De overgang kan vaak onvoorspelbare emoties oproepen, zoals angst en paniekaanvallen. De premenopauze, de periode voorafgaand aan de menopauze, wordt doorgaans gekenmerkt door verschillende klachten waar vrouwen in uiteenlopende mate last van kunnen hebben. Deze klachten ontstaan door plotselinge veranderingen in de hormoonspiegels, met name de afname van hormonen die belangrijk zijn voor de voortplanting. Het lichaam van een vrouw ondergaat tijdens de premenopauze grote lichamelijke en emotionele veranderingen, die begrijpelijkerwijs tot psychische klachten kunnen leiden. Lees hieronder meer over het verband tussen de overgang en angst.
De menopauze is een normaal onderdeel van het ouder worden, waarbij vrouwen niet meer regelmatig menstrueren. Het is het einde van de voortplantingscyclus van een vrouw, die sinds de puberteit actief is geweest. Het vrouwelijke voortplantingsstelsel omvat twee eierstokken waarin eicellen worden gevormd en opgeslagen. De eierstokken produceren ook de hormonen oestrogeen en progesteron, die de menstruatie regelen. De menopauze treedt op wanneer de eierstokken niet meer regelmatig eicellen produceren en vrouwen stoppen met menstrueren. Meestal bereiken vrouwen de menopauze tussen hun 40e en 50e levensjaar. Klachten tijdens de overgang kunnen onder meer zijn:
- Onregelmatige menstruatiecyclus of uitblijvende menstruatie
- Pijnlijke borsten
- Vaginale droogheid
- Gewichtstoename
- Haaruitval
- Een droge huid, naast andere klachten.
De hormonen oestrogeen en progesteron spelen gedurende de puberteit een cruciale rol in de algemene stemming en het gedrag van vrouwen. Tijdens de overgang daalt de oestrogeenspiegel aanzienlijk, wat kan leiden tot angst. Angst voor het ouder worden, onvruchtbaarheid en zorgen over het lichaamsbeeld kunnen angstklachten oproepen, waaronder ook paniekaanvallen.
Paniekaanvallen en angst verschillen enigszins van elkaar, al kan het voor niet-professionals moeilijk zijn om ze te onderscheiden. Een paniekaanval is een plotselinge golf van intense angst of intens onbehagen die binnen enkele minuten een hoogtepunt bereikt. In die tijd treden vier of meer symptomen op uit een lijst van dertien lichamelijke en cognitieve symptomen. Bijvoorbeeld:
- Trillen of beven
- Hartkloppingen
- Pijn of een onaangenaam gevoel op de borst
- Angst om de controle te verliezen of gek te worden
- Een gevoel van warmte, enzovoort.
Angst is daarentegen het anticiperen op toekomstige dreigingen. De duur of ernst van angst kan buiten verhouding staan tot de oorspronkelijke oorzaak of stressfactor. Er kunnen lichamelijke verschijnselen en klachten optreden, zoals een hoge bloeddruk en misselijkheid. Deze reacties ontwikkelen zich van angst tot een angststoornis.
De belangrijkste hormonen die verband houden met de premenopauze en de menopauze zijn oestrogeen en progesteron. Receptoren voor oestrogeen en progesteron bevinden zich overal in uw lichaam; deze hormonen regelen dus niet alleen het voortplantingsstelsel. Wanneer de spiegels van deze hormonen tijdens de perimenopauze aanzienlijk beginnen te dalen, merken alle systemen met receptoren dat, ook uw hersenen. Naarmate het aantal hormoonreceptoren in uw hersenen afneemt, raakt de fijn afgestemde keten van biochemische processen verstoord. Dit beïnvloedt de productie van stemmingsregulerende hormonen zoals serotonine en dopamine.
Kan angst misselijkheid veroorzaken?
Daardoor kunt u tijdens de perimenopauze veranderingen in uw psychische gezondheid merken, waaronder een toename van angstklachten. Hoewel angstklachten zoals prikkelbaarheid, rusteloosheid of spanning, zorgen zonder duidelijke aanleiding en een snelle hartslag vaak voorkomen tijdens de perimenopauze, kunnen regelmatig terugkerende hevige angst of paniekaanvallen wijzen op iets ernstigers. Deze klachten moeten door een zorgprofessional worden behandeld.
Symptomen van angst door de overgang kunnen onder meer zijn:
- Duizeligheid
- Vermoeidheid
- Kortademigheid
- Spierspanning
- Misselijkheid
- Depressie
- Gewrichts- en spierpijn
Door de lichamelijke veranderingen tijdens de overgang, zoals het verlies van vruchtbaarheid, kunnen sommige vrouwen zich verdrietig of depressief voelen. Anderen zijn juist opgelucht dat ze niet meer bang hoeven te zijn om zwanger te worden. Bovendien kunnen vrouwen in de overgangsjaren allerlei ingrijpende veranderingen in hun leven meemaken. Hun kinderen gaan mogelijk het huis uit en hun ouders of partners kunnen door het ouder worden gezondheidsproblemen krijgen. Al deze factoren kunnen bijdragen aan meer angst.
Angst kan ook toenemen door hormonale veranderingen tijdens de overgang. Veranderingen in de hormoonspiegels, vooral die van oestrogeen en progesteron, kunnen hierop van invloed zijn.
Angstklachten tijdens de premenopauze zouden moeten verdwijnen zodra deze periode voorbij is. De duur van de premenopauze kan van persoon tot persoon verschillen en hangt af van verschillende factoren. Volgens een onderzoek is ook aangetoond dat veel factoren van invloed zijn op de leeftijd waarop de menopauze optreedt. Het gaat onder meer om leeftijd en gewicht bij de menopauze, de leeftijd waarop iemand geslachtsrijp wordt, de leeftijd van de moeder, gebruik van orale anticonceptie, een onregelmatige menstruatiecyclus, het aantal zwangerschappen, de body mass index, tabaks- en alcoholgebruik, lichamelijke activiteit, onvrijwillige vroege menopauze, het loodgehalte in het bloedserum, de consumptie van onverzadigde vetten, sociaaleconomische status en opleidingsniveau.
Er zijn verschillende manieren om angst door de overgang of angst in het algemeen te behandelen. Daartoe behoren therapie, door professionals voorgeschreven medicatie en veranderingen in de leefstijl. Hieronder worden enkele daarvan besproken:
Therapie:
Raadpleeg uw arts of zoek hulp bij een therapeut. Uw arts kan individuele begeleiding of groepsbegeleiding aanbevelen. Vrouwen die tijdens de overgang naast andere overgangsklachten last hebben van angst, hebben baat bij cognitieve gedragstherapie (CGT). Deze behandelvorm richt zich op de lichamelijke symptomen, gedachten, gevoelens en gedragingen die samenhangen met angst door de overgang, en op de verbanden daartussen. Hoe u over de klachten denkt, kan veel invloed hebben op uw gevoelens en gedrag. Het veranderen van uw denkpatronen kan u helpen met de gevolgen van de overgang om te gaan en de belasting voor uw dagelijks leven te verminderen.
Ademhalingsoefeningen:
Ademhalingsoefeningen zijn een eenvoudige techniek die u altijd en overal kunt toepassen. De werkwijze is eenvoudig en gemakkelijk te volgen. Het is aan te raden om comfortabel te gaan zitten, al kan een liggende houding als ideaal worden beschouwd. Als u onder de mensen bent of ergens bent waar u deze stappen niet kunt volgen, is dat geen reden tot zorgen. Ontspan uw schouders en begin rustig en bewust te ademen. Adem bij de ‘4-7-8’-techniek vier seconden diep in en zie hoe uw buik en borst omhoogkomen. Houd uw adem zeven seconden vast en adem vervolgens acht seconden of langer langzaam uit. Hoewel een sessie van vijftien minuten optimaal is, kunnen zelfs drie tot vijf in- en uitademingen al helpen.
Leefstijlveranderingen die kunnen helpen angst te verminderen:
- Eet gezond: Gezond eten is heel belangrijk voor zowel uw lichamelijke als psychische welzijn. Zorg voor evenwichtige voeding met volop voedingsstoffen, zoals eiwitten en vezels. Eet regelmatig passende hoeveelheden groente en fruit. Houd bij hoeveel water u dagelijks drinkt en drink gemiddeld acht glazen water per dag. Een volwaardig en evenwichtig voedingspatroon kan helpen afvalstoffen uit het lichaam te verwijderen en zo bijdragen aan een gezonder lichaam en een gezonde geest.
- Beperk uw cafeïne- en alcoholgebruik: een hogere inname van cafeïne en alcohol kan leiden tot verschillende gezondheidsproblemen, waaronder meer angst. Cafeïne en alcohol worden vaak genoemd als middelen die angstklachten kunnen uitlokken. Bij sommige mensen kunnen ook suikerrijke en pittige voedingsmiddelen zulke klachten uitlokken.
- Beweeg regelmatig: Het is belangrijk om een gezond gewicht te behouden dat past bij uw lichaamsbouw. Regelmatig bewegen kan veel voordelen hebben, doordat er naast andere hormonen ook endorfinen vrijkomen die uw stemming en energieniveau kunnen verbeteren.
- Maak tijd voor zelfzorg: Geef uzelf prioriteit. Maak altijd wat tijd vrij voor uzelf en doe dingen waar u plezier aan beleeft. Yoga, een warm bad, een massage of zelfs gewoon wat tijd alleen kunnen uw stemming aanzienlijk verbeteren.
- Blijf positief: Richt u op de positieve kanten van iedere situatie. Te veel tijd en aandacht besteden aan negatieve emoties kan uw energie uitputten, waardoor u vatbaarder wordt voor angst.
- Schrijf regelmatig in een dagboek: Houd een dagboek bij en maak er een gewoonte van om er regelmatig in te schrijven. Dit kan u helpen stil te staan bij uw dagelijkse bezigheden en uw gedachten bij te houden.
Er is een onmiskenbaar verband tussen hormonale veranderingen en de overgang, dat kan leiden tot angstklachten en paniekaanvallen. Veel vrouwen merken echter dat hun angst aanzienlijk afneemt zodra de overgang voorbij is. Toch bestaat de mogelijkheid dat een vrouw angstgerelateerde klachten blijft ervaren. Daarom is het belangrijk deze klachten niet te negeren en zo snel mogelijk hulp te zoeken als ze zich voordoen.
