeschadiging
- Angst
- Middelenmisbruik
- Suïcidale gedachten en gedragingen
- Depressie
- Sociaal isolement
- Een laag zelfbeeld
Deze problemen kunnen meerdere oorzaken hebben. Gestructureerde psychotherapie kan zich richten op symptomen en relaties. Bij zelfbeschadiging of suïcidale gedachten is snelle crisishulp nodig; bij direct gevaar of wanneer iemand de eigen veiligheid niet kan waarborgen, moeten de lokale hulpdiensten worden ingeschakeld.
Er is geen eenvoudige oplossing voor het omgaan met een naaste met splitting bij een borderlinepersoonlijkheidsstoornis, zeker niet bij ernstige symptomen. Hoe u hiermee omgaat, hangt grotendeels af van de aard van uw relatie en de invloed die de symptomen van uw naaste op u hebben. De volgende uitgangspunten kunnen wel een positieve bijdrage leveren:
Empathie ontwikkelen
Houd voor ogen dat splitting kan voorkomen bij BPS en een uiting van emotionele spanning kan zijn. Moeite met emotieregulatie neemt de verantwoordelijkheid voor gedrag niet weg en rechtvaardigt geen mishandeling. Probeer de ervaring van de ander te begrijpen zonder aannames te doen over de motieven achter diens handelen.
In gesprek blijven
Bespreek een specifieke situatie op een rustig moment en alleen wanneer dat veilig is. U bent niet verantwoordelijk voor de reacties of angst van een ander; zoek vertrouwelijke, gespecialiseerde ondersteuning als u bang bent voor vergelding.
Uw steun laten blijken
Angst voor verlating of afwijzing kan deel uitmaken van BPS. Rustige, oprechte geruststelling kan steunend aanvoelen, maar voortdurend geruststellen is geen bewezen manier om splitting onder controle te houden. Bied steun binnen veilige, realistische grenzen; naasten zijn niet verantwoordelijk voor het beheersen van symptomen.
Grenzen stellen
Uw naaste steunen bij de uitdagingen van BPS is iets anders dan zelf slachtoffer worden van mishandeling. Grenzen stellen aan iemand met BPS is essentieel terwijl u diegene bij de behandeling blijft ondersteunen. Bespreek grenzen alleen wanneer dat veilig is. Als u bang bent voor vergelding of zich bedreigd voelt, zoek dan vertrouwelijke ondersteuning bij huiselijk geweld om een persoonlijk veiligheidsplan op te stellen. Grenzen kunnen uw welzijn beschermen, maar garanderen niet dat een relatie in stand blijft.
Voor uzelf zorgen
Verlies uw eigen behoeften niet uit het oog tijdens de behandeling en ondersteuning van uw naaste met splitting bij BPS. BPS kan een overweldigende diagnose zijn, niet alleen voor de persoon zelf, maar ook voor het hele gezin. Neem zo nodig contact op met een therapeut om ook ruimte te maken voor uw eigen behoeften.
Omgaan met uw eigen reactie
Een rustige reactie kan helpen wanneer dat veilig is, maar u bent niet verantwoordelijk voor schadelijk gedrag van een ander. Stel veiligheid voorop en zoek ondersteuning bij intimidatie of mishandeling.
Behandeling aanmoedigen en ondersteunen
Gestructureerde psychotherapie kan uw naaste helpen om met BPS om te gaan. Medicatie kan passend zijn voor een afzonderlijk beoordeelde aandoening, maar wordt niet standaard ingezet voor de kernsymptomen van BPS. Moedig uw naaste aan om een behandeling te starten of voort te zetten als die al is begonnen. U kunt bijdragen door meer over de aandoening te leren, zodat u beter begrijpt wat uw naaste doormaakt. Samen met uw naaste deelnemen aan therapie kan helpen wanneer dit klinisch passend en veilig is. Zoek bij mishandeling of angst voor vergelding een vertrouwelijke individuele beoordeling en gespecialiseerde ondersteuning; relatietherapie is niet passend zolang er sprake is van huiselijk geweld. Moedig uw naaste aan om passende behandeling te bespreken met een gekwalificeerde professional in de geestelijke gezondheidszorg; niet iedereen met BPS heeft residentiële behandeling nodig.
